#World_News
Published 06 November 2026

■ အင်္ဂါဂြိုဟ် (Mars) ကို လူသားတွေရဲ့ နေအိမ်အသစ်တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ဖို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ကြိုးစားနေကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မေးစရာတစ်ခုရှိလာပါတယ်။ လူသားတွေဟာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ကို ရောက်ရှိနိုင်ဖို့ ခရီးစဉ်တစ်လျှောက်ကိုတောင် ခံနိုင်ပါ့မလား။

■ လေ့လာမှုအသစ်တစ်ခုအရ အာကာသခရီးစဉ်အတွင်း ကြုံတွေ့ရမယ့် အလေးချိန်မဲ့အခြေအနေနဲ့ အာကာသရောင်ခြည်တွေဟာ လူ့နှလုံးသားကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိခိုက်စေနိုင်တယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကိုလည်း မြင့်တက်စေနိုင်ပါတယ်။

■ ဒီလေ့လာမှုကို အမေရိကန်နိုင်ငံ Wisconsin ဆေးကောလိပ်က သုတေသီတွေ ပြုလုပ်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး PLOS ONE သိပ္ပံဂျာနယ်မှာ ဖော်ပြခဲ့တာပါ။

■ ကြွက်တွေကို အသုံးပြုပြီး အာကာသပတ်ဝန်းကျင်ကိုစမ်းသပ်ခဲ့

■ သုတေသီတွေဟာ အာကာသထဲမှာရှိတဲ့ အလေးချိန်မဲ့အခြေအနေကို တုပဖို့ NASA ရဲ့ Hindlimb Unloading (HLU) နည်းလမ်းကိုအသုံးပြုခဲ့ပါတယ်။

■ ဒီစမ်းသပ်မှုမှာ ကြွက်တွေရဲ့ နောက်ခြေထောက်နှစ်ဖက်ကို မြေပြင်နဲ့ ၃၀ ဒီဂရီစောင်းတဲ့ အနေအထားမှာ ကြိုးနဲ့ချိတ်ဆွဲထားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလို ရက်ပေါင်း ၃၀ ကြာထားခြင်းအားဖြင့် ကြွက်တွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အရည်တွေဟာ ဦးခေါင်းဘက်ကို ပိုမိုစီးဆင်းလာပြီး အောက်ပိုင်းခန္ဓာကိုယ်မှာ ကိုယ်အလေးချိန်သက်ရောက်မှု လျော့နည်းသွားစေပါတယ်။

■ ဒါဟာ အာကာသထဲက အလေးချိန်မဲ့အခြေအနေကို ကမ္ဘာပေါ်မှာ အနီးစပ်ဆုံးတုပထားတဲ့ စမ်းသပ်မှုတစ်ခုပါ။

■ အာကာသရောင်ခြည်ရဲ့ သက်ရောက်မှုကို စမ်းသပ်ဖို့အတွက်လည်း Brookhaven National Laboratory ရှိ NASA Space Radiation Laboratory ကို အသုံးပြုခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီဓာတ်ခွဲခန်းမှာ ကမ္ဘာ့လေထုအပြင်ဘက် အာကာသပတ်ဝန်းကျင်က ရောင်ခြည်သက်ရောက်မှုတွေကို အတုယူဖန်တီးနိုင်ပါတယ်။

■ ကြွက်တွေကို အစပိုင်းမှာ ၅ ရက်ကြာ အလေးချိန်မဲ့အခြေအနေတုပြီး ထားရှိခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် အချိန်တိုအတွင်း ပြင်းထန်တဲ့ ရောင်ခြည်ပမာဏနဲ့ ထိတွေ့စေခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီ နောက် နောက်ထပ် ၂၅ ရက်ကြာ အဲဒီအခြေအနေမှာ ဆက်လက်ထားရှိခဲ့ပါတယ်။

■ စမ်းသပ်မှုအပြီး ကြိုးတွေကို ဖြုတ်ပေးခဲ့ပြီး ကြွက်တွေကို နောက်ထပ် တစ်နှစ်ကြာ စောင့်ကြည့်လေ့လာခဲ့ပါတယ်။ သုတေသီတွေရဲ့ ခန့်မှန်းချက်အရ ကြွက်တွေအတွက် တစ်နှစ်တာဟာ လူသားတွေရဲ့ သက်တမ်းနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် ၂၅ နှစ်ခန့်နဲ့ ညီမျှပါတယ်။

■ ကြွက်တွေရဲ့ နှလုံးသားမှာ ပြင်းထန်တဲ့ ထိခိုက်မှုတွေ တွေ့ရှိခဲ့

■ ဒီလေ့လာမှုမှာ အဓိကစောင့်ကြည့်ခဲ့တာက နှလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှုတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

■ သုတေသီတွေ တွေ့ရှိခဲ့တာကတော့ စုပ်ယူရရှိတဲ့ ရောင်ခြည်ပမာဏ 1.5 Gray ရှိတဲ့ ကြွက်တွေမှာ နှလုံးသွေးကြောတွေရဲ့ ပတ်လည်မှာ အမာရွတ်တစ်ရှူးတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။

■ ဒီအခြေအနေကို Perivascular Fibrosis လို့ ခေါ်ပါတယ်။

■ အဲဒီအမာရွတ်တစ်ရှူးတွေဟာ ရက်ပေါင်း ၂၇၀ အတွင်း နှစ်ဆအထိ တိုးလာခဲ့ပါတယ်။ အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ နှလုံးသွေးကြောတွေကို ဖိညှစ်လာပြီး နှလုံးသွေးကြောပိတ်ခြင်းနဲ့ နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေတွေကို မြင့်တက်စေနိုင်ပါတယ်။

■ ဒီထိခိုက်မှုဟာ အလေးချိန်မဲ့အခြေအနေကြောင့်မဟုတ်ဘဲ ရောင်ခြည်သက်ရောက်မှုကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တာလို့ သုတေသီတွေက တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

■ ထူးခြားတာက အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သုံးနှစ်ကြာ သွားရောက်မယ့် ခရီးစဉ်တစ်ခုအတွင်း ရရှိနိုင်တဲ့ ပမာဏနဲ့ညီမျှတဲ့ ရောင်ခြည်အနည်းငယ်ကို ထိတွေ့ခဲ့တဲ့ ကြွက်တွေမှာလည်း အမာရွတ်တွေ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့တာပါ။

■ တစ်နှစ်ကြာ စောင့်ကြည့်ပြီးနောက် ကြွက်တွေရဲ့ ၈၃ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အဲဒီလို အမာရွတ်တစ်ရှူးတွေ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။

■ ဒါပေမဲ့ လူသားတွေမှာတော့ အလားတူ ထိခိုက်မှုတွေကို သိသိသာသာ မြင်တွေ့ရဖို့ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာနိုင်တယ်လို့ သုတေသီတွေကခန့်မှန်းထားပါတယ်။

■ အင်္ဂါဂြိုဟ်ခရီးစဉ်အတွက် စိန်ခေါ်မှုကြီးတစ်ခုဖြစ်လာနိုင်

■ ဒီလေ့လာမှုမှာ ကန့်သတ်ချက်တွေတော့ ရှိနေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အာကာသရောင်ခြည်ပမာဏအားလုံးကို အချိန်တိုအတွင်း ပေးခဲ့တာဖြစ်လို့ တကယ့်အာကာသခရီးစဉ်မှာ ရောင်ခြည်နဲ့ တဖြည်းဖြည်း ထိတွေ့ရမယ့် အခြေအနေကို အပြည့်အဝ ကိုယ်စားမပြုနိုင်ပါဘူး။

■ ဒါ့အပြင် ကြွက်တွေမှာ တွေ့ရှိရတဲ့ ရလဒ်တွေကို လူသားတွေဆီ တိုက်ရိုက်ကူးယူပြီး ကောက်ချက်ချလို့လည်း မရသေးပါဘူး။

■ ဒါပေမဲ့ ဒီလေ့လာမှုက အာကာသခရီးရှည်တွေမှာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် ဘယ်လောက်အထိ ဆိုးရွားတဲ့ သက်ရောက်မှုတွေ ရှိလာနိုင်သလဲဆိုတာကို သတိပေးနေပါတယ်။

■ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ် လူသားတွေ အခြေချနေထိုင်နိုင်ဖို့ဆိုတာ ဂြိုဟ်ပေါ်ကို ရောက်ရှိနိုင်ရုံနဲ့ မပြီးသေးပါဘူး။ အဲဒီကိုသွားတဲ့ ခရီးစဉ်အတွင်း လူ့နှလုံးသား၊ ကိုယ်ခံအားစနစ်နဲ့ မျိုးဗီဇတွေကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲဆိုတာကလည်း အရေးကြီးတဲ့ စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။

■ အနာဂတ်မှာ လူသားတွေ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို အမှန်တကယ် အခြေချနိုင်ဖို့ဆိုရင် အာကာသရောင်ခြည်နဲ့ အလေးချိန်မဲ့အခြေအနေတို့ရဲ့ အန္တရာယ်တွေကို ကာကွယ်နိုင်မယ့် နည်းပညာတွေကို အရင်ဆုံး ရှာဖွေဖော်ထုတ်ဖို့ လိုအပ်နေဦးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

Source-Wion

#World_News
Published 05 November 2026

■ အမေရိကန်မှာ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွေ ကျင်းပပြီး ဒီမိုကရက်ပါတီဘက်က အမတ်နေရာတွေ အများကြီးအနိုင်ရခဲ့ပြီးနောက် အိမ်ဖြူတော်က လူမှုကွန်ရက်မှာ ပို့စ်တစ်ခု တင်ခဲ့ပါတယ်။

■ နိုဝင်ဘာ ၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မှာ အိမ်ဖြူတော်ရဲ့ X လူမှုကွန်ရက်အကောင့်က သမ္မတဒေါ်နယ်ထရမ့်ရဲ့ ဓာတ်ပုံနဲ့အတူ “အသိပေးချက် - ထရမ့်က မင်းတို့ရဲ့ သမ္မတအဖြစ် ရှိနေဆဲပဲ”ဆိုပြီး ရေးသားတင်ခဲ့တာပါ။

■ ပို့စ်ရဲ့အဆုံးမှာတော့ ထရမ့် မကြာခဏ အသုံးပြုလေ့ရှိတဲ့ စကားဖြစ်တဲ့ “Thank you for your attention to this matter” (ဒီကိစ္စကို အာရုံစိုက်ပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်) ဆိုတဲ့ စာသားကိုလည်း ထည့်သွင်းထားပါတယ်။

■ ဒီပို့စ်တင်တဲ့အချိန်မှာ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်တွေ ထွက်ပေါ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ဒီမိုကရက်ပါတီက အောက်လွှတ်တော်မှာ အမတ်နေရာ နှစ်ဒါဇင်ကျော်နဲ့ အထက်လွှတ်တော်မှာ အနည်းဆုံး ၇ နေရာ အနိုင်ရထားတယ်လို့ သတင်းမှာဖော်ပြထားပါတယ်။

■ ဒါ့အပြင် ရွေးကောက်ပွဲမှာ ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီ ရှုံးနိမ့်မှုတွေ ရှိခဲ့တာနဲ့ပတ်သက်ပြီး ထရမ့်က အီရန်နဲ့ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ပဋိပက္ခကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။

■ ဒါပေမဲ့ အီရန်ကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းတဲ့ သူ့ရဲ့မူဝါဒဟာ ရွေးကောက်ပွဲတစ်ညတာ ရလဒ်ထက် ပိုပြီး အရေးကြီးတယ်လို့လည်း သူကပြောပါတယ်။

■ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြမ်းဖက်ဝါဒကို အဓိကထောက်ပံ့နေတဲ့ နိုင်ငံလို့ သူက သတ်မှတ်ထားတဲ့ အီရန်ကို နျူကလီးယားလက်နက် ပိုင်ဆိုင်ခွင့်မရအောင် တားဆီးတာဟာ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ထက် ရေရှည်မှာ ပိုအရေးကြီးတယ်လို့ ထရမ့်က အခိုင်အမာပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

■ တစ်ဖက်မှာလည်း ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်တွေကို သူကိုယ်တိုင် အံ့အားသင့်ခဲ့ရကြောင်း ဝန်ခံခဲ့ပါတယ်။

Source-Wion

#World_Health
Published 05 November 2026

■ ကျွန်တော်တို့ နေ့တိုင်းစားနေတဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေဟာ အရင်ခေတ်က ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေလောက် အာဟာရမပြည့်ဝတော့ဘူးဆိုရင် ယုံနိုင်ပါ့မလား။

■ သုတေသနအသစ်တစ်ခုအရ ယနေ့ခေတ်မှာ စိုက်ပျိုးထွက်ရှိနေတဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နဲ့ သစ်သီးဝလံတချို့မှာ ပါဝင်တဲ့ အရေးကြီးတဲ့ သတ္တုဓာတ်နဲ့ အာဟာရဓာတ်တွေဟာ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေကထက် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကနေ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျော့နည်းလာနိုင်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

■ ဆိုလိုတာက လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၆၀ လောက်က ဟင်းသီးဟင်းရွက်တစ်ပွဲစားရုံနဲ့ ရရှိနိုင်ခဲ့တဲ့ အာဟာရပမာဏကို ဒီနေ့ခေတ်မှာ ရရှိဖို့ဆိုရင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် နှစ်ဆလောက် စားသုံးရနိုင်တဲ့ အခြေအနေပါ။

■ ဒီအကြောင်းရင်းရဲ့ နောက်ကွယ်မှာတော့ စိုက်ပျိုးမြေတွေရဲ့ မြေဆီလွှာအရည်အသွေး ကျဆင်းလာခြင်းနဲ့ သီးနှံတွေကို အာဟာရပြည့်ဝဖို့ထက် အမြန်ကြီးထွားပြီး အထွက်နှုန်းကောင်းဖို့ ဦးစားပေးရွေးချယ်စိုက်ပျိုးလာခြင်းတို့ ရှိနေတယ်လို့ သုတေသီတွေက ထောက်ပြထားပါတယ်။

■ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေမှာ အာဟာရဓာတ် ဘာကြောင့် လျော့နည်းလာတာလဲ။

■ ဒီလေ့လာမှုကို Deep Science Ventures အဖွဲ့က သုတေသီတွေ ပြုလုပ်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

■ သူတို့ရဲ့ တွေ့ရှိချက်အရ ယနေ့ခေတ် သီးနှံတော်တော်များများမှာ ပိုတက်စီယမ် (Potassium)၊ မဂ္ဂနီဆီယမ် (Magnesium) နဲ့ ကြေးနီ (Copper) လို ခန္ဓာကိုယ်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ သတ္တုဓာတ်တွေ ပါဝင်မှု လျော့နည်းလာနိုင်ပါတယ်။

■ ဒီလိုဖြစ်လာရတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေထဲမှာ အဓိကအားဖြင့် နှစ်ချက်ရှိပါတယ်။

■ ၁။ မြေဆီလွှာအရည်အသွေး ကျဆင်းလာခြင်း

■ အပင်တွေဟာ ကြီးထွားဖို့နဲ့ အာဟာရဓာတ်တွေ စုဆောင်းဖို့အတွက် မြေဆီလွှာထဲက သတ္တုဓာတ်နဲ့ အာဟာရဓာတ်တွေကို စုပ်ယူရပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ စိုက်ပျိုးမြေတွေမှာ မြေဆီလွှာအရည်အသွေး ကျဆင်းလာပြီး အပင်တွေ စုပ်ယူနိုင်တဲ့ အာဟာရဓာတ်တွေ လျော့နည်းလာရင် သီးနှံတွေမှာပါ အာဟာရပါဝင်မှု လျော့နည်းလာနိုင်ပါတယ်။

■ ၂။ အထွက်နှုန်းနဲ့ ကြီးထွားနှုန်းကိုသာ ဦးစားပေးလာခြင်း

■ ခေတ်သစ်စိုက်ပျိုးရေးမှာ သီးနှံတွေကို အချိန်တိုအတွင်း မြန်မြန်ကြီးထွားဖို့၊ အရွယ်အစားကြီးဖို့နဲ့ အထွက်နှုန်းများဖို့ ဦးစားပေးရွေးချယ်စိုက်ပျိုးလာကြပါတယ်။

■ ဒီလိုလုပ်လာတဲ့အခါ သီးနှံတွေရဲ့ အာဟာရသိပ်သည်းဆကို လုံလောက်အောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့တာလည်း အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သုတေသီတွေက ဆိုပါတယ်။

■ Deep Science Ventures မှ အကြီးတန်းသုတေသီ Will Summers ကလည်း အခုလို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

■ “လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၆၀ လုံးလုံး ကျွန်တော်တို့ဟာ အစားအစာဖူလုံမှုကို ကယ်လိုရီပမာဏနဲ့ မြေတစ်ဧကကနေ ထွက်ရှိတဲ့ သီးနှံတန်ချိန်တွေအပေါ်မှာပဲ အဓိကတိုင်းတာခဲ့ကြတယ်။ အဲဒီအချက်တွေအရတော့ အောင်မြင်မှုတွေ အများကြီးရခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ သတိမထားမိဘဲ အစားအစာထဲက အာဟာရတန်ဖိုးတွေ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာခဲ့တယ်။”
ဘယ်ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေမှာ အာဟာရဓာတ် လျော့နည်းလာသလဲ။

■ သုတေသီတွေ ထောက်ပြထားတဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေထဲမှာ အများသုံးနေကြတဲ့ ပဲစိမ်း၊ မုန်လာဥနီနဲ့ ကြက်သွန်နီတို့လည်း ပါဝင်ပါတယ်။

■ အထူးသဖြင့် ပိုတက်စီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်နဲ့ ကြေးနီလို သတ္တုဓာတ်တွေ လျော့နည်းလာခြင်းဟာ လူတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပါတယ်။

■ သက်သတ်လွတ်စားသူတွေ ပိုပြီးသတိထားဖို့ လိုလာနိုင်တယ်

■ ဗြိတိန်နိုင်ငံမှာ သက်သတ်လွတ်စားသူ နဲ့ အသားလုံးဝမစားသူ တွေဟာ လူဦးရေရဲ့ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိပါတယ်။

■ ဒီလိုလူတွေဟာ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နဲ့ သစ်သီးဝလံတွေကို အဓိကအားထားပြီး အာဟာရရယူကြတာဖြစ်တဲ့အတွက် သီးနှံတွေမှာ အာဟာရဓာတ် လျော့နည်းလာခြင်းရဲ့ သက်ရောက်မှုကို ပိုမိုခံစားရနိုင်တယ်လို့ သုတေသီတွေက သတိပေးထားပါတယ်။

■ ဒါကြောင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ်ကတည်းက ဗြိတိန်မှာ အကြံပြုလာခဲ့တဲ့ တစ်နေ့ကို သစ်သီးနဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက် ငါးမျိုးစားသုံးပါဆိုတဲ့ (Five-a-day) လမ်းညွှန်ချက်ကိုတောင် ပြန်လည်သုံးသပ်ဖို့ လိုလာနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

■ ဝိတ်ချဆေးသုံးနေသူတွေ ပိုပြီးအန္တရာယ်ရှိနိုင်တယ်

■ နောက်ထပ် စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ အချက်တစ်ခုကတော့ ဝိတ်ချဆေးသုံးစွဲနေသူတွေနဲ့လည်း ဆက်စပ်နေပါတယ်။

■ ဒီဆေးတွေကြောင့် အစာစားချင်စိတ် လျော့နည်းပြီး စားသုံးတဲ့ အစားအစာပမာဏ နည်းလာနိုင်ပါတယ်။

■ အစားအစာပမာဏ နည်းလာတဲ့အခါ အစားအစာတစ်ခုချင်းစီကနေ ရရှိတဲ့ အာဟာရပမာဏဟာ ပိုပြီးအရေးကြီးလာပါတယ်။

■ Will Summers က အခုလို ပြောပါတယ်။
“ဝိတ်ချဆေးတွေကြောင့် လူတွေ အစားနည်းနည်းပဲ စားလာကြတဲ့အခါ စားလိုက်တဲ့ အစားအစာတစ်လုပ်ချင်းစီမှာ အာဟာရဘယ်လောက်ပါဝင်သလဲဆိုတာ ပိုပြီးအရေးကြီးလာပါတယ်။”

■ Deep Science Ventures ရဲ့ ခန့်မှန်းချက်အရ ဗြိတိန်မှာ ဝိတ်ချကုသမှုခံယူနေတဲ့ အရွယ်ရောက်သူ ငါးသန်းအထိဟာ မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ဗီတာမင်နဲ့ သတ္တုဓာတ်တွေ လုံလောက်စွာ မရရှိတဲ့ အခြေအနေကို ရောက်ရှိနေနိုင်ပါတယ်။

■ သတ္တုဓာတ်တွေ ချို့တဲ့လာရင် ဘာတွေဖြစ်နိုင်သလဲ။
ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်တဲ့ သတ္တုဓာတ်တွေ မလုံလောက်တဲ့အခါ ကျန်းမာရေးပြဿနာတွေ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဥပမာ -

■ Zinc (ဇင့်) - ကိုယ်ခံအားစနစ် ပုံမှန်အလုပ်လုပ်နိုင်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ချို့တဲ့လာရင် ကိုယ်ခံအားကျဆင်းနိုင်ပါတယ်။

■ Potassium (ပိုတက်စီယမ်) - နှလုံးနဲ့ ကြွက်သားတွေရဲ့ ပုံမှန်လုပ်ဆောင်မှုအတွက် အရေးကြီးပါတယ်။

■ ပမာဏနည်းလွန်းရင် သွေးပေါင်ချိန်နဲ့ နှလုံးခုန်စည်းချက်ဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

■ Magnesium (မဂ္ဂနီဆီယမ်) - အာရုံကြော၊ ကြွက်သားနဲ့ စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှုတို့အတွက် လိုအပ်ပါတယ်။

■ Copper (ကြေးနီ) - သွေးနီဥထုတ်လုပ်မှု၊ အာရုံကြောနဲ့ ကိုယ်ခံအားလုပ်ငန်းဆောင်တာတွေမှာ ပါဝင်ပါတယ်။

■ ပိုတက်စီယမ် နည်းပါးခြင်းဟာ လေဖြတ်နိုင်ခြေကို ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်စေနိုင်တယ်လို့လည်း ထောက်ပြထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအန္တရာယ်က လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ကျန်းမာရေးအခြေအနေနဲ့ အခြားအချက်တွေ အပေါ်မှာလည်း မူတည်ပါတယ်။

■ ဒီသုတေသနကနေ သတိပြုစရာ အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ခုက အစားအစာများများထွက်လာဖို့နဲ့ အာဟာရပြည့်ဝတဲ့ အစားအစာရရှိဖို့ဆိုတာ မတူညီတဲ့ ကိစ္စနှစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာပါပဲ။
ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေ အရွယ်အစားကြီးလာတာ၊ အထွက်နှုန်းများလာတာဟာ အာဟာရပိုပြည့်ဝလာတယ်လို့ မဆိုလိုပါဘူး။

■ ကျွန်တော်တို့ဟာ နေ့စဉ်စားသောက်တဲ့ အစားအစာရဲ့ ပမာဏကိုသာမက အာဟာရတန်ဖိုးကိုပါ အလေးထားဖို့ လိုအပ်လာပါတယ်။

■ အထူးသဖြင့် မြေဆီလွှာကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဟာ တောင်သူလယ်သမားတွေအတွက်သာမက နောင်လာမယ့် မျိုးဆက်တွေရဲ့ အစားအစာနဲ့ ကျန်းမာရေးအတွက်ပါ အရေးကြီးတဲ့ ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။

■ အစားအစာဖူလုံမှုဆိုတာ စားစရာများများရှိရုံနဲ့ မပြည့်စုံပါဘူး။ စားသုံးလိုက်တဲ့ အစားအစာတိုင်းမှာ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်တဲ့ အာဟာရတွေ လုံလောက်စွာ ပါဝင်နေဖို့လည်း အရေးကြီးပါတယ်။

Source-The Telegraph

#World_Health
Published 05 November 2026

■ အသက်ကြီးလာတာနဲ့အမျှ မှတ်ဉာဏ်တွေ လျော့နည်းလာတာ၊ အရိုးအားနည်းလာတာ၊ အသားအရေပါးလာတာတွေဟာ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်လာတဲ့အရာတွေလို့ ကျွန်တော်တို့ အများစုက ယူဆထားကြပါတယ်။

■ ဒါပေမဲ့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေကတော့ ဒီလို အိုမင်းရင့်ရော်လာမှုတွေရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ဦးနှောက်ထဲက ပရိုတင်းတစ်မျိုးရဲ့အခန်းကဏ္ဍရှိနေနိုင်တယ်ဆိုတာကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။

■ ပိုပြီး စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတာက အဲဒီပရိုတင်းကို ပြန်လည်မြှင့်တင်ပေးလိုက်တဲ့အခါ အသက်ကြီးနေတဲ့ ကြွက်တွေမှာ အိုမင်းရင့်ရော်မှုနဲ့ဆိုင်တဲ့ ပြောင်းလဲမှုတချို့ဟာ ရက်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့တာပါ။

■ ဒါ့အပြင် သာမန်အမိုင်နိုအက်ဆစ်တစ်မျိုးဖြစ်တဲ့ D-Serine ကို ဖြည့်စွက်ပေးတဲ့အခါမှာလည်း ကြွက်တွေရဲ့ မှတ်ဉာဏ်နဲ့သင်ယူနိုင်စွမ်းတိုးတက်လာခဲ့ပါတယ်။

■ ဒီတွေ့ရှိချက်တွေက အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို နားလည်ပုံအပေါ် သိပ္ပံပညာရှင်တွေကြားမှာ စိတ်ဝင်စားမှုအသစ်တွေ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။

■ ဦးနှောက်ထဲက Menin ပရိုတင်းဆိုတာ ဘာလဲ။

■ ဒီသုတေသနရဲ့ အဓိကအာရုံစိုက်ထားတဲ့အရာက Menin လို့ခေါ်တဲ့ ပရိုတင်းတစ်မျိုးပါ။
ဒီပရိုတင်းဟာ ဦးနှောက်ထဲမှာရှိတဲ့ Hypothalamus လို့ခေါ်တဲ့ အစိတ်အပိုင်းနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။

■ Hypothalamus ဆိုတာ ဦးနှောက်အောက်ခြေမှာရှိတဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ လုပ်ငန်းဆောင်တာတော်တော်များများကို ထိန်းညှိပေးပါတယ်။

ဥပမာ -

■ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို ထိန်းညှိပေးခြင်း။

■ ဆာလောင်မှုနဲ့ အစာစားချင်စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း။

■ အိပ်စက်ခြင်းနဲ့ နိုးကြားခြင်းကို ထိန်းညှိခြင်း။

■ ဇီဝဖြစ်စဉ် (Metabolism) ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း။

■ ဟော်မုန်းထုတ်လုပ်မှုကို ထိန်းညှိပေးခြင်း။

■ ဒီလို ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့အတွက် Hypothalamus မှာ ဖြစ်ပေါ်တဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အခြားအစိတ်အပိုင်းတွေအပေါ်မှာပါ သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပါတယ်။

■ သုတေသီတွေက အသက်ကြီးလာတဲ့အခါ Hypothalamus ထဲက အာရုံကြောဆဲလ်တချို့မှာ Menin ပရိုတင်းပမာဏတဖြည်းဖြည်းလျော့နည်းလာတာကိုတွေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။

■ Menin ဟာ ဦးနှောက်အတွင်း ရောင်ရမ်းမှု (Neuroinflammation) ကို ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်တဲ့ အကာအကွယ်ပရိုတင်းတစ်မျိုးလည်းဖြစ်ပါတယ်။

■ ဒီပရိုတင်း လျော့နည်းလာတဲ့အခါ ဦးနှောက်ထဲမှာ ရောင်ရမ်းမှုတွေ ပိုများလာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို ပိုမိုအားပေးနိုင်တယ်လို့ သုတေသီတွေက ယူဆခဲ့ကြပါတယ်။

■ Menin ပရိုတင်းကိုပြန်လည်မြှင့်တင်ပေးလိုက်တဲ့အခါ ဘာတွေဖြစ်လာသလဲ။

■ ဒီယူဆချက်ကို စမ်းသပ်ဖို့ သုတေသီတွေဟာ ကြွက်တွေကို အသုံးပြုပြီး စမ်းသပ်မှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။

■ ပထမဆုံး Menin ပရိုတင်း လျော့နည်းအောင် ပြုလုပ်ထားတဲ့ ကြွက်တွေမှာ အောက်ပါပြောင်းလဲမှုတွေကို တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။

■ ဦးနှောက်အတွင်း ရောင်ရမ်းမှု ပိုများလာခြင်း။

■ အရေပြားပါးလာခြင်း။

■ အရိုးထုထည် လျော့နည်းလာခြင်း။

■ မှတ်ဉာဏ်နဲ့ သိမြင်နိုင်စွမ်း ကျဆင်းလာခြင်း။

■ အသက်ရှင်နိုင်တဲ့ ကာလ အနည်းငယ်တိုလာခြင်း။

■ ဒီအချက်တွေကြောင့် Menin လျော့နည်းခြင်းဟာ အသက်ကြီးလာခြင်းနဲ့အတူ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အပြောင်းအလဲတစ်ခုသာ မဟုတ်ဘဲ အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို ဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေထဲက တစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သုတေသီတွေက သုံးသပ်ခဲ့ကြပါတယ်။

■ ဒါကြောင့် နောက်တစ်ဆင့်အနေနဲ့ Menin ကို ပြန်လည်မြှင့်တင်ပေးနိုင်ရင် ဘာတွေပြောင်းလဲလာမလဲဆိုတာ ဆက်လက်စမ်းသပ်ခဲ့ကြပါတယ်။

■ မှတ်ဉာဏ်ကို ကောင်းမွန်စေနိုင်တဲ့ D-Serine အမိုင်နိုအက်ဆစ်

■ ဒီသုတေသနမှာ နောက်ထပ် စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ တွေ့ရှိချက်တစ်ခုလည်း ရှိခဲ့ပါတယ်

■ Menin ပရိုတင်း လျော့နည်းလာတဲ့အခါ ဦးနှောက်ထဲက D-Serine လို့ခေါ်တဲ့ အမိုင်နိုအက်ဆစ်ပမာဏလည်း လျော့နည်းလာတာကို တွေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။

■ D-Serine ဟာ ဦးနှောက်အတွင်းရှိ အာရုံကြောဆဲလ်တွေ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆက်သွယ်ရာမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ပါတယ်။

■ အထူးသဖြင့် NMDA Receptor လို့ခေါ်တဲ့ အာရုံကြောလက်ခံပရိုတင်းတွေရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုကို ထိန်းညှိပေးပါတယ်။

■ ဒီ NMDA Receptor တွေဟာ -

■ သင်ယူနိုင်စွမ်း။

■ မှတ်ဉာဏ်ဖွဲ့စည်းမှု။

■ အာရုံကြောဆဲလ်တွေကြား သတင်းအချက်အလက် ပို့လွှတ်မှု။

■ စတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေအတွက် အရေးကြီးပါတယ်။

■ သုတေသီတွေက Menin ဟာ PHGDH လို့ခေါ်တဲ့ အင်ဇိုင်းထုတ်လုပ်မှုကို ထိန်းညှိပေးကြောင်းလည်း တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

■ ဒီအင်ဇိုင်းဟာ Serine ထုတ်လုပ်တဲ့ ဇီဝဓာတုလမ်းကြောင်းမှာ ပါဝင်ပါတယ်။

■ Menin လျော့နည်းလာတဲ့အခါ ဒီလမ်းကြောင်းရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုလည်း ကျဆင်းလာပြီး ဦးနှောက်ထဲမှာ D-Serine ပမာဏ လျော့နည်းလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

■ ဒီသုတေသနတွေကနေ ရရှိလာတဲ့ အဓိကသင်ခန်းစာကတော့ အိုမင်းရင့်ရော်မှုဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုချင်းစီမှာ သီးခြားဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ဦးနှောက်နဲ့ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးကြားက ဆက်သွယ်မှုတွေနဲ့လည်း နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဆက်စပ်နေတယ်ဆိုတာပါပဲ။

■ အထူးသဖြင့် Menin လို ပရိုတင်းတစ်မျိုးကို ပြန်လည်မြှင့်တင်ပေးခြင်းအားဖြင့် အသက်ကြီးလာမှုနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ ပြောင်းလဲမှုတချို့ကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ တွေ့ရှိချက်ဟာ အနာဂတ်ဆေးပညာအတွက် အရေးပါတဲ့လမ်းကြောင်းသစ်တစ်ခုဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

■ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိမှာ ဒီရလဒ်တွေဟာ အဓိကအားဖြင့် ကြွက်တွေအပေါ် စမ်းသပ်ထားတဲ့ အဆင့်မှာပဲ ရှိနေပါသေးတယ်။ လူတွေမှာ အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို ပြန်လည်တားဆီးနိုင်မယ့် ကုသမှုတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ဖို့တော့ နောက်ထပ်လေ့လာမှုတွေ အများကြီးလိုအပ်နေဆဲဖြစ်ပါတယ်။

■ အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို တိုက်ဖျက်ဖို့ အနာဂတ်မှာ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးကို ကုသရုံသာမက ဦးနှောက်ရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေကိုပါ ပြန်လည်ထိန်းညှိပေးရမယ့် ခေတ်တစ်ခေတ်ရောက်လာနိုင်ပါတယ်။

Source-Science Daily

၄ နိုဝင်ဘာ၊၂၀၂၆

အိုဟိုင်းယိုးတွင် ဒီမိုကရက် ရှယ်ရော့ဒ်ဘရောင်းက လွန်ခဲ့သည့်နှစ်နှစ်အထိ ဒုတိယသမ္မတ ဂျေဒီဗန့်စ် ရရှိထားခဲ့သည့် အမတ်နေရာကို အနိုင်ရခဲ့သည်။ တက္ကဆက်တွင် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အမတ် ဂျိမ်းစ်တလာရီကိုက ရီပတ်ဘလီကန် ပြည်နယ်ရှေ့နေချုပ် ကန်ပက်စတန်ကို အနိုင်ရခဲ့သည်။ ယင်းပြည်နယ်နှစ်ခုစလုံးတွင် ထရမ့်သည် ၂၀၂၄ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ၌ ရာခိုင်နှုန်းအမှတ် ဆယ်မှတ်ကျော်အသာဖြင့် အနိုင်ရထားခဲ့သည်။

တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်တွင် ကလေးအထူးကုဆရာဝန် အန်နီအန်ဒရူးစ်က ရီပတ်ဘလီကန် အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဒါလင်းဂရေဟမ်ကို အနိုင်ရခဲ့သည်။ ထရမ့်က ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ မဲဆွယ်စည်းရုံးမှုများအတွင်း ပက်စတန်၊ ဂရေဟမ်နှင့် အိုဟိုင်းယိုးမှ ဂျွန်ဟတ်စတက်တို့ကို အားကြိုးမာန်တက် ထောက်ခံမဲဆွယ်ပေးခဲ့သော်လည်း အနိုင်ရရှိအောင် ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။

ဒီမိုကရက်တို့၏ အောင်ပွဲသည် ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရွေးကောက်ပွဲများအထိ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ တက္ကဆက်၌ သက်တမ်းသုံးကြိမ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ထားသည့် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဂရက်အက်ဘော့ကို ဒီမိုကရက် ဂျီနာဟီနိုဂျိုဆာက အနိုင်ရခဲ့ပြီး အိုင်အိုဝါနှင့် အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နေရာများကိုလည်း ဒီမိုကရက်များ ရရှိခဲ့သည်။

ဖလော်ရီဒါတွင်မူ ရီပတ်ဘလီကန် အထက်လွှတ်တော်အမတ် အက်ရှလေမူဒီက ဒီမိုကရက် အန်ဂျီနစ်ဆင်ကို ရာခိုင်နှုန်းအမှတ် သုံးမှတ်ခန့်အသာဖြင့် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ထရမ့်က ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ရာခိုင်နှုန်းအမှတ် ၁၃ မှတ်အသာဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည့်ပြည်နယ်၌ ယခုကဲ့သို့ မဲကွာဟချက် ကျဉ်းမြောင်းလာခြင်းသည် ဒီမိုကရက်များဘက်သို့ မဲဆန္ဒရှင်ထောက်ခံမှု ရွေ့လျားလာမှုကို ဖော်ပြနေ ကြောင်း Reuters သတင်းတွင် သုံးသပ်ထားသည်။

ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များတွင် ထရမ့်၏ စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှု၊ နေထိုင်မှုစရိတ်ကြီးမြင့်မှုနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း အီရန်ကို စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့မှုအပေါ် မဲဆန္ဒရှင်များ၏ မကျေနပ်မှု ထင်ဟပ်နေကြောင်း သတင်းတွင် ဖော်ပြသည်။ အီရန်စစ်ပွဲကြောင့် ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းများ သိသိ သာသာမြင့်တက်ခဲ့ပြီး မဲဆန္ဒရှင်များက နေထိုင်မှုကုန်ကျစရိတ်နှင့် ယင်းပြဿနာအပေါ် ထရမ့်၏ ကိုင်တွယ်ပုံကို စိုးရိမ်မကျေနပ်ကြောင်း စစ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ မဲဆွယ်စဉ် မိမိကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နေသကဲ့သို့ သဘောထားပြီး မဲပေးကြရန် ထောက်ခံသူများကို ထရမ့်က တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ သို့သော် ရီပတ်ဘလီကန်များ လွှတ်တော် အများစုနေရာများ ဆုံးရှုံးနိုင်ကြောင်း ထင်ရှားလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲည၌ မိမိသည် မဲစာရင်းပေါ်တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သူမဟုတ်ကြောင်း၊ မိမိပါဝင်ခဲ့ပါက အပြတ်အသတ်အနိုင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း လူမှု ကွန်ရက်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

သတင်းရင်းမြစ် — Reuters