#World_Health
Published 30 October 2026

■ အီးမေးလ်တွေ၊ ဓာတ်ပုံတွေနဲ့ ဗီဒီယိုတွေကိုပေးပို့သလိုမျိုး အနံ့တွေကိုပါ အင်တာနက်ကနေတစ်ဆင့်ပေးပို့ပေးနိုင်မယ့် နည်းပညာတစ်ရပ်အကြောင်း သုတေသနအသစ်တစ်ခုမှာ အသေးစိတ် ဖော်ပြထားပါတယ်။

■ ဒီစနစ်မှာပါတဲ့ ဒီဂျစ်တယ်နှာခေါင်းက ပစ္စည်းတစ်ခုရဲ့အနံ့ကို နမ်းရှူစစ်ဆေးပြီး အခြားနေရာတစ်ခုဆီ အင်တာနက်ကနေတစ်ဆင့် ဒေတာအဖြစ် ပေးပို့လိုက်တာပါ။ အဲဒီနေရာမှာရှိတဲ့ ကိရိယာက အဲဒီအနံ့ကိုထပ်ဆင့်ပြန်လည် ဖန်တီးပေးတာဖြစ်ပါတယ်။

■ အသံ၊ ရုပ်ပုံနဲ့ ဗီဒီယိုတွေကို မျှဝေ သကဲ့သို့ အနံ့တွေကိုပါ အင်တာနက်ကနေတစ်ဆင့် ပေးပို့မျှဝေနိုင်မယ့် နည်းပညာကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ထိထွင်လိုက်ကြပါပြီ။

■ ဒီကိရိယာကို Scentronic လို့ အမည်ပေးထားပြီး သုတေသနထဲမှာတော့ "အဝေးတစ်နေရာဆီ အနံ့အသက်များ ပေးပို့မျှဝေနိုင်သည့် အနံ့ခံစနစ်" လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီစနစ်ဟာ နေရာတစ်ခုမှာရှိတဲ့ အနံ့ကို စစ်ဆေးသိရှိနိုင်တဲ့ စက်ရုပ်နှာခေါင်းနဲ့ အလုပ်လုပ်တာဖြစ်ပြီး အဲဒီအချက်အလက်ကို ဒီဂျစ်တယ်ဒေတာအဖြစ် အခြားနေရာတစ်ခုဆီ ပေးပို့ကာ အဲဒီက ကိရိယာက အနံ့ကို ပြန်လည်ဖန်တီးပေးတာပါ။

■ နောင်အနာဂတ်မှာ Scentronic ဟာ အွန်လိုင်းကနေ ရေမွှေးမဝယ်ခင် အနံ့စမ်းကြည့်ချင်သူတွေအတွက်အပါအဝင် အခြားနေရာအများအပြားမှာ အသုံးဝင်လာနိုင်တယ်လို့ သုတေသီတွေက ပြောပါတယ်။

■ လက်ရှိမှာတော့ သူတို့ဆီမှာ ကော်ဖီ၊ ကိတ်မုန့်၊ လိမ္မော်သီး၊ ဘီယာနဲ့ ဝိုင်နီ ဆိုတဲ့ အနံ့ ၅ မျိုးကိုပဲ စစ်ဆေးပြီးပြန်လည်ဖန်တီးပေးနိုင်သေးတဲ့ စမ်းသပ်အဆင့်ကိရိယာပဲရှိပါသေးတယ်။

■ အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ် တက္ကသိုလ် က ပါရဂူဘွဲ့ သုတေသီနဲ့ အဓိက စာမူရေးသားသူ Chunyu Yang က သူတို့အနေနဲ့ Scentronic နည်းပညာနဲ့ ဈေးကွက်ထဲမှာ လိုအပ်နေတဲ့ ကွက်လပ်တစ်ခုကို ဖြည့်ဆည်းပေးချင်တာလို့ ပြောပါတယ်။

■ "ဒီနယ်ပယ်မှာ လုပ်ထားတဲ့ သုတေသန အများစုဟာ အမြင်၊ အကြားနဲ့ အထိအတွေ့တွေအပေါ်မှာပဲ အာရုံစိုက်ကြပြီး အနံ့အာရုံပိုင်းကိုတော့ ဂရုပြုတာ နည်းခဲ့ပါတယ်" လို့ Yang က ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့အနေနဲ့ "ဒီဂျစ်တယ် ဆက်သွယ်ရေးထဲမှာ လိုအပ်နေတဲ့ ဒီအာရုံခံစားမှုအပိုင်းကို ထည့်သွင်းပေးချင်ခဲ့တာပါ" လို့ သူက ဆက်ပြောပါတယ်။

■ ■ Scentronic က ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲ

■ ဒီစနစ်ထဲမှာ ဓာတ်ငွေ့အာရုံခံကိရိယာ ၆ ခု တပ်ဆင်ထားတဲ့ အီလက်ထရွန်နစ် နှာခေါင်းတစ်ခု ပါဝင်ပါတယ်။ အဲဒီ sensor တွေက အစားအသောက်၊ ရေမွှေးနဲ့ အခြားအရာတွေဆီကနေ အနံ့ထွက်စေတဲ့ လေထဲပျံ့လွင့်လွယ်တဲ့  အော်ဂဲနစ်ဒြပ်ပေါင်းတွေ(Volatile organic compounds) ကို ထောက်လှမ်းပေးတာပါ။

■ Sensor တစ်ခုစီက စစ်ဆေးတွေ့ရှိတဲ့ ဓာတုဗေဒဓာတ်ပေါ် မူတည်ပြီးမတူညီတဲ့တုံ့ပြန်မှုတွေ ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ ဒါက မတူညီတဲ့ လျှပ်စစ်စက္ကူသင်္ကေတ ပုံစံတွေကိုဖြစ်ပေါ်စေပြီး အဲဒါတွေကိုမှ ဒီဂျစ်တယ်ဒေတာအဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်တာပါ။

■ သုတေသီတွေက AI စနစ်ကို အနံ့တွေကို မှတ်မိအောင် လေ့ကျင့်ပေးထားပြီး ဘယ်သင်္ကေတပုံစံက ဘယ်အနံ့လဲဆိုတာကို ခွဲခြားခိုင်းထားတာပါ။

■ အနံ့ကို ခွဲခြားသိရှိပြီးတာနဲ့ နှာခေါင်းက အင်တာနက်ကနေတစ်ဆင့် အချက်အလက် ဒေတာတွေကို ပေးပို့လိုက်ပါတယ်။

■ အခြားတစ်ဖက်က လက်ခံမယ့် ကိရိယာမှာတော့ အနံ့ပါတဲ့ အရည်ဘူးသေးသေးလေးတွေနဲ့ လျှပ်စစ်နဲ့ အလုပ်လုပ်တဲ့ ပလတ်စတစ်ပြား သေးသေးလေးတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ အဲဒီပြားလေးတွေက တစ်စက္ကန့်ကို အကြိမ် ၁၀၀,၀၀၀ ထက်မက တုန်ခါနိုင်တာကြောင့် အရည်တွေကို အလွန်သေးငယ်တဲ့ အပေါက်လေးတွေထဲကနေ ထွက်သွားစေပါတယ်။

■ ဒါက သင့်တော်တဲ့ အနံ့အသက်ကို ထုတ်လွှတ်ပေးမယ့် အမှုန်အမွှားမြူခိုးလေးတွေကို ဖန်တီးပေးတာပါ။ဒီလက်ခံတဲ့ ကိရိယာမှာ အနံ့ကိုပြန်လည်ဖန်တီးဖို့ သူ့မှာကိုယ်ပိုင် မွှေးရနံ့အရည်တွေပါပြီးသားဖြစ်ပါတယ်။

■ ဆိုလိုတာက အင်တာနက်ပေါ်ကနေ အနံ့အစစ်ကြီး စီးဆင်းသွားတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီနည်းပညာဟာ သူ့ဆီပို့လိုက်တဲ့အနံ့ကိုစစ်ဆေးပြီးပြန်လည်ဖန်တီးပေးဖို့ပဲ စီမံထားတာဖြစ်ပြီး သူ့ဘာသာ အနံ့အသစ် မွေးထုတ်ပေးနိုင်တာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။

■ ဥပမာ - ကော်ဖီအနံ့ကို ဖန်တီးပေးနိုင်ပေမဲ့ ကော်ဖီအမျိုးအစား အတိအကျရဲ့ အနံ့ကိုတော့ မဖန်တီးပေးနိုင်သေးပါဘူး။စမ်းသပ်မှုတွေအရ Scentronic ဟာ လေ့ကျင့်ပေးထားတဲ့ အနံ့ ၅ မျိုးကို စစ်ဆေးခွဲခြားပြီး ပြန်လည် ဖန်တီးပေးရာမှာ ၉၆ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိကျမှု ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒီတွေ့ရှိချက်တွေကို Science Advances ဂျာနယ်မှာ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

Source-Wion

#World_Health
Published 30 October 2026

■ အနားယူပြီးတာတောင် အမြဲတမ်းပင်ပန်းနေတယ်၊ အဆစ်တွေ မကြာခဏ နာကျင်တယ်၊ ဖျားလိုက်ပျောက်လိုက် ဖြစ်နေတယ်၊ အရေပြားမှာလည်း ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့ အဖုအပိမ့်တွေ ထွက်လာတယ်ဆိုရင် တချို့အခြေအနေတွေမှာ Lupus လို့ခေါ်တဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ်နဲ့ဆိုင်တဲ့ ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်နေနိုင်ပါတယ်။

■ ဒီလက္ခဏာတွေက အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာတွေကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်တာကြောင့် Lupus ရောဂါလို့ တန်းပြီးမသတ်မှတ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ လက္ခဏာတွေ ကြာရှည်နေမယ်၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အများအပြား ဖြစ်လာမယ်ဆိုရင်တော့ ဆရာဝန်နဲ့ ပြသစစ်ဆေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

■ ■ Lupus ဆိုတာဘာရောဂါလဲ

■ Lupus ရဲ့ ဆေးပညာအမည်က Systemic Lupus Erythematosus (SLE) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီရောဂါဟာ ကိုယ်ခံအားစနစ်က ပုံမှန်အားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို ရောဂါပိုးတွေရန်က ကာကွယ်ပေးရမယ့်အစား ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ကျန်းမာနေတဲ့ ဆဲလ်နဲ့ တစ်ရှူးတွေကို မှားယွင်းတိုက်ခိုက်တဲ့အခါ ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ အဲဒီလိုဖြစ်တဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ရောင်ရမ်းမှုတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

■ လူတစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ရောဂါလက္ခဏာတွေ မတူနိုင်ပါဘူး။ တချို့မှာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်တာနဲ့ အဆစ်နာတာလောက်ပဲဖြစ်နိုင်ပေမဲ့ တချို့မှာတော့ အတွင်းအင်္ဂါတွေ ထိခိုက်တဲ့အထိ ပြင်းထန်နိုင်ပါတယ်။

■ ဒါ့အပြင် ရောဂါလက္ခဏာတွေက အမြဲတမ်းဆက်တိုက် ဖြစ်နေတာမျိုးမဟုတ်ဘဲ တစ်ခါတစ်ရံ ပိုဆိုးလာပြီး နောက်ပိုင်း ပြန်သက်သာသွားတာမျိုးလည်းရှိတတ်ပါတယ်။

■ Manipal Hospital Hebbal မှ Clinical Immunology နဲ့ Rheumatology အထူးကု ဒေါက်တာ ရာဗီ ကူးမား ယူရဲ့ ပြောကြားချက်အရ Lupus ဟာ လူတိုင်းမှာ တူညီတဲ့ လက္ခဏာပုံစံမျိုးနဲ့ မပေါ်လာတာကြောင့် ရောဂါရှာဖွေဖို့ ခက်ခဲတတ်ပါတယ်။

■ ဒါကြောင့် သတိထားရမယ့် လက္ခဏာတွေကို သိရှိထားဖို့၊ သင့်တော်တဲ့ စစ်ဆေးမှုတွေ ပြုလုပ်ဖို့နဲ့ အချိန်မီဆေးကုသမှုခံယူဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

■ ကျောက်ကပ်နဲ့အတွင်းအင်္ဂါတွေကိုလည်းထိခိုက်နိုင်တယ်

■ Lupus ရောဂါမှာ အရေးကြီးဆုံး သတိထားရမယ့် ပြဿနာတစ်ခုက ကျောက်ကပ်ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

■ တချို့လူနာတွေမှာ ရောဂါအစောပိုင်းအဆင့် ကျောက်ကပ်ထိခိုက်နေပေမဲ့ သိသာတဲ့ လက္ခဏာတွေ မပေါ်သေးတာမျိုး ရှိနိုင်ပါတယ်။

သတိထားရမယ့် လက္ခဏာတချို့ကတော့—

■ ဆီးထဲမှာ သွေးပါလာခြင်း
■ ဆီးထဲမှာ ပရိုတင်းဓာတ် များလာခြင်း
■ ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့ ဆီးအပြောင်းအလဲတွေ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း
■ Lupus ဟာ သွေးဆဲလ်တွေ၊ နှလုံး၊ အဆုတ်နဲ့ အာရုံကြောစနစ်တွေကိုလည်း ထိခိုက်နိုင်ပါတယ်။ ဘယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွေ ထိခိုက်နေသလဲဆိုတဲ့အပေါ် မူတည်ပြီးလက္ခဏာတွေနဲ့ ကုသမှုနည်းလမ်းတွေ ကွာခြားနိုင်ပါတယ်။

■ ဒါကြောင့် လက္ခဏာတွေ သက်သာသွားတဲ့အချိန်မှာတောင် ဆရာဝန်နဲ့ ပုံမှန်ပြသစစ်ဆေးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ လိုအပ်ရင် ဆီးစစ်ဆေးခြင်း၊ သွေးစစ်ဆေးခြင်းနဲ့ အခြားစမ်းသပ်မှုတွေ ပြုလုပ်ပြီး အတွင်းအင်္ဂါတွေ ထိခိုက်မှုရှိမရှိ စစ်ဆေးနိုင်ပါတယ်။

■ ■ Lupus ကို ကုသလို့ရလား

■ Lupus ဟာ ရေရှည်ကုသမှုနဲ့ စောင့်ကြည့်မှု လိုအပ်နိုင်တဲ့ နာတာရှည်ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သင့်တော်တဲ့ ကုသမှုခံယူခြင်းအားဖြင့် ရောင်ရမ်းမှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်တယ်၊ လက္ခဏာတွေကို သက်သာစေနိုင်တယ်၊ အတွင်းအင်္ဂါတွေ ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်ခြေကိုလည်း လျှော့ချနိုင်ပါတယ်။

■ ကုသမှုက ရောဂါပြင်းထန်မှုနဲ့ ထိခိုက်နေတဲ့ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွေအပေါ် မူတည်ပါတယ်။
ဆရာဝန်တွေ အသုံးပြုလေ့ရှိတဲ့ ဆေးဝါးတွေမှာ—

■ Hydroxychloroquine — Lupus လူနာအများအပြားမှာ အသုံးပြုတဲ့ဆေး။
■ Corticosteroids — ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချဖို့ အသုံးပြုနိုင်တဲ့ဆေး။
■ Immunosuppressive medicines — ကိုယ်ခံအားစနစ်ရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုကို ထိန်းချုပ်ဖို့ အသုံးပြုတဲ့ဆေးများ။
■ Targeted therapies — သတ်မှတ်ထားတဲ့ ကိုယ်ခံအားဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ပစ်မှတ်ထားကုသတဲ့ဆေးများ။

■ ဒီဆေးတွေကို ကိုယ့်သဘောနဲ့ ကိုယ်သောက်သုံးတာမျိုး မလုပ်သင့်ပါဘူး။ ဆရာဝန်ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်းသာ အသုံးပြုသင့်ပါတယ်။

■ Lupus ဟာ တစ်ခါတစ်ရံ သက်သာနေပြီးမှ ပြန်လည်လှုပ်ရှားလာနိုင်တာကြောင့် ပုံမှန်ဆေးစစ်ဆေးမှုနဲ့ ဆေးကုသမှုပြန်လည်သုံးသပ်မှုတွေလိုအပ်ပါတယ်။

■ ရောဂါရှိတယ်လို့ သိလိုက်ရတာ စိတ်ပူစရာဖြစ်နိုင်ပေမဲ့ လူနာတိုင်းမှာ ပြင်းထန်တဲ့ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာတွေ ဖြစ်လာတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။

■ အချိန်မီ ရောဂါရှာဖွေပြီး သင့်တော်တဲ့ကုသမှုနဲ့ပုံမှန်စောင့်ကြည့်မှုတွေ ရရှိမယ်ဆိုရင် လူအများအပြားဟာ နေ့စဉ်ဘဝကိုပုံမှန်နီးပါးဆက်လက်ဖြတ်သန်းနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။

Source- India Today

အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်နေ့က ဘေဂျင်းမြို့မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့တရုတ်ကြယ်နီတပ်မတော်ရဲ့သမိုင်းဝင်ကြာရှည်ချီတက်ပွဲကြီး (Long March) အောင်မြင်ခြင်း အနှစ် (၉၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အခမ်းအနားမှာ သမ္မတရှီကျင့်ဖျင်က ၁၉၃၄-၁၉၃၆ ခုနှစ်အတွင်းဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ သမိုင်းဝင်ချီတက်ပွဲနဲ့တရုတ်ပြည်တစ်ဝန်း တော်လှန်ရေးတိုက်ပွဲတွေမှာ အသက်စွန့်သွားခဲ့ကြတဲ့ တော်လှန်ရေးသူရဲကောင်းတွေကိုရည်စူးပြီး တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာ ဂါရဝပြုမှုကို ဦးဆောင်ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။

#World_News
Published 29 October 2026
#တရုတ်နိုင်ငံ #Long_March
#YMG #Yangon_Times #Yangon_Media_Group

#World_News
Published 29 October 2026

■ စပိန်မှာ အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့ က အမြန်ရထားတစ်စင်းဟာ ရပ်ထားတဲ့ ရထားတစ်စင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့တာကြောင့် အနည်းဆုံး လူ ၆၈ ယောက် ‌ေ-သဆုံးခဲ့ပါတယ်။

■ ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့တွေက ပျက်စီးနေတဲ့ ရထားတွဲတွေထဲမှာ ပိတ်မိနေသူတွေ၊ သေဆုံးသူတွေ ရှိမရှိ ဆက်လက်ရှာဖွေနေကြပါတယ်။

■ ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ စပိန်နိုင်ငံမှာဒီနှစ်အတွင်း ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အသေအပျောက်များတဲ့ ရထားမတော်တဆမှုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဥရောပမှာ အသေအပျောက်အများဆုံး ရထားမတော်တဆမှုလည်းဖြစ်ပါတယ်။

■ ဝန်ကြီးချုပ် ပက်ဒရိုဆန်းချက်ဇ်က ဒီဖြစ်ရပ်ကြောင့် “စပိန်တစ်နိုင်ငံလုံး ဝမ်းနည်းကြေကွဲနေရပါတယ်” လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

■ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးရဲ့ ပြောကြားချက်အရ Renfe ကုမ္ပဏီပိုင် ရထားတစ်စင်းဟာ ရှေ့မှာ ရထားတစ်စင်း ရပ်ထားပြီး မီးနီပြထားတဲ့ အခြေအနေမှာတောင် ဆက်လက်မောင်းနှင်ဖို့ ခွင့်ပြုချက်ရခဲ့တာကြောင့် တိုက်မှုဖြစ်ပွားခဲ့တာလို့ သိရပါတယ်။

■ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး အော်စကာ ပွင်တေးက မက်ဒရစ်မြို့မှာ သတင်းထောက်တွေကို ပြောကြားရာမှာ ကွန်ပျူတာဆက်သွယ်ရေးစနစ် ချို့ယွင်းမှုကြောင့် မီးနီပြခဲ့ပြီး ရထားသွားလာမှုကို အလိုအလျောက် ရပ်တန့်စေခဲ့တယ်လို့ဆိုပါတယ်။

■ ဒါပေမဲ့ အဲဒီနောက်ရထားကို ပြန်လည်ထွက်ခွာခွင့်ပြုခဲ့တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ မှားယွင်းခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

■ ဝန်ကြီးချုပ် ဆန်းချက်ဇ်က မတော်တဆမှုဖြစ်ပွားရာနေရာအနီးကနေ ရုပ်မြင်သံကြားမိန့်ခွန်း ပြောကြားရာမှာ ဒီဖြစ်ရပ်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးသွားမှာဖြစ်ပြီး ချို့ယွင်းချက်တစ်စုံတစ်ရာ တွေ့ရှိရင်လည်း ဖြေရှင်းသွားမယ်လို့ ကတိပြုခဲ့ပါတယ်။

■ ဒါ့အပြင် ဒီနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ရထားမတော်တဆမှုနှစ်ခုရဲ့ အကြောင်းရင်းတွေဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆက်စပ်မှုမရှိနိုင်ဘူးလို့လည်း ပြောပါတယ်။

Source-Reuters

#World_Health
Published 29 October 2026

■ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက ကလေးတွေအပေါ် ပြုလုပ်ထားတဲ့ လေ့လာမှုကြီးတစ်ခုအရ ကလေးတွေ screen time ကြည့်ချိန် များလွန်းတာရဲ့ သက်ရောက်မှုဟာ မိဘတွေရဲ့ အပြုအမူနဲ့ ကလေးတွေ လမစေ့ဘဲ မွေးဖွားခြင်းတို့ရဲ့ သက်ရောက်မှုနဲ့ တန်းတူလောက်ရှိနိုင်သလို၊ အဲဒီထက်တောင် ပိုများနိုင်တယ်လို့ သိရပါတယ်။

■ သုတေသီတွေဟာ နိုင်ငံပေါင်း ၆၄ နိုင်ငံက ကလေး ၂၈ သိန်းကျော်ရဲ့ အချက်အလက်တွေကို လေ့လာဆန်းစစ်ခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီအခါ screen timeကြည့်ချိန် များလွန်းတာဟာ ကလေးတွေရဲ့ ပညာရေးအောင်မြင်မှုနဲ့ စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ အပါအဝင် ကဏ္ဍအတော်များများအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်တယ်လို့တွေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။

■ ဒီလေ့လာမှုဟာ အဲဒီအကြောင်းအရာနဲ့ပတ်သက်ပြီး ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ အကြီးမားဆုံးလေ့လာမှုတွေထဲက တစ်ခုလည်းဖြစ်ပါတယ်။

■ Screen Time ကြည့်ချိန်များလွန်းခြင်းရဲ့ သက်ရောက်မှုဟာ မိသားစုရဲ့ စီးပွားရေးအခြေအနေ၊ မိဘတွေရဲ့ ပြုမူဆက်ဆံပုံနဲ့ ကလေးတွေ လမစေ့ဘဲ မွေးဖွားခဲ့ခြင်းရှိ၊ မရှိ စတဲ့ကလေးတွေရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးမှုနဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိတဲ့ အခြားအကြောင်းရင်းတွေနဲ့ ယှဉ်ရင် အလားတူလောက်ရှိနိုင်သလို ပိုပြီးတောင်ကြီးမားနိုင်တယ်လို့ဆိုပါတယ်။

■ ဂိမ်းကစားတာ၊ လူမှုကွန်ရက်တွေ သုံးတာနဲ့ ဗီဒီယိုတွေ ကြည့်တာတို့အတွက် အသုံးပြုချိန် ပိုများလာရင် ကလေးတွေရဲ့ ပညာရေးအောင်မြင်မှု ကျဆင်းတာနဲ့ ဘာသာစကားဖွံ့ဖြိုးမှု အားနည်းတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ လေ့လာမှုကဖော်ပြပါတယ်။

■ ဒါပေမဲ့ ကျွမ်းကျင်သူတချို့ကတော့ ဒီအစီရင်ခံစာမှာ ကန့်သတ်ချက်တွေ ရှိနေတယ်လို့ ထောက်ပြကြပါတယ်။ ဒီတွေ့ရှိချက်တွေဟာ ဆယ်ကျော်သက်တွေရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခက်အခဲတွေ ဖြစ်ရတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းက ဖုန်းမျက်နှာပြင်အသုံးပြုမှုဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆကို လုံးဝထောက်ခံတာ မဟုတ်ဘူးလို့ သူတို့က ဆိုပါတယ်။

■ JAMA Pediatrics ဂျာနယ်မှာ ထုတ်ဝေထားတဲ့ သုံးသပ်ချက်အရ screen time ကို အချိန်ပိုကြာကြာ ကြည့်တဲ့ကလေးတွေမှာ စိတ်ခံစားမှုနဲ့ လူမှုဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေအပြင် စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေလည်း ပိုများလာတတ်တယ်လို့ သုတေသီတွေက တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

■ ဒီလေ့လာမှုမှာ အရင်က ပြုလုပ်ထားတဲ့ သုတေသနသုံးသပ်ချက်ကြီးတွေ အများကြီးရဲ့ ရလဒ်တွေကို ထပ်မံစုစည်းပြီး လေ့လာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုလေ့လာနည်းကို umbrella review လို့ ခေါ်ပါတယ်။

■ သုတေသီတွေရဲ့ တွေ့ရှိချက်အရ ဒစ်ဂျစ်တယ်ကိရိယာတွေနဲ့ လူမှုကွန်ရက်တွေကို အချိန်ကြာကြာ အသုံးပြုတာဟာ ကလေးတွေရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနဲ့ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ကဏ္ဍအတော်များများမှာ ရလဒ်မကောင်းတာတွေနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တိုင်းတာထားတဲ့ ကဏ္ဍအားလုံးမှာတော့ ဒီလိုဆက်စပ်မှုရှိနေတာမဟုတ်ပါဘူး။

■ ဒီလေ့လာမှုမှာ စမတ်ဖုန်းကနေ တီဗီအထိ မျက်နှာပြင်အမျိုးမျိုးကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ပါတယ်။ လူမှုကွန်ရက်တွေကို ပွတ်ဆွဲကြည့်တာ၊ ဂိမ်းကစားတာနဲ့ FaceTime ကနေ ဗီဒီယိုခေါ်ဆိုတာတွေလို အသုံးပြုပုံအမျိုးမျိုးကိုလည်း ထည့်သွင်းလေ့လာခဲ့ပါတယ်။

■ အစီရင်ခံစာမှာ သုတေသီတွေက အခုလို ရေးသားထားပါတယ်။

■ “ဒီတွေ့ရှိချက်တွေကို ခြုံငုံကြည့်မယ်ဆိုရင် screen time အသုံးပြုမှုဟာ ကလေးတွေရဲ့ ကျန်းမာပျော်ရွှင်မှုနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ကဏ္ဍအမျိုးမျိုးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်တဲ့အပြင် ပြုပြင်လျှော့ချနိုင်တဲ့ အကြောင်းရင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။”

■ Screen Timeကြည့်ချိန် ပိုများတဲ့ ကလေးတွေဟာ ကျောင်းမှာ အလုံးစုံပညာရေးရလဒ် ပိုနိမ့်တာနဲ့ ဆက်စပ်နေတယ်လို့ လေ့လာမှုမှာတွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

■ ကနေဒါနိုင်ငံက ကယ်လ်ဂရီတက္ကသိုလ်  က ပညာရှင်တွေ ဦးဆောင်တဲ့ သုတေသနအဖွဲ့ဟာ screen time ကြည့်ချိန် များလွန်းတာနဲ့ ကလေးတွေရဲ့ ဘာသာစကားဖွံ့ဖြိုးမှု အားနည်းတာကြား ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းလည်း တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

■ စိတ်ကျန်းမာရေးဘက်ကို လေ့လာတဲ့အခါ screen time အသုံးပြုမှု များတာဟာ အောက်ပါပြဿနာတွေနဲ့ ဆက်စပ်နေတယ်လို့ တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

■ စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေနဲ့ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရာမှာ အခက်အခဲတွေ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။

■ စိတ်ကျခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းလိုမျိုး စိတ်အတွင်းပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။
ရန်လိုတဲ့ အပြုအမူတွေ ပိုများလာခြင်းနဲ့ ADHD လို့ခေါ်တဲ့ အာရုံစူးစိုက်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ လက္ခဏာတွေ ပိုတွေ့ရခြင်း။

■ သုတေသီတွေက သူတို့ရဲ့ သုံးသပ်ချက်မှာ အခုလို ရေးသားထားပါတယ်။

■ “ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ လေ့လာသုံးသပ်ချက်အရ screen timeအသုံးပြုမှု များလေလေ အလုံးစုံပညာရေးအောင်မြင်မှု နိမ့်ကျလေလေ၊ ဘာသာစကားဖွံ့ဖြိုးမှု အားနည်းလေလေ ဖြစ်တတ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် စိတ်အတွင်းပိုင်းနဲ့ အပြင်ပိုင်း အပြုအမူဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ၊ စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေနဲ့ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေလည်း ပိုများလာတာကို တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်။”

■ “အထူးသတိပြုစရာကတော့ ဒီသက်ရောက်မှုတွေရဲ့ အတိုင်းအတာဟာ လူမှုစီးပွားအခြေအနေ၊ မိဘတွေရဲ့ အပြုအမူနဲ့ လမစေ့ဘဲ မွေးဖွားခြင်းလိုမျိုး ကလေးတွေရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို သက်ရောက်စေတဲ့ အခြားအကြောင်းရင်းတွေနဲ့ တန်းတူလောက်ရှိနိုင်သလို ပိုပြီးတောင် ကြီးမားနိုင်ပါတယ်။”

■ စပိန်နိုင်ငံက ဇာရာဂိုဇာတက္ကသိုလ် (University of Zaragoza) မှ လူမှုဗေဒဆိုင်ရာ အကြီးတန်းကထိကTatiana Íñiguez Berrozpe ကတော့ ဒီအစီရင်ခံစာဟာ screen time ကြည့်ချိန်နဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးစွမ်းဆောင်ရည် ကျဆင်းခြင်းတို့ကြား ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း ပြသပေမဲ့ အဲဒီဆက်စပ်မှုက အားနည်းတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

■ “ဒါကြောင့် ဒီနေ့ခေတ် လူငယ်တွေ ဖုန်းမျက်နှာပြင်တွေကို ဘယ်လိုအသုံးပြုနေကြသလဲဆိုတဲ့ အခြေအနေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဒီလေ့လာမှုရလဒ်တွေကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်တဲ့အခါ သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။”

Source-The Guardian

#World_Health
Published 29 October 2026

■ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်ကတည်းက ကျွန်မဟာ ညအိပ်ရာဝင်ခါနီးတိုင်း မဂ္ဂနီဆီယမ်ဆေးပြားလေး နှစ်ပြားသောက်လာခဲ့တယ်။

■ ကျွန်မမှာ ADHD ရှိတယ်။ အိပ်မပျော်တာနဲ့ အိပ်ရေးမဝတာတွေကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းရမလဲဆိုပြီး အင်တာနက်မှာ ရှာဖွေရင်း မဂ္ဂနီဆီယမ်အကြောင်း သိလာခဲ့တာပါ။

■ ကျွန်မသောက်နေတဲ့ ဖြည့်စွက်စာဆိုလို့ ဒါတစ်မျိုးပဲရှိပြီး အခုတော့ တကယ်ကိုအားကိုးနေရတဲ့အထိဖြစ်လာတယ်။

■ ဒါပေမဲ့ မဂ္ဂနီဆီယမ်က အိပ်စက်မှုကို ကောင်းမွန်စေတယ်ဆိုတဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားတွေက အခုအချိန်အထိ သိပ်ခိုင်မာမှုမရှိသေးဘဲ နောက်ထပ်သုတေသနတွေ လိုအပ်နေတယ်ဆိုတာလည်း သတိပြုဖို့လိုပါတယ်။

■ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှာ လူပေါင်း ၃,၉၆၄ ယောက်ကို လေ့လာခဲ့တဲ့ သုတေသနတစ်ခုအရ မဂ္ဂနီဆီယမ်သောက်သုံးခြင်းဟာ အိပ်စက်မှုအရည်အသွေး ပိုကောင်းလာခြင်းနဲ့ ဆက်စပ်နေတာကို တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်က လေ့လာမှုတစ်ခုမှာလည်း အလားတူ တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

■ ဒါကြောင့် အခုဆို ခရီးသွားရင်တောင် ကိုယ်လိုအပ်မယ့် မဂ္ဂနီဆီယမ်ဆေးပမာဏကို တိတိကျကျ ထည့်သွားတယ်။ မပါဘဲနဲ့ ဘယ်မှမသွားချင်တော့ဘူး။

■ ဒါပေမဲ့ ထူးဆန်းတဲ့ ဘေးထွက်အကျိုးဆက်တစ်ခုတော့ ရှိလာတယ်။

■ ကျွန်မမက်တဲ့ အိပ်မက်တွေက လုံးဝကို ထူးဆန်းပြီး အသက်ဝင်လွန်းလာတယ်။

■ အိပ်မက်တွေက ပိုပိုပြီး အသေးစိတ်ကျလာတယ်။ နိုးလာတဲ့အခါ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တာလား၊ အိပ်မက်မက်ခဲ့တာလားဆိုတာတောင် မသေချာတော့ဘူး။

■ တချို့အိပ်မက်တွေက သာမန်ပါပဲ။ ဥပမာကိုယ့်ချစ်သူက ကော်ဖီဖျော်ပေးနေတာမျိုးပေါ့။
တချို့ကျတော့ ထူးဆန်းတယ်။

■ အမြဲတမ်း တစ်ကိုယ်တည်းဖြစ်နေတဲ့ ကိုယ့်သူငယ်ချင်းက ရုတ်တရက် လက်ထပ်သွားတာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် လက်မှာဝတ်ထားတဲ့ စိန်လက်စွပ်အသစ်က ပန်းချီဆရာSalvador Dalí ရဲ့ ပန်းချီကားထဲကလို ပုံပျက်ပြီး အရည်ပျော်သွားတာမျိုးတွေပါ။

■ ကျွန်မ အရင်က SSRI အမျိုးအစား စိတ်ကျရောဂါကုဆေးတွေ သောက်ဖူးတယ်။ အဲဒီတုန်းကလည်း Sertraline ဆေးကြောင့် အိပ်မက်တွေ အရမ်းပြင်းထန်ခဲ့ဖူးတယ်။

■ ဒါကြောင့် မဂ္ဂနီဆီယမ်ကြောင့်လည်း အလားတူဖြစ်နိုင်မလားလို့ စဉ်းစားမိလာတယ်။

■ “အိပ်မက်တွေက တကယ့်ကို ရူးလောက်အောင် ထူးဆန်းတယ်”

■ ဒီအကြောင်းကို အင်တာနက်မှာ ရှာကြည့်တော့ မဂ္ဂနီဆီယမ်သောက်ပြီး အလားတူအတွေ့အကြုံတွေ ကြုံနေရတဲ့သူတွေ အများကြီးရှိနေတာကို တွေ့ခဲ့ရတယ်။

■ သူတို့က ဒီလိုအိပ်မက်တွေကို “Magnesium Dreams” လို့တောင် ခေါ်ကြတယ်။
Reddit မှာလည်း ဒီအကြောင်း ဆွေးနွေးတဲ့ အဖွဲ့တစ်ခုရှိတယ်။

■ အသုံးပြုသူတစ်ယောက်က ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်နဲ့ ကြွက်သားပြန်လည်နာလန်ထူဖို့ မဂ္ဂနီဆီယမ်သောက်ခဲ့ပြီးနောက် အခုလို ရေးသားခဲ့တယ်။

■ “အိပ်ပျော်တာတော့ ကောင်းလာတယ်။ ဒါပေမဲ့ အိပ်မက်တွေကတော့ တကယ့်ကို ကြမ်းတမ်းလွန်းတယ်။ တစ်ခါတလေ စိတ်ထဲမှာ အတော်လေး ထိခိုက်ရတယ်။”

■ နောက်တစ်ယောက်ကလည်း အိပ်ရေးကောင်းဖို့ Magnesium Glycinate ကို သောက်ခဲ့ပေမဲ့ သူ့ဘဝမှာ အဆိုးရွားဆုံး အိပ်မက်ဆိုးကို မက်ခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

■ သူက အဲဒီအိပ်မက်ကို“ကိုယ်တိုင်ဇာတ်ကောင်အဖြစ်ပါဝင်နေရတဲ့ သရဲကားတစ်ကား ကြည့်နေရသလိုပဲ”လို့ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

■ နောက်ဆုံးမှာတော့ အဲဒီဆေးကို ဆက်မသောက်နိုင်တော့လို့ ရပ်လိုက်ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

■ မဂ္ဂနီဆီယမ်သောက်ရင် ဘာကြောင့် အိပ်မက်တွေ ထူးဆန်းလာတာလဲ။

■ NHS ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဒေါက်တာ Zoe Williams က မဂ္ဂနီဆီယမ်ဟာ အိပ်မက်တွေကို တိုက်ရိုက်ထူးဆန်းစေတယ်ဆိုတဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထား လုံလောက်စွာ မရှိသေးဘူးလို့ ရှင်းပြပါတယ်။

■ ဒါပေမဲ့ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြောင်းရင်းတချို့ကိုတော့ သူမကအခုလိုရှင်းပြထားပါတယ်။

■ “မဂ္ဂနီဆီယမ်ဟာ အာရုံကြောစနစ်ကို ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူပြုပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို အနားယူအပန်းဖြေနိုင်အောင် ကူညီပေးနိုင်ပါတယ်။

■ အိပ်စက်မှုအပေါ် မဂ္ဂနီဆီယမ်ရဲ့ သက်ရောက်မှုနဲ့ပတ်သက်တဲ့ သုတေသနတွေက အခုထိ ဆက်လက်လေ့လာနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

■ မဂ္ဂနီဆီယမ်ကြောင့် သင်ပိုပြီး နှစ်နှစ်ခြိုက်ခြိုက် အိပ်ပျော်လာတယ်ဆိုရင် အိပ်မက်တွေကို ပိုပြီးသတိထားမိလာတာ၊ ဒါမှမဟုတ် နိုးလာတဲ့အခါ အိပ်မက်တွေကို ပိုပြီးရှင်းရှင်းလင်းလင်း မှတ်မိလာတာမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။”

■ နောက်ထပ်ဖြစ်နိုင်ခြေတစ်ခုကတော့ အထူးသဖြင့် စိတ်ဖိစီးမှုများနေတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် အိပ်ရေးပျက်တာ ကြာလာတဲ့အခါ ဖြစ်တတ်တဲ့ REM Rebound ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်ပါ။

■ ဒေါက်တာ Zoe က အဲဒီအကြောင်းကို အခုလိုရှင်းပြပါတယ်။

■ “အိပ်စက်မှု ပုံမှန်မဟုတ်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် အိပ်ရေးမဝတာတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ်က ပြန်လည်နာလန်ထူလာတဲ့အချိန်မှာ REM အိပ်စက်မှုအဆင့်မှာ ပိုကြာကြာ နေနိုင်ပါတယ်။”

■ REM အိပ်စက်မှုဆိုတာ အိပ်မက်တွေ မက်လေ့ရှိတဲ့ အိပ်စက်မှုအဆင့်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
အဓိကဆိုလိုရင်း မဂ္ဂနီဆီယမ်သောက်လို့ အိပ်မက်ဆိုးတွေ မက်တယ်ဆိုတာကို လက်ရှိသိပ္ပံပညာက အတည်မပြုနိုင်သေးပါဘူး။

■ ဖြစ်နိုင်တဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကတော့
အိပ်စက်မှု ပိုကောင်းလာတဲ့အတွက် အိပ်မက်တွေကို ပိုမှတ်မိလာတာ။
အိပ်ရေးပျက်ခဲ့ပြီးနောက် REM အိပ်စက်မှု ပြန်လည်တိုးလာတာ။
မဂ္ဂနီဆီယမ်အပြင် တခြားဆေးဝါးတွေ၊ စိတ်ဖိစီးမှုတွေနဲ့ အိပ်စက်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲမှုတွေကြောင့် ဖြစ်တာ။

■ သတိပြုရန်။ မဂ္ဂနီဆီယမ်သောက်ပြီးနောက် အိပ်မက်ဆိုးတွေ မကြာခဏမက်လာတာ၊ အိပ်ရေးပျက်လာတာ၊ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်လာတာမျိုးရှိရင် သောက်သုံးနေတဲ့ ပမာဏနဲ့ ဆေးအမျိုးအစားကို ဆရာဝန် ဒါမှမဟုတ် ဆေးဝါးကျွမ်းကျင်သူနဲ့ တိုင်ပင်သင့်ပါတယ်။

Source-Metro