ကောင်းမြတ်ကျော်သုံးသပ်ရေးသားသည်

အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့အကြား ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခသည် နှစ်နိုင်ငံအကြား စစ်ရေးအင်အား ပြိုင်ဆိုင်မှုအဆင့်မှ ကျော်လွန်ကာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတစ်ခုလုံးကို ဖြန့်ကြက်ထိခိုက်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်အရှိဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၄ ရက်တွင် အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်က ဂျော်ဒန်နိုင်ငံရှိ အမေရိကန်  လေတပ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုကို ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျော်ဒန် တပ်မတော်ကမူ အီရန်ဘက်မှ ဝင်ရောက်လာသော ဒုံးကျည်လေးစင်းကို ကြားဖြတ် ပစ်ချနိုင်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်း၌ပင် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များက အီရန်နိုင်ငံအတွင်း ငါးနာရီခန့်ကြာ စစ်ဆင်ရေးပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ယင်းသည် သုံးညဆက်တိုက် ပြုလုပ်သည့် တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ကြောင်း Reuters က ဖော်ပြထားသည်။

ထိုအခြေအနေကို သီးခြားစစ်ဆင်ရေးနှစ်ခုအဖြစ်သာ မြင်၍မရတော့ပေ။ ဂျော်ဒန်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ယီမင်၊ အိုမန်ရေပိုင်နက်နှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားတို့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပဋိပက္ခ၏ မြေပုံပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာခြင်းသည် စစ်ပွဲ၏ နယ်ပယ်နှင့် ပါဝင်ပတ်သက်သူများ ပို၍ကျယ်ပြန့်လာနေပြီဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။

စစ်ပွဲ၏ဗဟိုချက်သည် အီရန်မြေပေါ်တွင်သာ မရှိတော့

အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့က မိမိတို့၏ စစ်ရေးလုပ်ဆောင်ချက်များကို တစ်ဖက်၏ တိုက်ခိုက်မှုအပေါ် တုံ့ပြန်ခြင်း၊ ကာကွယ်ရေးဆောင်ရွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေကြောင်းလွတ်လပ်စွာသွားလာရေးကို ထိန်း  သိမ်းခြင်းဟု အသီးသီး အကြောင်းပြနေကြသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုစီသည် နောက်ထပ်တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုကို ဖိတ်ခေါ်နေသလိုဖြစ်နေသည်။

ယင်းကို “တိုက်ခိုက်မှု–တုံ့ပြန်မှု စက်ဝိုင်း” ဟု ဆိုနိုင်သည်။

အမေရိကန်က အီရန်ပစ်မှတ်များကို တိုက်ခိုက်သည်။ အီရန်က အမေရိကန်အခြေစိုက်စခန်းများ၊ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများနှင့် စီးပွားရေးသင်္ဘောများကို ဖိအားပေးသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အမေရိကန်က ပင်လယ်ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မှုနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို တိုးမြှင့်သည်။ အီရန်နှင့် နီးစပ်သည့် ဒေသတွင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကလည်း မိမိတို့၏ စစ်မျက်နှာများကို ပြန်လည်အသက်သွင်းလာကြ  သည်။

ယီမင်ရှိ ဟူသီအဖွဲ့က ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံရှိ အဘ်ဟာအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကို ဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းသည် ဤတိုးချဲ့ကျယ်ပြန့်လာနေမှု၏ ထင်ရှားသောနမူနာဖြစ်သည်။ ယင်းတိုက်ခိုက်မှုသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်က စတင်ခဲ့သော အလွတ်သဘော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနောက်ပိုင်း ဟူသီအဖွဲ့က ဆော်ဒီ  အာရေဗျကို ပထမဆုံးပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။

တိုက်ခိုက်မှု၏ အကြောင်းရင်းမှာ ဆာနားလေဆိပ်သို့ အီရန်လေယာဉ်တစ်စင်း ဆင်းသက်ခြင်းကို တားဆီးရန် လေယာဉ်ပြေးလမ်းအား ယီမင်အစိုးရတပ်ဖွဲ့က တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဟု သိရသည်။ အီရန်လေယာဉ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဟူသီထိန်းချုပ်ရာ ဟိုဒေးဒါးလေဆိပ်သို့ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ယီမင်ပြည်တွင်းစစ်နှင့် အီရန်–ဆော်ဒီ အင်အားပြိုင်ဆိုင်မှုတို့ မပြီးဆုံးသေးကြောင်း ပြန်လည်သတိပေးနေခြင်းလည်းဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ယနေ့စစ်ပွဲ၏ မေးခွန်းမှာ “အီရန်နှင့် အမေရိကန် ဘယ်သူအနိုင်ရမည်နည်း” ဟူ၍သာ မဟုတ် တော့ပေ။ “စစ်မျက်နှာအသစ် ဘယ်နိုင်ငံတွင် နောက်ထပ်ပေါ်ပေါက်မည်နည်း” ဟူသည့်မေးခွန်းက ပို၍  အရေးကြီးလာနေသည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား—စစ်ရေးထက် ပိုမိုအရေးကြီးသော စီးပွားရေးစစ်မျက်နှာ

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် ယခုဖြစ်ရပ်များ၏ ပထဝီနိုင်ငံရေးဗဟိုချက်ဖြစ်လာသည်။

စစ်ပွဲမဖြစ်ပွားမီ ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့သယ်ယူပို့ဆောင်မှု၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့်သည် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားမှ နေ့စဉ်ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ တစ်ရက်လျှင် လောင်စာဆီစည် ၁၅ သန်းကျော် သယ်ယူခဲ့ပြီး တန်ဖိုးအားဖြင့် အနည်းဆုံး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဒသမ ၂ ဘီလီယံခန့်ရှိကြောင်း Reuters က ဖော်ပြထားသည်။

ဟော်မုဇ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းသည် ရေနံတင်သင်္ဘောအချို့ကို တားဆီးနိုင်ခြင်းမျှသာမဟုတ်ပေ။ ကမ္ဘာ့ရေနံဈေး၊ သင်္ဘောအာမခံကြေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကုန်ကျစရိတ်၊ စက်သုံးဆီဈေးနှင့် ကုန်ဈေး နှုန်းဖောင်းပွမှုတို့ကို သက်ရောက်စေနိုင်သည့် အင်အားတစ်ရပ်ကို ကိုင်တွယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အမေရိကန်အား “ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား၏ စောင့်ရှောက်သူ” အဖြစ် သတ်မှတ်၍ ရေလက်ကြားမှဖြတ်သန်းသည့် ကုန်ပစ္စည်းများအပေါ် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း အခကြေးငွေ ကောက်ခံလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ကုလသမဂ္ဂ ရေကြောင်းအဖွဲ့အစည်းဘက်က နိုင်ငံတကာရေကြောင်းသွားလာရာ ရေလက်ကြားများအပေါ် အခွန်အခအတင်းအကျပ်ကောက်ခံရန် တရားဝင်အခြေခံမရှိကြောင်း တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။

ဤအငြင်းပွားမှုသည် စစ်ရေးလုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေတို့ကြား မေးခွန်းကြီးတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ် စေသည်။ ရေကြောင်းလုံခြုံရေးပေးသည်ဟုဆိုကာ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခုကို မည်သည့် နိုင်ငံက စီးပွားရေးအရ ထိန်းချုပ်ခွင့်ရှိသနည်း။

တစ်ဖက်တွင်လည်း အီရန်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို မိမိ၏ဖိအားပေးကိရိယာအဖြစ် အသုံး ပြုနေသည်။ အိုမန်ရေပိုင်နက်အတွင်း သွားလာနေသော အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုပိုင် ရေနံ တင်သင်္ဘောနှစ်စင်း အီရန်ခရုဇ်ဒုံးကျည်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး သင်္ဘောသားတစ်ဦးသေဆုံးကာ ရှစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း UAE က ပြောကြားထားသည်။

အီရန်၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်များကို စစ်ရေးအရသာ ထိခိုက်စေရန်မဟုတ်ဘဲ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးထဲ ကုန်ကျစရိတ်လွှဲပြောင်းထည့်သွင်းပေးရန်ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုနည်းဗျူဟာအရ စစ်ပွဲ၏ စျေးနှုန်းကို ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန်တို့သာမက အာရှ၊ ဥရောပနှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများပါ ပေးဆောင်ရမလို ဖြစ်နေသည်။

စစ်ပွဲတွင် “အန္တရာယ်ကို လွှဲပြောင်းခံရသောနိုင်ငံများ”

ဂျော်ဒန်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ UAE နှင့် အိုမန်တို့သည် အမေရိကန်–အီရန် ပဋိပက္ခကို စတင်ခဲ့သည့်နိုင်ငံများ မဟုတ်ကြပေ။ သို့သော် ယင်းတို့၏မြေ၊ လေပိုင်နက်၊ စစ်စခန်းနှင့် ရေပိုင်နက်များမှာ စစ်မျက်နှာ ဖြစ်လာနေသည်။

အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်က ဂျော်ဒန်ပြည်သူများအား အမေရိကန်စစ်စခန်းများ ဖယ်ရှားရန် တိုက်တွန်းခဲ့ခြင်းမှာ ပင်လယ်ကွေ့နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများကို ရွေးချယ်မှုတစ်ခုပြုရန် ဖိအား ပေးခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ အီရန်ပေးလိုသည့် သတင်းစကားမှာ ရှင်းလင်းသည်။ ယင်းမှာ အမေရိကန်  စစ်တပ်ကို အခြေစိုက်ခွင့်ပေးထားသည့်နိုင်ငံများသည် စစ်ပွဲတွင် ကြားနေနိုင်တော့မည်မဟုတ်ဟူသည့် သတိပေးချက်ဖြစ်သည်။

သို့သော် ဤဖိအားပေးမှုသည် အီရန်အတွက်လည်း ပြန်လည်ထိခိုက်နိုင်သည်။ ယခင်က အီရန်နှင့် ဆက်ဆံရေးပြေလည်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများသည် ယခုအခါ အမေရိကန်၏ လုံခြုံရေးအကာအကွယ်ကို ပိုမိုလိုအပ်လာနိုင်သည်။ အီရန်က အမေရိကန်၏ဒေသတွင်းသြဇာကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း ယင်း၏ဒုံးကျည်တိုက်ခိုက်မှုများက အမေရိကန်တပ်များ ဒေသတွင်း  ဆက်လက်တည်ရှိရန် အကြောင်းပြချက် ပိုမိုခိုင်မာစေနိုင်သည်။

ထိုအချက်သည် စစ်ရေးနည်းဗျူဟာ၏ ဝိရောဓိဖြစ်သည်။ မိမိဖယ်ရှားလိုသည့် အင်အားကို မိမိ၏  လုပ်ဆောင်မှုကြောင့် ပိုမိုခိုင်မာစေနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်ပြည်တွင်းတွင် စစ်ပွဲအပေါ် ယုံကြည်မှုလျော့နည်းလာခြင်း

ပြင်ပစစ်မျက်နှာသာမက အမေရိကန်ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးကလည်း ပဋိပက္ခ၏ အနာဂတ်ကို ဆုံးဖြတ်နိုင် သည်။

ဇူလိုင်လအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည့် Reuters/Ipsos စစ်တမ်းအရ အမေရိကန်ပြည်သူ ၇၉ ရာခိုင်နှုန်းက အီရန်နှင့်စစ်ပွဲသည် ကြာရှည်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ မတ်လက ယင်းသို့ယူဆသူ ၆၅ ရာခိုင်  နှုန်းသာရှိခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအမြန်ပြီးဆုံးမည်ဟု ယုံကြည်သူမှာ ၁၈ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိပြီး အီရန်အပေါ် အမေ  ရိကန်၏ စစ်ရေးတိုက်ခိုက်မှုကို ထောက်ခံသူမှာ ၃၇ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိသည်။ ထို့ပြင် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းက ဓာတ်ဆီဈေးတက်လာမည်ဟု ယူဆပြီး ထက်ဝက်ခန့်က စစ်ပွဲသည် ပေးဆပ်ရသည့်ကုန်ကျစရိတ်နှင့် မတန်ဟု မြင်ကြသည်။

စစ်ပွဲတစ်ခုသည် စစ်မြေပြင်တွင် အနိုင်ရနိုင်သော်လည်း ပြည်တွင်းလူထု၏ ထောက်ခံမှုဆုံးရှုံးသွားလျှင် နိုင်ငံရေးအရ အရှုံးပေါ်နိုင်သည်။

အမေရိကန်အစိုးရအတွက် အရေးကြီးသော စိန်ခေါ်မှုမှာ အီရန်၏စစ်ရေးစွမ်းရည်ကို ကန့်သတ်နိုင် ရေးသာ မဟုတ်တော့ပေ။ စစ်ပွဲ၏ရည်ရွယ်ချက်၊ အဆုံးသတ်မည့်အခြေအနေနှင့် အမေရိကန်ပြည်သူများ ပေးဆပ်ရမည့်ကုန်ကျစရိတ်တို့ကို ရှင်းလင်းစွာ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြနိုင်ရေးဖြစ်လာနေသည်။

ရည်မှန်းချက်မရှင်းသော စစ်ပွဲများတွင် စစ်ဆင်ရေးအောင်မြင်မှုတစ်ခုစီက အဆုံးသတ်ကို ပိုမိုနီးကပ်  စေမည့်အစား နောက်ထပ်စစ်ဆင်ရေးအတွက် အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာတတ်သည်ကို သတိပြု  ရန် လိုသည်။

စစ်ရေးအရအနိုင်ရခြင်းနှင့် နိုင်ငံရေးအရဖြေရှင်းခြင်း

အမေရိကန်တွင် အီရန်ထက် နည်းပညာ၊ လေကြောင်းနှင့် ရေတပ်အင်အားသာလွန်မှုရှိသည်။ အီရန်  တွင်လည်း ဒုံးကျည်များ၊ ဒရုန်းများ၊ ပထဝီဝင်အသာစီးနှင့် ဒေသတွင်းမဟာမိတ်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ မှတစ်ဆင့် အချိုးမညီစစ်ဆင်ရေးကို ဆင်နွှဲနိုင်သည့်အင်အားရှိသည်။

ထို့ကြောင့် တစ်ဖက်က တစ်ဖက်ကို အပြီးတိုင်ဖယ်ရှားနိုင်သည့် စစ်ပွဲမျိုးတော့မဟုတ်ပေ။

အမေရိကန်က အီရန်၏ စစ်ရေးပစ်မှတ်များကို ဖျက်ဆီးနိုင်သော်လည်း အီရန်၏ ပထဝီနိုင်ငံရေးသြဇာနှင့် တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းကို လုံးဝဖယ်ရှားရန် ခက်ခဲသည်။ အီရန်ကလည်း ရေကြောင်းလမ်းများကို အနှောင့်အယှက်ပေး၍ အမေရိကန်၏ကုန်ကျစရိတ်ကို မြှင့်တင်နိုင်သော်လည်း အမေရိကန် စစ်အင်အား  ကို ဒေသမှ အတင်းအကျပ်ဖယ်ရှားနိုင်ရန် မလွယ်ကူပေ။

ဤအခြေအနေတွင် စစ်ရေးအရ “အနိုင်” ဟူသည်မှာ တစ်ဖက်ကို လက်နက်ချစေခြင်းထက် ပိုမို ကောင်း  မွန်သော ဆွေးနွေးပွဲအနေအထားတစ်ခု ရရှိရန် ကြိုးပမ်းခြင်းဖြစ်လာသည်။

သို့သော် နှစ်ဖက်စလုံးက ဆွေးနွေးပွဲမစမီ မိမိ၏အင်အားကို သက်သေပြလိုကြသည့်အခါ ထိန်းချုပ်   မရသော တိုးမြှင့်မှုဖြစ်လာနိုင်သည်။ မှားယွင်းသည့်သတင်းအချက်အလက်၊ မှားယွင်းတွက်ချက်မှု သို့  မဟုတ် ဒုံးကျည်တစ်စင်းက လူအများအပြားသေဆုံးစေခြင်းတို့သည် မူလက မရည်ရွယ်ခဲ့သည့် အကြီး   စားစစ်ပွဲကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

အရှေ့အလယ်ပိုင်း၏ အန္တရာယ်အရှိဆုံးအခြေအနေ

ယနေ့အခြေအနေကို အန္တရာယ်ရှိစေသည့်အချက်မှာ မည်သည့်နိုင်ငံမျှ စစ်ပွဲအပြည့်အဝ မလိုလား ကြောင်း ပြောဆိုနေသော်လည်း အားလုံး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များက စစ်ပွဲအပြည့်အဝဆီသို့ ဦးတည်  နေခြင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်က စစ်ပွဲကို အကန့်အသတ်ထားလိုသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ အီရန်ကလည်း မိမိကိုယ်ကိုယ်  ကာကွယ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောနိုင်သည်။ ဆော်ဒီအာရေဗျနှင့် အခြားပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများက ပဋိပက္ခ  မတိုးချဲ့စေလိုကြောင်း ပြောနိုင်သည်။ သို့သော် ဒုံးကျည်များသည် နိုင်ငံရေးကြေညာချက်များ၏ အကန့်     အသတ်ကို မလိုက်နာကြပါ။

စစ်ပွဲသည် တစ်နိုင်ငံ၏မြေပေါ်မှ အခြားနိုင်ငံ၏လေပိုင်နက်သို့၊ ထိုမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံတကာ ရေကြောင်း  လမ်းသို့ ရောက်ရှိသွားပြီဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး၊ စွမ်းအင်လုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံတကာ  ရေကြောင်းဥပဒေတို့ကိုပါ တိုက်ရိုက်စိန်ခေါ်နေသည်။

အရေးအကြီးဆုံးမှာ အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့အကြား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ပြန်လည်ဖွင့်  လှစ်ရန်၊ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား၏ လွတ်လပ်စွာသွားလာရေးကို နိုင်ငံတကာအာမခံချက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်း ရန်နှင့် ဒေသတွင်းမဟာမိတ်များအား တိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်တန့်စေရန် နှစ်ဖက်စလုံးက တာဝန်ယူရန်ဖြစ် သည်။

စစ်ရေးအင်အားပြသခြင်းသည် ပြိုင်ဘက်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ သို့သော် စစ်ရေး အင်အားတစ်ခုတည်းက ရေရှည်တည်တံ့သည့် လုံခြုံရေးစနစ်ကို မတည်ဆောက်နိုင်ပါ။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ထိန်းချုပ်မည့်သူ မည်သူဖြစ်မည်ဆိုသည့် မေးခွန်းထက် ပို၍အရေးကြီး သည် မှာ ယင်းရေလက်ကြားအား စစ်ပွဲ၏ ဓားစာခံအဖြစ် မည်မျှကြာကြာ ဆက်လက်အသုံးပြုကြမည်နည်း  ဟူသည့် မေးခွန်းဖြစ်သည်။

ယနေ့အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် အောင်ပွဲခံနိုင်သည့် အင်အားကြီးနိုင်ငံ မပေါ်ပေါက်သေးပေ။ သို့သော် စစ်ပွဲ  ဆက်လက်ရှည်ကြာပါက တကယ့်အရှုံးသမားများက မည်သူတွေလဲဆိုသည်ကတော့ ရှင်းလင်းစွာ  ပေါ်  လွင်နေပြီဖြစ်သည်။ဒေသတွင်းပြည်သူများ၊ သင်္ဘောသားများ၊ စွမ်းအင်တင်သွင်းရသောနိုင်ငံများနှင့် စစ်ပွဲ၏ကုန်ကျစရိတ်ကို ကုန်ဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုဖြင့် ပေးဆပ်နေကြရသည့် ကမ္ဘာ့ပြည်သူများပင် ဖြစ် ကြပါသည်။

ကိုးကား

၁။https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-says-it-struck-us-air-base-jordan-us-military-ends-five-hours-attacks-2026-07-14/

၂။ https://www.reuters.com/world/iran-war-live-us-launches-new-strikes-iran-more-tankers-attacked-hormuz-2026-07-14/

၃။https://www.reuters.com/world/middle-east/yemeni-military-targets-sanaa-airport-runway-stop-iranian-plane-landing-defence-2026-07-13/

၄။https://www.reuters.com/world/us/americans-expect-prolonged-us-iran-war-ceasefire-falters- reutersipsos-poll-finds-2026-07-13/

#World_News
Published 14 July 2026

■ အမေရိကန်အနေဖြင့် ပင်လယ်ကွေ့အတွင်း အီရန်ရဲ့ သင်္ဘောလိုင်းများကို ပိတ်ဆို့မှု ပြန်လည်လုပ်ဆောင်သွားမှာ ဖြစ်ကြောင်းနဲ့ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ဆက်လက်ဖွင့်ထားနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ပေးသွားမှာ ဖြစ်ကြောင်း သမ္မတဒေါ်နယ်ထရမ့် ပြောကြားပြီးနောက် အမေရိကန်စစ်တပ်က အီရန်ကို ၃ ညဆက်တိုက် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး‌ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှာ ဆီတင်သင်္ဘောနှစ်စင်းလည်း ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။

■ အီရန်တို့ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်မှာဖြစ်ပြီး သူတို့ဘာမှ ပြန်လုပ်နိုင်မှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ထရမ့်ပြောပြီးနောက်မှာ သူ့ရဲ့ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် အမေရိကန်ဗဟိုစစ်ဌာနချုပ်က စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပါတယ်။

■ ထရမ့်က ပင်လယ်ကွေ့အတွင်း အီရန်သင်္ဘောလိုင်းများ ပိတ်ဆို့မှု ပြန်လည်လုပ်ဆောင်မှာဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ဖြတ်သန်းခွင့်အတွက် အခကြေးငွေကောက်ခံရန် အဆိုပြုခဲ့ပါတယ်။

■ ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေစဉ်အတွင်း အီရန်ဒုံးကျည်များ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် ယူအေအီးပိုင် ဆီတင်သင်္ဘောနှစ်စင်း ထိမှန်ခဲ့ပြီး လူအသေအပျောက်များ ရှိခဲ့ပါတယ်။

■ အီရန်နဲ့ အမေရိကန်တို့ ဒုံးကျည်နဲ့ ဒရုန်းများဖြင့် အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး အီရန်ဘက်က အမေရိကန်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပါတယ်။

■ ကုလသမဂ္ဂ ရေကြောင်းသွားလာရေးအေဂျင်စီက နိုင်ငံတကာ ရေကြောင်းဖြတ်သန်းခွင့်အတွက် အခကြေးငွေကောက်ခံရန် ထရမ့်ရဲ့အဆိုပြုချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဒါဟာ ဥပဒေအရ အခြေခံမရှိဘူးလို့ ထောက်ပြခဲ့ပါတယ်။

■ ပဋိပက္ခတွေကြောင့် ရေနံဈေးနှုန်းများ ၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်အထိ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်များနဲ့ အမေရိကန် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ နိုင်ငံရေးအခြေအနေများ ရိုက်ခတ်မှု ရှိစေပါတယ်။

Source: Reuters

#World_Health
Published 14 July 2026

■ အဆင့်ဆင့်ထုတ်လုပ်ထုပ်ပိုးစားစရာတွေ ပိုမိုစားသုံးခြင်းက အာရုံစူးစိုက်မှု ကျဆင်းခြင်းနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်နှုန်း ကျဆင်းခြင်းတို့နဲ့ ဆက်စပ်နေတယ်လို့ Alzheimer's & Dementia ဂျာနယ်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

■ အဆင့်ဆင့်ထုတ်လုပ် စားစရာတွေထဲမှာ ပါကင်ပိတ်မုန့်များ၊ အချိုရည်များ၊ ရေခဲရိုက်အသင့်စား စားစရာများ၊ စက်ရုံထုတ်လုပ်မှု အဆင့်ဆင့်ပြုလုပ်ထားတဲ့ စားစရာများ ပါဝင်ပြီး စွဲလမ်းစေတဲ့ ဓာတုများ၊ ခဲစေသောပစ္စည်းများ၊ အနံ့အရသာအတုများ၊ ဆိုးဆေးများ ပါဝင်ပါတယ်။

■ နေ့စဉ်စားသောက်မှုထဲမှာ အဆင့်ဆင့်ထုတ်လုပ်စားရာမျိုး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ပိုစားမိတိုင်း အသိစိတ်လုပ်ဆောင်ချက် သိသိသာသာ ကျဆင်းပြီး ဒီမန်ရှာရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများစေတယ်လို့ တွေ့ရှိထားပါတယ်။

■ အစားအစာတွေကို အဆင့်ဆင့်ထုတ်လုပ်လိုက်တဲ့အခါ အာဟာရတန်ဖိုး ကျဆင်းစေရုံမက ဦးနှောက်ကျန်းမာရေးကိုလည်း သက်ရောက်စေနိုင်တယ်လို့ အကြံပြုထားပါတယ်။

■ အဆင့်ဆင့်ထုတ်လုပ်စားစရာတွေဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ဇီဝဖြစ်စဉ် ပျက်စီးခြင်း၊ အူလမ်းကြောင်း ပိုးမွှားစနစ်အပေါ် သက်ရောက်ခြင်းတို့ဖြင့် အသိစိတ်ကျဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

■ မက်ဒီတာရေးနီးယန်းနဲ့ MIND စားသုံးမှုပုံစံတွေက ဦးနှောက်ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးဖြစ်စေပြီး သဘာဝအတိုင်း အစားအစာတွေ ဦးစားပေးထားတာကြောင့် စားသုံးသင့်ပါတယ်။

■ အဆင့်ဆင့်ထုတ်လုပ် စားစရာတွေရဲ့ သက်ရောက်မှုတွေကို ကျန်းမာရေးနဲ့ ညီညွတ်တဲ့ အစားအစာတွေက အပြည့်အဝ တန်ပြန်မပေးနိုင်တာကြောင့် ဒီလိုစားစရာတွေကို လျှော့ချစားသုံးဖို့က အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။

Source: Huff Post

#World_Health
Published 14 July 2026

■ တစ်နာရီကြာတိုင်း ၅ မိနစ်ခန့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်ပေးရုံဖြင့် စိတ်အခြေအနေ တိုးတက်စေပြီး မောပန်းနွမ်းနယ်မှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ကာ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိုင်နေရခြင်းကို ဖြတ်တောက်ပေးနိုင်ကြောင်း British Journal of Sports Medicine မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

■ နယူးယော့ခ်စီးတီး ကိုလံဘီယာဆေးတက္ကသိုလ်ဌာနမှ ကိသ်ဒီယက်ဇ်နဲ့ အဖွဲ့က အမေရိကန်မှ လူပေါင်း ၁၁,၅၀၀ ထံမှ အချက်အလက်များ ဆန်းစစ်ခဲ့ကြပါတယ်။

■ ပါဝင်သူတွေက တစ်နေ့တာလုံး မိနစ် ၃၀ ကြာတိုင်း၊ ဒါမှမဟုတ် မိနစ် ၆၀ ကြာတိုင်း ဒါမှမဟုတ် မိနစ် ၁၂၀ ကြာတိုင်း ၅ မိနစ်လမ်းလျှောက်ခဲ့ပါတယ်။

■ ညဘက်မှာတော့ သူတို့ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး၊ အလုပ်အကိုင် စွမ်းဆောင်ရည်တို့အကြောင်း စစ်တမ်းဖြည့်စွက်ခဲ့ပါတယ်။

■ နွမ်းနယ်ခြင်းတွေ၊ စိတ်အခြေအနေ ကျဆင်းခြင်းတွေ လျော့နည်းခဲ့ပြီး အားလုံးဟာ စိတ်အခြေအနေ ကောင်းမွန်ခဲ့သလို တစ်နေ့တာမှာ လက်တွေ့ကျကျ အလွယ်တကူ ဖြတ်သန်းနိုင်တာ တွေ့ရပါတယ်။

■ ကွဲပြားတဲ့ နည်းလမ်းတွေ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်တဲ့အခါ တစ်နာရီကြာတိုင်း လှုပ်ရှားမှုတစ်ကြိမ် ပြုလုပ်ခြင်းက လက်တွေ့လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းနဲ့ ထိရောက်မှုကြား အကောင်းဆုံးမျှခြေ ရရှိစေကြောင်း တွေ့ရပါတယ်။

■ လုပ်ငန်းခွင်ကနေ ခဏတာအနားယူလိုက်ခြင်းက အလုပ်ပြီးမြောက်မှု ထိခိုက်စေနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆကို ချေပသလိုဖြစ်နေပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ သက်သေအထောက်အထား တင်ပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

■ တကယ်တော့ ခဏနာလှုပ်ရှားအနားယူခြင်းဟာ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည် ကျဆင်းခြင်း မရှိတဲ့အပြင် စိတ်ပါဝင်စားမှု၊ စွမ်းဆောင်ရည်ပိုင်းတို့မှာ ရာခိုင်နှုန်းအနည်းငယ် မြင့်တက်စေပါတယ်။

■ ဒီနည်းလမ်းကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ကာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး မဟာဗျူဟာတစ်ရပ်အဖြစ် အလားအလာရှိကြောင်း ဖော်ပြသွားပါတယ်။

Source: US News

တနင်္လာနေ့ဟာ တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် လေတပ်(PLAAF)မှာ Y-20 အကြီးစားသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလေယာဉ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း(၁၀)နှစ်ပြည့်နေ့ဖြစ်ပါတယ်။

#Asia_Military
#တရုတ်နိုင်ငံ
Published 13 July 2026
#YMG #Yangon_Times #Yangon_Media_Group

#World_News
Published 13 July 2026

■ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့ရှိ နာမည်ကြီးအရက်ဆိုင်တစ်ခုမှာ မီးလောင်မှုဖြစ်ပွားသဖြင့် လူ ၂၇ ဦးသေဆုံးပြီး နောက်ထပ် ၂၂ ဦးမှာ အခြေအနေစိုးရိမ်ရတဲ့ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း အာဏာပိုင်များက တနင်္လာနေ့မှာ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

■ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဗဟိုချက်တွေထဲမှာ အသက်ေ-သဆုံးမှုအများဆုံး မတော်တဆမှုတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်လာပါတယ်။

■ ဝန်ကြီးချုပ် အနူတင်ချာန်ဗီရာကူးလ်က တနင်္ဂနွေနေ့ည ၁၁း၅၇ မှာ မီးလောင်မှုဖြစ်ပွားတဲ့ နေရာသို့ သွားရောက်ကြည့်ရှုခဲ့ပြီး အလောင်း ၂၇ ခု ပြန်လည်ဆယ်ယူထားကြောင်း၊ ကျန်တဲ့သူတွေကို ဆေးရုံပို့ဆောင်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

■ အသက်ရှင်ကျန်သူများ ပြောပုံအရ အရက်ဆိုင်ထဲမှာ မီးလောင်ပြီးနောက် မီးခိုးတွေ ချက်ချင်းပြည့်နှက်သွားပြီး မီးတွေကြားကနေ ထွက်ပြေးဖို့နေရာမရှိခဲ့ဘူးလို့ဆိုပါတယ်။

■ နောက်ထပ်ဒဏ်ရာရသူ ၆၃ ဦးကို ဆေးရုံတင်ထားတယ်လို့ ဘန်ကောက်မြို့ပြစီမံကွပ်ကဲရေးရဲ့ ကပ်ဘေးကာကွယ်လျှော့ချရေးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဆူရီယာချိုင်ရာဝီဝမ်က ပြောပါတယ်။

■ ပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ပြီးနောက် မီးပြတ်တောက်သွားခဲ့ပြီး ရုတ်တရက် မီးခိုးတွေ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့တယ်လို့ မျက်မြင်သက်သေတွေ တင်ပြထားပါတယ်။

■ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်သားတွေ ရောက်ရှိလာချိန်မှာ ဆိုင်ရဲ့အရှေ့ဘက်ခြမ်း လောင်ကျွမ်းသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

■ သင့်လျော်တဲ့ ခွင့်ပြုချက်ပါမစ်တွေ၊ အရေးပေါ်ထွက်ပေါက်တွေရှိပေမယ့် မီးခိုးတွေလျင်မြန်စွာပျံ့နှံ့ခဲ့တာကြောင့် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ဖို့ ကြိုးစားရာမှာအခက်အခဲတွေရှိခဲ့ပါတယ်။

Source: Reuters