Highlight News

မြန်မာ-ထိုင်း နှစ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များ ပူးတွဲကြေညာချက်မှ ကောက်နှုတ်ချက်များ

၆ ဩဂုတ်၊၂၀၂၆(ဘန်ကောက်)

ခရီးစဉ်အကျဉ်း — နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာ အနုထင် ချာဝီရကွန်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်မှ ၇ ရက်အထိ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကို ကဏ္ဍစုံ၌ မြှင့်တင်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။

၁။ နိုင်ငံရေးနှင့် လုံခြုံရေး

• ပူးတွဲကော်မရှင် (JC) အစည်းအဝေးကို ဆောလျင်စွာကျင်းပရန်၊ အဆင့်မြင့်ခရီးစဉ်များနှင့် နိုင်ငံရေးရာညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပွဲများ တိုးမြှင့်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။
• နယ်စပ်တည်ငြိမ်ရေး၊ ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးယန္တရားများကို ဆက်လက်ခိုင်မာစေပြီး မဟာဗျူဟာအဆင့် Security Dialogue ကျင်းပရန် ကြိုဆိုခဲ့သည်။
• အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု၊ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ငွေကြေးခဝါချမှုအပါအဝင် နိုင်ငံဖြတ်ကျော်မှုခင်းများကို ပူးတွဲတိုက်ဖျက်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။
• မြန်မာနိုင်ငံ၏ Egmont Group အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရေးကို ထိုင်းဘက်က ဆက်လက်ထောက်ခံမည်ဖြစ်ပြီး နှစ်နိုင်ငံလွှတ်တော်များ ပူးပေါင်းမှုမြှင့်တင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။

၂။ စီးပွားရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ချိတ်ဆက်မှု

• နှစ်နိုင်ငံကုန်သွယ်မှုကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၂ ဘီလီယံအထိ ရရှိစေရန် ရည်မှန်းပြီး ကုန်သွယ်ရေးအတားအဆီးများ ဖြေလျှော့ရန် ပူးပေါင်းမည်။
• အမှတ် (၂) မြန်မာ-ထိုင်း ချစ်ကြည်ရေးတံတား (မြဝတီ-မဲဆောက်) ပြန်ဖွင့်မှုကို ကြိုဆိုပြီး အခြေအနေသင့်ပါက ကျန်နယ်စပ်ဂိတ် များ ပြန်ဖွင့်ရေး စဉ်းစားမည်။
• ကုန်းလမ်း၊ ပင်လယ်ရေကြောင်း၊ ဆိပ်ကမ်းနှင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်လမ်းကြောင်းများပါဝင်သည့် Multi-modal Connectivity အတွက် ပူးတွဲလုပ်ငန်းအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းရေး အရေးကြီးကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
• ရနောင်း-မြန်မာဆိပ်ကမ်း ရေကြောင်းဆက်သွယ်မှု၊ ဖူနမ်ရွမ်-ထီးခီး-ထားဝယ်စင်္ကြန်နှင့် အိန္ဒိယ-မြန်မာ-ထိုင်း အဝေးပြေးလမ်းမကြီး အဆင့်မြှင့်ရေး ဆွေးနွေးမည်။
• စွမ်းအင်ဖူလုံရေး၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရှာဖွေတူးဖော်ရေးနှင့် လက်ရှိ၊ အနာဂတ် စွမ်းအင်စီမံကိန်းများ လွယ်ကူချောမွေ့ရေး ပူးပေါင်း မည်။
• အလုပ်သမားရေးရာ MOU အသစ်နှင့် အလုပ်သမားခန့်ထားရေး သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးမှုကို ကြိုဆိုခဲ့ပြီး ပုဂ္ဂလိက ကဏ္ဍပူးပေါင်းမှု မြှင့်တင်မည်။

၃။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်

• နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မီးခိုးမြူ၊ လေဟာပြင်မီးရှို့မှုနှင့် ရေညစ်ညမ်းမှုတို့ကို ပူးပေါင်းဖြေရှင်းမည်။
• CLEAR Sky Strategy အပါအဝင် တောမီးစောင့်ကြည့်ရေး၊ သတင်းအချက်အလက်မျှဝေရေးနှင့် စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေး ဆက်လက်ဆောင်ရွက်မည်။
• နယ်နိမိတ်နှင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်မြစ်များ ရေအရည်အသွေးစီမံခန့်ခွဲမှု ပူးတွဲလုပ်ငန်းအဖွဲ့ TOR လက်မှတ်ရေးထိုးမှုကို ကြိုဆိုခဲ့ သည်။

၄။ လူမှု၊ ခရီးသွားနှင့် နည်းပညာ

• ပြည်သူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရေး၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ခရီးသွားလုံခြုံရေးနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ခရီးသွားဖွံ့ဖြိုးရေးကို မြှင့်တင် မည်။
• မြန်မာ-ထိုင်း သုံးနှစ်တာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအစီအစဉ် (၂၀၂၆-၂၀၂၈) အောက်တွင် ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး၊ MSMEs၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကဏ္ဍများ ပူးပေါင်းမည်။
• ၂၀၂၆ ခုနှစ် စတုတ္ထသုံးလပတ်တွင် ထိုင်းလေကြောင်းလိုင်း၏ ဗန်ကောက်-ရန်ကုန် ခရီးစဉ် တိုးချဲ့ပြေးဆွဲရန် အစီအစဉ်ကို ကြိုဆိုခဲ့ သည်။
• မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ (MSA) နှင့် ထိုင်း GISTDA တို့အကြား ကမ္ဘာမြေလေ့လာရေးနှင့် အာကာသနည်းပညာ ပူးပေါင်းမှု MOU လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။

၅။ ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် အခြားကိစ္စရပ်များ

• အာဆီယံ၊ BIMSTEC၊ ACMECS နှင့် မဲခေါင်ဒေသယန္တရားများမှတစ်ဆင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် အပြန်အလှန်ပံ့ပိုးမှု တိုးမြှင့်မည်။
• မြန်မာနိုင်ငံ၏ ACMECS ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်နှင့် (၁၁) ကြိမ်မြောက် ACMECS ထိပ်သီးအစည်းအဝေး ကျင်းပရေးကို ထိုင်းနိုင်ငံက ထောက်ခံခဲ့သည်။
• အာဆီယံယန္တရားများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ အပြည့်အဝတန်းတူညီမျှ ပါဝင်နိုင်ရေး ထိုင်းနိုင်ငံက ဆက်လက်ကူညီမည်ဟု အတည်ပြုခဲ့ သည်။
• မြန်မာဦးဆောင်သော မြန်မာ့ကိုယ်ပိုင်နည်းလမ်းဖြင့် ရေရှည်တည်တံ့သည့် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိရေး ကြိုးပမ်းမှုကို ထိုင်းနိုင်ငံက ကြိုဆိုခဲ့သည်။

(ကိုးကား- အစိုးရ၏ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက် “ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ သွားရောက်သည့်တရားဝင်ခရီးစဉ်အတွင်း ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့်ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ်တို့၏ ပူးတွဲကြေညာချက်”)

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်တွေ့ဆုံခဲ့ကြောင်း ICRC အတည်ပြု

၃ ဩဂုတ်၊၂၀၂၆

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကြက်ခြေနီကော်မတီ(ICRC)၏ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးသည် ယနေ့ ဩဂုတ်လ ၃ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို သွားရောက်တွေ့ဆုံခဲ့ကြောင်း ICRC ကသတင်းထုတ်ပြန်သည်။

ယခုတွေ့ဆုံမှုကို လွတ်လပ်ခွင့် ဆုံးရှုံးနေသူများထံ သွားရောက်တွေ့ဆုံခြင်းဆိုင်ရာ ICRC ၏ စံနှုန်းများ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ယင်းသို့ တွေ့ဆုံရာတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် သီးသန့် စကားပြောဆိုခွင့်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း အဆိုပါသတင်းထုတ်ပြန်ချက်တွင်ဖော်ပြထားသည်။

ICRC ၏ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု နည်းလမ်းများနှင့်အညီ ထိန်းသိမ်းခံရသူများထံ သွားရောက်  တွေ့ဆုံခြင်းသည် လွတ်လပ်ခွင့် ဆုံးရှုံးနေသူများအား ၎င်းတို့၏ မိသားစုများနှင့် သတင်းအချက်အလက် ဖလှယ်နိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းကို ရရှိစေမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း ICRC ကပြောသည်။

ICRC ၏ ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများတွင် အစဉ်အလာရှိသည့်အတိုင်း ယခုတွေ့ဆုံမှုနှင့် ပတ်သက်  သည့် တွေ့ရှိချက်များနှင့် အကြံပြုချက်များကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် အာဏာပိုင်များနှင့်သာ သီးသန့် လျှို့ဝှက်စွာ မျှဝေသွားမည် ဖြစ်ကြောင်းလည်း အဆိုပါသတင်းထုတ်ပြန်ချက်အရသိရသည်။

ICRC အနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထိန်းသိမ်းရေးနေရာများသို့ ဝင်ရောက်တွေ့ဆုံခွင့် ဆက်လက်ရရှိရန်နှင့် ပိုမိုတိုးချဲ့ရရှိရန်အတွက် သက်ဆိုင်သူများအားလုံးနှင့် ဆက်လက် ဆွေးနွေးဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်ဟု လည်း သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တွင်ရေးသားဖော်ပြထားသည်။

ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီး၌ ဓမ္မစကြာအခါတော်နေ့ ရွှေကြာသင်္ကန်း ဆက်ကပ်လှုဒါန်း

ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီး၌ ရွှေကြာသင်္ကန်းဆက်ကပ်လှုဒါန်းပူဇော်ခြင်းနဲ့  ၁၃၈၈ ခုနှစ် ဒုတိယဝါဆိုလပြည့် (ဓမ္မစကြာ အခါတော်နေ့)အခမ်းအနားများကို ယမန်နေ့  မနက် ၅ နာရီမှစတင်၍ စေတီတော်ရင်ပြင်ရှိ သတ်မှတ်နေရာများမှာ ရွှေတိဂုံစေတီတော်ဘဏ္ဍာတော်ထိန်း ဂေါပကအဖွဲ့က ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့တယ်လိံ သိရပါတယ်။

#Local_News
Published 30 July 2026
#ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီး #ရွှေကြာသင်္ကန်း
#YMG/NN #Yangon_Times

ဂျပန်၏ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုများ လက်ကမ်းကြိုဆို၍ လိုအပ်သည်များအတတ်နိုင်ဆုံးပံ့ပိုးကူညီမည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင်က ဂျပန်လုပ်ငန်းရှင်များကိုပြောကြား

၂၈ ဇူလိုင်၊၂၀၂၆

ဂျပန်စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်များ လာရောက်ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများကို အစဉ်အမြဲ လက်ကမ်းကြိုဆိုလျက်ရှိ  ကြောင်းနှင့်လိုအပ်သည့် ပံ့ပိုးကူညီမှုများကိုလည်း အတတ်နိုင်ဆုံး ဆောင်ရွက်ပေးသွားမည်ဟု  နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်က ဂျပန်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များကို ပြောကြားသည်။

ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာကွန်ဗင်းရှင်းစင်တာ(ရန်ကုန်)၌ ကျင်းပပြုလုပ်သည့် မြန်မာ-ဂျပန် စီးပွားရေးဖိုရမ်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင်က မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင် ယင်းကဲ့သို့ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဂျပန်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရေရှည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတွင် ယုံကြည်  စိတ်ချစွာ ပါဝင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံကြရန်လည်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲဖိတ်ခေါ်လိုပါကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတက ထပ်လောင်းဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။

မြန်မာအစိုးရအနေဖြင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအတွက် ပိုမိုရှင်းလင်းခိုင်မာပြီးပွင့်လင်းမြင်သာသည့် စီးပွားရေးဝန်းကျင်ကောင်းတစ်ခု ဖန်တီးပေးရန်၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို လွယ်ကူချောမွေ့စေရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် သင့်တော်သည့်မူဝါဒဆိုင်ရာ ကူညီပံ့ပိုးမှုများပေးနိုင်ရန် အစဉ်တစိုက် ကြိုးပမ်း‌  ဆောင်ရွက်နေကြောင်းလည်း နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဂျပန်ဧည့်သည်များကို အသိပေးပြောကြားခဲ့ သည်။

မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာ-ဂျပန် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှု အသင်းနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံ Ingo Peace တို့ပူးပေါင်းကျင်းပသည့် အဆိုပါမြန်မာ-ဂျပန် စီးပွားရေးဖိုရမ်သို့ ဂျပန်စီးပွာရေးလုပ်ငန်းရှင် ၉၄ဦးနှင့် မြန်မာလုပ်ငန်းရှင် ၃၀၀ကျော်တက်ရောက်ခဲ့သည်ဟု နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူဒေါက်တာ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်စိုးကပြောကြားသည်။

ဂျပန်နိုင်ငံသားတစ်ဦးအနေဖြင့် မြန်မာ-ဂျပန် နှစ်နိုင်ငံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အစီအစဉ်အောက်တွင်နှစ်နိုင်ငံ၏ အနာဂတ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအတူတကွ ဆွေးနွေးနိုင်မည့် အခွင့်အလမ်းကို ဖန်တီး ပေးနိုင်သည့်အတွက် အထူးပင်ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်ရကြောင်း ဖိုရမ်ကို ပူးတွဲကျင်းပသည့် ဂျပန်နိုင်ငံIngo Peace ဥက္ကဋ္ဌ Mr.Nakazawa Hiroyuki ကပြောသည်။

မြန်မာနှင့်ဂျပန် နှစ်နိုင်ငံကုန်သွယ်မှုပမာဏမှာ ၂၀၂၃–၂၀၂၄ ဘဏ္ဍာနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၃၃၄ ဒဿမ ၇၉၅ သန်း၊ ၂၀၂၄–၂၀၂၅ ဘဏ္ဍာနှစ်တွင် ၁,၁၉၄ ဒဿမ ၃၉၄ သန်းနှင့် ၂၀၂၅–၂၀၂၆ ဘဏ္ဍာနှစ်တွင် ၁,၃၄၃ ဒဿမ ၆၆၅ သန်းရှိကြောင်းနှင့်မြန်မာနိုင်ငံက ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ချုပ်ပြီးအထည်၊ ဖိနပ်၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပုလဲနှင့် လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ အဓိကတင်ပို့လျက်ရှိကြောင်းသိရသည်။

ထို့အပြင် ရန်ကုန်မြို့နှင့် အနီးဆုံးနေရာတွင်ရှိသည် အောင်မြင်နေသော သီလဝါအထူးစီးပွားရေးဇုန်၌ ဂျပန်ကုမ္ပဏီ ၅၀ ကျော်ဖြင့် စုစုပေါင်းရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၏ ၂၉ ဒသမ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင် ဆောင်ရွက်နေကြောင်းသတင်းရရှိသည်။

ဘက်လိုက်မှုများကြားက ICC

ရောမမြို့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် ဆယ်စုနှစ်နှစ်ခုကျော် ကြာမြင့်လာချိန်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုခုံရုံး (ICC) ကို ကမ္ဘာ့တရားမျှတမှုအတွက် ဘက်မလိုက်သော ခုံသမာဓိအဖွဲ့အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တွင်မူ ထိုစံပြစမ်းသပ်မှုကြီးသည် ဥပဒေပညာရှင်များ၊ သံတမန်များနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများ၏ နက်ရှိုင်းသော သံသယဝင်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြီ ဖြစ်သည်။

ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျသော တရားရုံးတစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်မည့်အစား ခုံရုံးသည် ၎င်း၏လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ကျော်လွန်ကာ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများ၏ ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပြီး ရွေးချယ်အရေးယူသည့် တရားမျှတမှုကိုသာ ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံရေးဆန်သည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ပိုမိုလုပ်ဆောင်လာခဲ့သည်။

တစ်ချိန်က နိုင်ငံတကာ တာဝန်ခံမှု၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ချီးကျူးခံခဲ့ရသော အဖွဲ့အစည်းသည် ယခုအခါ ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် လက်တွေ့ကျသော အကျိုးသက်ရောက်မှုကို သက်သေပြရန် ခက်ခဲလာသည့် ချို့ယွင်းချက်များစွာရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။

ခုံရုံးကို စတင်တည်ထောင်ချိန်က နိုင်ငံအလိုက် ဥပဒေစနစ်များက အဆိုးရွားဆုံးသော နိုင်ငံတကာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို မကိုင်တွယ်နိုင် သို့မဟုတ် မကိုင်တွယ်လိုသည့် အခြေအနေမျိုးတွင်သာ နောက်ဆုံးအဆင့် တရားစီရင်ရေး အထောက်အကူအဖြစ် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းသည် ကန့်သတ်ချက်နီးပါးမရှိသော လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ရယူလိုသည့် ထိုးစစ်ဆန်သော နိုင်ငံတကာအထက်အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သော နိုင်ငံများအပေါ် တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်ဟု ဆိုလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ထိခိုက်စေပြီး တာဝန်ခံမှုမရှိသော နိုင်ငံတကာ အထက်တန်း လွှာများကို ပြည်တွင်းဥပဒေ အစဉ်အလာများထက် အထက်သို့ မြှင့်တင်ပေးရာ ရောက်နေသည်။

ယင်းသို့ ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းသည် နိုင်ငံတကာ အစီအစဉ်ကို အခြေခံထားသည့် တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ အချုပ်အခြာအာဏာ၏ မူလသဘောတရားကို ခြိမ်းခြောက်နေပြီး ၎င်း၏ အာဏာပိုင်ဆိုင်မှုကို တစ်ခါမျှ သဘောမတူခဲ့သော နိုင်ငံများ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို တိုက်စား လျက်ရှိသည်။

ယုံကြည်စိတ်ချရသော မည်သည့် ဥပဒေစနစ်၏ မဏ္ဍိုင်မဆို ဥပဒေကို တညီတညွတ်တည်းနှင့် ဘက်မလိုက်ဘဲ ကျင့်သုံးခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ခုံရုံး၏ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု သမိုင်းကြောင်းက နိုင်ငံရေး ဘက်လိုက်မှုနှင့် စံနှစ်မျိုးထားရှိမှု ပုံစံကို ဆက်တိုက် ဖော်ပြနေသည်။ ခုံရုံးက တရားစွဲဆိုထား သူများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ အာဖရိကတိုက်မှ ဖြစ်နေသောကြောင့် အာဖရိက ခေါင်းဆောင်များက ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ဗြောင်ကျကျ ဘက်လိုက်မှုများကို ကျင့်သုံးကာ နယ်ချဲ့စနစ်သစ် အစီအစဉ်ကို ဖော်ဆောင်နေသည်ဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။

ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမှ ခေါင်းဆောင်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် အရေးယူရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံ ရေးအရ အားကောင်းသော အနောက်နိုင်ငံကြီးများ၏ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ချိုးဖောက်မှုများကိုမူ ခုံရုံးက ပုံမှန်လိုလို လစ်လျူရှုထားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ပထမဆယ်စုနှစ်နှစ်ခုအတွင်း ပေါင် ၁ ဘီလီယံကျော် သုံးစွဲခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်ဘတ်ဂျက် ယူရို သန်း ၂၀၀ ခန့်ဖြင့် လည်ပတ်နေသော်လည်း ခုံရုံးသည် ရာဇဝတ်မှု ၆ ခုကိုသာ အပြီးသတ် စစ်ဆေးနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးမှာ အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့်သာ သက်ဆိုင်ကာ ပြစ်မှုထင်ရှား စီရင်ခြင်း ၄ ခုသာ ရှိခဲ့သည်။

ဤအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အားနည်းချက်ကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တရားဝင်မှု သိသိသာသာ ကင်းမဲ့နေခြင်းက ပိုမို ဆိုးရွားစေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ တရုတ်၊ ရုရှားနှင့် အိန္ဒိယ အပါအဝင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် စစ်ရေးစွမ်းရည် အထက်မြက်ဆုံး နိုင်ငံကြီးများသည် ရောမသဘောတူစာချုပ်တွင် အဖွဲ့ဝင်များ မဟုတ်ကြပေ။ ၎င်းတို့၏ အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် ထောက်ခံမှု မရှိပါက ခုံရုံး၏ ညွှန်ကြား  ချက်များသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အာဏာစက် ဆုံးရှုံးသွားပြီး အခြေခံအားဖြင့် တစ်ဖက်သတ်ဆန်နေမည် ဖြစ်သည်။

ခေတ်သစ် သံတမန်ရေးရာတွင် ခုံရုံးသည် သတင်းအချက်အလက်နှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး စစ်ပွဲ၏ လက်နက်  တစ်ခုအဖြစ် ကျဆင်းသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ အဖွဲ့အစည်းများသည် အစစ်အမှန် တရားမျှတမှုကို ရရှိရန်ထက် နိုင်ငံတကာစင်မြင့်တွင် မိမိတို့၏ ပြိုင်ဘက်များကို သိက္ခာချရန်နှင့် သံတမန်ရေးရာ ဖိအားပေးရန် ဝါဒဖြန့်ချိရေး ကိရိယာများအဖြစ် တရားစွဲဆိုမှုများနှင့် အသနားခံစာများကို ပိုမို အသုံးပြုလာကြသည်။

ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးကို မြှင့်တင်မည့်အစား ပြင်ပအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုများသည် စစ်ခင်းနေသော အဖွဲ့အစည်းများအား နိုင်ငံရေးအရ အဖြေရှာရန် သို့မဟုတ် ဆန္ဒအလျောက် အာဏာစွန့်လွှတ်ရန် တွန့်ဆုတ်စေခြင်းဖြင့် သိမ်မွေ့သော ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မကြာခဏ ပိုမို ရှုပ်ထွေးစေသည်။

ဤသို့ နိုင်ငံတကာ ယန္တရားများကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးပြုခြင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ဦးတည်သည့် လက်ရှိ ကြိုးပမ်းခဲ့မှုများတွင်လည်း ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နေရသည်။ ဗြိတိန်အခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ ဦးဆောင်ကာ Fortify Rights ကဲ့သို့သော အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့များ၊ သြစတြေးလျနှင့် အရှေ့တီမောတို့နှင့်အတူ ပူးပေါင်း၍ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခအတွင်း ထိခိုက်သေဆုံးမှုများနှင့် ပတ်သက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေအရပ်ရပ်ကို အပိုဒ် ၁၄ အရ ခုံရုံး၏ တရားစွဲဆိုရေးမှူးထံ လွှဲပြောင်းပေးရန် တက်ကြွစွာ လော်ဘီလုပ်ခဲ့ကြသည်။

ဤသို့သော နိုင်ငံတကာအထက် လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့် လန်ဒန် ဦးဆောင်သော အနောက်နိုင်ငံ များသည် တိုင်းပြည်၏ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေး အကျပ်အတည်းကို လွတ်လပ်စွာ ဖြေရှင်းရန် မြန်မာအစိုးရ လုပ်ဆောင်နေသည့် လက်တွေ့ကျသော ခြေလှမ်းများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေရန် အန္တရာယ် ပြုနေသည်။ ပြည်တွင်း အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တည်ငြိမ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ပျက်ပြားစေရန် ဤခုံရုံးကို အလွဲ  သုံးစားလုပ်နေသည့် ပြင်ပအင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ အန္တရာယ်မှ မိမိ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို မြန်မာ နိုင်ငံအနေဖြင့် တက်ကြွစွာ ကာကွယ်ရမည် ဖြစ်သည်။

ခုံရုံးနှင့် ပတ်သက်သည့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အငြင်းပွားမှုများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ထင်ရှား သော စံနှစ်မျိုးထားရှိမှုက ပိုမို ပေါ်လွင်စေသည်။ ဝါရှင်တန်သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် လစ်ဗျား ခေါင်းဆောင် ပိုင်းကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းနှင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ယူကရိန်းအရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ရုရှား ခေါင်းဆောင်ပိုင်းကို ပစ်မှတ်ထားခြင်း စသည့် အမေရိကန်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ ရည်မှန်းချက်များနှင့် ကိုက်ညီသည့်အခါတိုင်း ခုံရုံး၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ ထောက်ခံခဲ့သည်။

သို့ရာတွင် ခုံရုံးက အာဖဂန်နစ္စတန်ရှိ အမေရိကန် တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ စစ်ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ စွပ်စွဲချက်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ စတင်ချိန် သို့မဟုတ် ဂါဇာအရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အစ္စရေး ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ချိန်တွင်မူ အမေရိကန် တာဝန်ရှိသူများက ဤအဖွဲ့အစည်းကို တရားမဝင်သော "တရားမ ျှတမှုမရှိသည့် ခုံရုံး (kangaroo court)" အဖြစ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရှုတ်ချခဲ့ပြီး တရားစွဲဆိုရေး မှူးများအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ချမှတ်ခဲ့သည်။

အမေရိကန်၏ ဤသို့သော စံနှစ်မျိုးထားရှိသည့် မူဝါဒသည် ပြတ်ပြတ်သားသား ရှုတ်ချထိုက်သော်လည်း ခုံရုံး၏ လုပ်ပိုင်ခွင့် ကျော်လွန်ဆောင်ရွက်မှုအပေါ် ဆန့်ကျင်သည့် ခိုင်မာသော အထောက်အထားများမှာမူ ယုံကြည်လက်ခံနိုင်ဖွယ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ရှုပ်ထွေးသော ပြည်တွင်း အကျပ်အတည်းများကို ဖြတ်သန်း  နေရသည့် နိုင်ငံများအတွက် ခုံရုံး၏ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ကို ဆန့်ကျင် တွန်းလှန်သည့် နိုင်ငံတကာ အစပျိုး ကြိုးပမ်းမှုများကို အားကြိုးမာန်တက် ထောက်ခံခြင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား အကျိုးစီးပွား  အတွက် တိုက်ရိုက် မှန်ကန်သော လုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်သည်။ မာကို ရူဘီယို (Marco Rubio) ကဲ့သို့သော အမေရိကန်မူဝါဒချမှတ်သူများ ထောက်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အမျိုးသား အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်  ရန်အတွက် ဤသို့ အာဏာစက် ချဲ့ထွင်လွန်းသည့် အဖွဲ့အစည်းကို "တစ်ခဲချင်း (brick by brick)" ဖျက်  သိမ်းပစ်ရန် လိုအပ်ကောင်း လိုအပ်ပေလိမ့်မည်။

အဆုံးစွန်အားဖြင့် စစ်မှန်သော တရားမျှတမှုနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးကို ချို့ယွင်းချက်  ရှိသည့် နိုင်ငံတကာ ဗျူရိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက အတင်းအကျပ် ချမှတ်၍ မရနိုင်ပေ။ ၎င်းတို့ကို လွတ်လပ်ရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို ထိန်းသိမ်း ကာကွယ်နေသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများ  ကသာ ကိုယ်တိုင် တည်ဆောက်ရမည် ဖြစ်သည်။

 Source: The Illusion of Global Justice: Why the International Criminal Court Has Outlived Its Promise By- Simon Creed

The Illusion of Global Justice: Why the International Criminal Court Has Outlived Its Promise

By- Simon Creed

More than two decades after its founding in Rome, the International Criminal Court was envisioned as an impartial arbiter of global justice. Today, that idealistic experiment faces profound skepticism from jurists, diplomats, and sovereign states alike. Rather than serving as an objective tribunal, the court has increasingly functioned as a politicized institution that oversteps its mandate, interferes in the domestic affairs of sovereign nations, and delivers selective justice. What was once heralded as a beacon of international accountability has evolved into a deeply flawed organization whose practical utility on the world stage is increasingly difficult to justify.

When the court was first established, it was marketed as a narrow judicial backstop designed to address the gravest international atrocities only when national legal systems were unable or unwilling to do so. Over time, however, it has transformed into an aggressive supranational body seeking a standing world tribunal with near-unlimited reach. By asserting jurisdiction over non-signatory states, the institution undermines constitutional self-government and elevates an unaccountable international elite above domestic legal traditions. Such interference in internal affairs threatens the very principle of judicial sovereignty that underpins the international order, eroding the autonomy of states that never consented to its authority.

A cornerstone of any credible legal system is the uniform and neutral application of the law. Yet the court’s operational history reveals a persistent pattern of political bias and double standards. Approximately 90 percent of the individuals indicted by the tribunal have been from the African continent, prompting African leaders to condemn the body for practicing open bias and advancing a neocolonial agenda. While vigorously pursuing leaders from developing nations, the court has routinely ignored widespread violations by geopolitically powerful Western states. Moreover, despite consuming over £1 billion in its first two decades and operating on an annual budget of roughly €200 million, the tribunal has brought only six criminal cases to conclusion—all involving African nations—yielding just four convictions.

This institutional weakness is compounded by a glaring deficit of universal legitimacy. The world’s most populous and militarily capable powers—including the United States, China, Russia, and India—are not parties to the Rome Statute. Without their recognition and support, the court's mandates lose their global authority and appear fundamentally one-sided. In contemporary diplomacy, the court has devolved into an instrument of information and geopolitical warfare. Sovereign states and activist organizations increasingly leverage lawsuits and petitions not to achieve genuine justice, but as propaganda tools to denigrate adversaries on the international stage and exert diplomatic pressure.

Rather than fostering reconciliation, third-party judicial interventions frequently complicate delicate peace negotiations by disincentivizing warring parties from reaching political settlements or voluntarily stepping down from power. This weaponization of international mechanisms is particularly evident in ongoing efforts directed at Myanmar. Coordinated campaigns led by British actors—working alongside advocacy groups such as Fortify Rights, as well as Australia and East Timor—are actively lobbying for an Article 14 referral of Myanmar's full situation to the court's prosecutor over casualties during the civil conflict. Through these supranational maneuvers, Western nations, led by London, risk hindering the practical steps taken by the Myanmar Government to resolve the country's domestic political crisis independently. Myanmar must actively defend its sovereignty against outside powers seeking to exploit this tribunal to undermine domestic governance and stabilization efforts.

The broader debate surrounding the tribunal is further illuminated by the striking double standards of the United States. Washington has eagerly supported the court's investigations when they align with American foreign policy objectives—such as targeting Libya's leadership in 2011 and Russia's leadership over Ukraine in 2022. Yet, when the tribunal initiated investigations into alleged war crimes by American troops in Afghanistan or issued warrants against Israeli leaders regarding Gaza, American officials sharply condemned the body as an illegitimate "kangaroo court" and imposed sanctions on its prosecutors.

While this policy of American double standards deserves unequivocal condemnation, the substantive arguments against the court's overreach remain persuasive. For nations navigating complex internal crises, it is squarely in Myanmar's national interest to strongly support international initiatives pushing back against the court's jurisdiction. As American policymakers such as Marco Rubio have argued, preserving national sovereignty may require dismantling such an overextending body "brick by brick". Ultimately, true justice and lasting peace cannot be imposed by a flawed supranational bureaucracy; they must be forged by sovereign states preserving their independence and self-determination.

References

Macro Rubio: Why We’re Dismantling the International Criminal Court (www.wsj.com), Africa questioning ICC’s next move in silence (ippmedia.co.tz),World Criminal Court Losing global relevance (blueprint.ng), : UK Lead Coalition to refer .....(fortifyrights.org, Trump Says ICC Campaign….. (reuters.com), Trump targets ICC with…… (theguardian.com), War crimes court issues Gaddafi …. (theguardian.com), It’s justified: Joe Biden welcomes… (theguardia.com)

UNSC ၏ ရှေ့နောက်မညီသော ဆန့်ကျင်ဘက် အခြေအနေ- အိန္ဒိယ၏ ၂၀၂၈–၂၉ မဲဆွယ်မှုက ကုလသမဂ္ဂ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး တုံ့ဆိုင်းနေမှုကို မည်သို့ ဖော်ပြနေသနည်း

ဆူရက်ရှ် ကူးမား Suresh Kumarရေးသည်

အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ၂၀၂၈–၂၉ ခုနှစ် သက်တမ်း အတွက် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းမဟုတ်သော (အလှည့်ကျ) အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရရေး မဲဆွယ်စည်းရုံးမှုကို စတင်လုပ်ဆောင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပြည်ပရေးရာဝန်ကြီး Subrahmanyam Jaishankar သည် ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် နယူးယောက်မြို့၌ အဆိုပါ မဲဆွယ်စည်းရုံးမှုကို တရားဝင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

ဤသို့ ရွေးကောက်ခံရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံအား လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ထည့်သွင်းသင့်သည်ဟူသော သိကျွမ်းပြီးသား အကြောင်းပြချက်ကို သေချာပေါက် ပြန်လည် သက်ဝင်လာစေမည် ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယသည် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် (၂၀၂၁–၂၂ သက်တမ်း အပါအဝင်) အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ၈ ကြိမ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ မစ်ရှင်ပေါင်း ၅၀ ကျော်သို့ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းမှုတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၉၀,၀၀၀ ကျော် စေလွှတ်ခဲ့သည်ဟု တရားဝင် စာရင်းများအရ သိရပြီး၊ ကုလသမဂ္ဂ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းမှုလုပ်ငန်းများတွင် အဓိက  ပါဝင်ကူညီနေသည့် နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။

အိန္ဒိယ၏ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ၎င်းကို ဖယ်ထုတ်ထားခြင်းမှာ ကာကွယ်ပြောဆိုရန် ပို၍ပင် ခက်ခဲစေသည်။ အိန္ဒိယသည် တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် အင်ဒို-ပစိဖိတ်ဒေသတို့၏ ဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရေကြောင်းလုံခြုံရေး၊ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး၊ စွမ်းအင်လမ်းကြောင်းများ၊ သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ် တုံ့ပြန်ရေး၊ ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်ရေးနှင့် အာရှ၏ ဗျူဟာမြောက် အင်အားချိန်ခွင်လျှာညှိမှုတို့တွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည်။ ထိုကဲ့သို့သော နိုင်ငံမျိုးကို ဖယ် ထုတ်ထားခြင်း  သည် လုံခြုံရေးကောင်စီကို ပိုမိုတည်ငြိမ်စေမည် မဟုတ်ပေ။

အိန္ဒိယ၏ "မဟာဗျူဟာမြောက် လွတ်လပ်စွာ ရပ်တည်မှု" (Strategic Autonomy) ကိုလည်း အားနည်းချက်တစ်ခုအဖြစ် မရှုမြင်ဘဲ အားသာချက်တစ်ခုအဖြစ် မြင်သင့်သည်။ ပြိုကွဲနေသော လက်ရှိန ိုင်ငံတကာအစီအစဉ်များကြားတွင် အုပ်စုကွဲပြားမှုများကို ကျော်လွန်၍ ဆွေးနွေးပြောဆိုနိုင်စွမ်းသည် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိလာသည်။ အိန္ဒိယသည် အနောက်အုပ်စု၊ ရုရှား၊ အာဖရိက၊ အနောက်အာရှ၊ အာဆီယံ၊ အင်ဒို-ပစိဖိတ်နှင့် ကျယ်ပြန့်သော Global South နိုင်ငံများနှင့် မည်သည့်အုပ်စု၏ နောက်လိုက်မှ မဖြစ်ဘဲ လွတ်လပ်စွာ ဆက်ဆံဆွေးနွေးနိုင်သည်။

ဘလော့ဂ်နိုင်ငံရေး (Bloc politics) နှင့် ဗျူဟာမြောက် မယုံကြည်မှုများ ပြန်လည်မြင့်တက်နေသည့် လက်ရှိအချိန်တွင်၊ လုံခြုံရေးကောင်စီအနေဖြင့် အင်အား (Power) သာမက အမြော်အမြင်နှင့် ရှုထောင့် (Perspective) ကိုပါ ယူဆောင်လာနိုင်သည့် နိုင်ငံများ၊ စွမ်းဆောင်ရည် သာမက ယုံကြည်စိတ်ချရမှု ကိုပါ ပေးစွမ်းနိုင်သည့် နိုင်ငံများကို လိုအပ်လျက်ရှိသည်။

အိန္ဒိယသည် အဓိက လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ စတော့ဟုမ်း နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေး သုတေသနအင်စတီကျု SIPRI ၏ မှတ်တမ်းများ  အရ အိန္ဒိယသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ရေး အသုံးစရိတ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၂.၁ ဘီလီယံဖြင့် ကမ္ဘာ့ပဉ္စမမြောက် စစ်ရေးအသုံးစရိတ် အများဆုံး  နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ သို့သော် အိန္ဒိယ၏ မဟာဗျူဟာရပ်တည်ချက်သည် ကျူးကျော်စွန့်စားခြင်းထက် ထိန်း  သိမ်းစောင့်ဆည်းခြင်း (Restraint) ကိုသာ အဓိကအခြေခံသည်။ အိန္ဒိယ၏ တရားဝင် နျူကလီး  ယားရပ်တည်ချက်တွင် ယုံကြည်လက်ခံနိုင်လောက်သည့် အနိမ့်ဆုံး ဟန့်တားနိုင်စွမ်း (Credible Minimum Deterrence) နှင့် "ပထမဦးစွာ စတင်အသုံးမပြုရေး" (No First Use) မူဝါဒတို့ ပါဝင်သည်။

ဤသို့ စွမ်းဆောင်ရည်နှင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ဆည်းမှုတို့ ပေါင်းစပ်နေခြင်းက အိန္ဒိယ၏ တောင်းဆိုမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် သာမန် စစ်ရေးအင်အား  သက်သက်  ကို မဟုတ်ဘဲ တာဝန်သိသော အင်အားကို လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

သို့သော် အိန္ဒိယ၏ မဲဆွယ်စည်းရုံးမှုသည် နက်ရှိုင်းသော အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတစ်ခုကိုလည်း ဖော်ပြနေသည်။ အလှည့်ကျအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် အောင်မြင်စွာ ရွေးချယ်ခံရတိုင်း အိန္ဒိယ၏ အမြဲတမ်း အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သင့်ကြောင်း အကြောင်းပြချက်ကို ပိုမိုခိုင်မာစေသည်။ ထိုအောင်မြင်မှုကပင် လုံခြုံရေး  ကောင်စီအား အိန္ဒိယ၏ ပါဝင်ကူညီမှု အကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိစေပြီး၊ အိန္ဒိယ လိုလားသော ပြုပြင်  ပြောင်းလဲရေးကိုမူ ဆက်လက် ရွှေ့ဆိုင်းခွင့် ရရှိစေသည်။ ၎င်းသည် ၂၀၂၈–၂၉ မဲဆွယ်စည်းရုံးမှု၏ အဓိက ရှေ့နောက်မညီသဘာဝ (Paradox) ပင် ဖြစ်သည်။

ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာချုပ်သည် နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ပါဝင်ကူညီမှုနှင့် တရား မျှတသော ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ဖြန့်ကျက်မှုတို့ကို လုံခြုံရေးကောင်စီ အလှည့်ကျအဖွဲ့ဝင် ရွေးချယ်ရာတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အချက်များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ထို့ကြောင့် အလှည့်ကျအဖွဲ့ဝင်နေရာသည် အိန္ဒိယအတွက် တာဝန်ယူမှုရှိခြင်း၊ သံတမန်ရေးရာ ဖြန့်ကျက်နိုင်စွမ်းနှင့် လက်တွေ့ပိုင်းဆိုင်ရာ ပါဝင်ကူညီမှုတို့ကို သက်သေပြရန် အခွင့်အလမ်းများကို အကြိမ်ကြိမ် ဖန်တီး ပေးလျက်ရှိသည်။

သို့ရာတွင် အလှည့်ကျအဖွဲ့ဝင်နေရာသည် မူလသဘာဝအရ ယာယီသာ ဖြစ်သည်။ အမြဲတမ်းမဟုတ်သော အဖွဲ့ဝင်များသည် ၂ နှစ်တာ သက်တမ်းသာ ထမ်းဆောင်ရသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဗီတိုအာဏာ (Veto power) မရှိပါ။ ကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းတည်ဆောက်ပုံကိုလည်း ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိပါ။ ၎င်းတို့သည် အခြေခံ  အာဏာအဆင့်ဆင့် တည်ဆောက်ပုံကို မထိခိုက်စေဘဲ အဖွဲ့အစည်း လည်ပတ်နိုင်ရန်သာ ကူညီပေး  ကြသည်။

ထိုအချက်သည် လက်ရှိစနစ်အတွက် အဆင်ပြေသော ချိန်ခွင်လျှာညှိမှုတစ်ခုကို ဖန်တီးပေးသည်။ အိန္ဒိယကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်နိုင်သည်။ အိန္ဒိယသည် ကော်မတီများကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်ခြင်း၊ ဆွေးနွေးပွဲများကို ပုံဖော်ခြင်း၊ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ စေလွှတ်ကူညီခြင်း၊ စာချုပ်စာတမ်းများ ညှိနှိုင်းခြင်းနှင့် Global South ၏ ရှုထောင့်များကို ကောင်စီဆွေးနွေးပွဲများသို့ ယူဆောင်လာခြင်းတို့ လုပ်ဆောင် နိုင်သည်။ ကောင်စီအနေဖြင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်ကတည်းက အမွေဆက်ခံခဲ့သည့် အမြဲတမ်းအာဏာ ခွဲဝေမှုကို မပြောင်းလဲဘဲ အိန္ဒိယ၏ ပါဝင်မှုမှ အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနေသည်။

ဤသဘောတရားသည် အိန္ဒိယတစ်နိုင်ငံတည်းအတွက်သာ မဟုတ်ပေ။ ဘရာဇီး၊ ဂျာမနီနှင့် ဂျပန်တို့ သည်လည်း ကောင်စီတွင် အကြိမ်ကြိမ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး G4 ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး မဲဆွယ်မှုများ လုပ်ဆောင်နေသော်လည်း အလားတူ ကန့်သတ်ချက်များနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ အာဖရိကတိုက်သည် ဤပြဿနာ၏ အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။ အာဖရိကသမဂ္ဂ၏ Ezulwini Consensus က အာဖရိကအတွက် အနည်းဆုံး အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်နေရာ (၂) နေရာနှင့် အလှည့်ကျအဖွဲ့ဝင် (၅) နေရာ တောင်းဆိုထားသော်လည်း ယနေ့ထက်တိုင် အာဖရိကတိုက်အတွက် အမြဲတမ်းကိုယ်စားပြုမှု မရှိ သေးပေ။

၂၀၂၄ ခုနှစ် အနာဂတ်အတွက် သဘောတူစာချုပ် (2024 Pact for the Future) တွင် လုံခြုံရေးကောင်စီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လိုအပ်ချက်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး၊ အထူးသဖြင့် အာဖရိက၏ ကိုယ်စားပြုမှု နည်းပါးနေခြင်းကို ဖြေရှင်းရန် အလေးပေးထားကာ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်း အခိုင်မာဆုံး ကတိကဝတ်အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုအသုံးအနှုန်းက တရားဝင်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာ (Legitimacy problem) ကို အတည်ပြုပေးသော်လည်း၊ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ တွန်းအားပေးမှု ပြဿနာကိုမူ မဖြေ ရှင်းနိုင်ပေ။

တရားဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးမှာ အလွန်ခက်ခဲလျက်ရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာချုပ် အပိုဒ် ၁၀၈ အရ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လုပ်ဆောင်ရန် အထွေထွေညီလာခံ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ ထောက်ခံမဲနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်အားလုံး အပါအဝင် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံက အတည်ပြုလက်မှတ်ရေးထိုးရန် လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် အိန္ဒိယ၏ ၂၀၂၈–၂၉ မဲဆွယ်စည်းရုံးမှုကို ပုံမှန် ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုထက် ပိုမိုသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ရှုမြင်သင့်သည်။ ၎င်းသည် ယာယီကိုယ်စားပြုမှုများဖြင့် အမြဲတမ်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ဖိအားများကို ဆက်လက် စုပ်ယူထားနိုင်ဦးမည်လား ဆိုသည့် နောက်ထပ် စမ်းသပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ အကြိမ်ကြိမ် ရွေးကောက်ခံရခြင်းသည် ၎င်း၏ အရေးပါမှုကို သက်သေပြနေသည်။ သို့သော် အစောပိုင်းခေတ် ကမ္ဘာ့အစီအစဉ်ကိုသာ ထင်ဟပ်နေဆဲဖြစ်သည့် ကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းတည်ဆောက်   ပုံဆိုင်ရာ သွေဖည်မှု (Anomaly) ကိုမူ ဖယ်ရှားပေးနိုင်ခြင်း မရှိပေ။

အိန္ဒိယ အလွယ်တကူ အနိုင်ရရှိခြင်းက ကုလသမဂ္ဂစနစ်အတွင်း အိန္ဒိယ၏ ရပ်တည်မှုကို ထပ်လောင်း  အတည်ပြုလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အလှည့်ကျအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် အောင်မြင်စွာ တာဝန်  ထမ်းဆောင် တိုင်း အိန္ဒိယ၏ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရေး အကြောင်းပြချက်ကို ပိုမိုခိုင်မာစေပြီး၊ တစ်ချိန် တည်းမှာပင် အဆိုပါ  အကြောင်းပြချက်က တောင်းဆိုနေသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထပ်မံ ရွှေ့ဆိုင်းရန် နည်းလမ်းတစ်ခု ပေးထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ယင်းကြောင့် အဓိကဆန့်ကျင်ဘက် (ရှေ့နောက်မညီ) သဘာဝကိုလည်း ဆက်လက်  ထိန်းသိမ်းထားရာ ရောက်နေမည်ဖြစ်တော့သည်။

အိန္ဒိယတိုင်းမ် သတင်းစာပါ ဆူရက်ရှ်ကူးမားရေးသားသည့် The UNSC paradox: How India’s 2028–29 campaign exposes UN stagnation‌ ဆောင်းပါးကိုဆီလျော်အောင်ပြန်ဆိုပါသည်။

ဆူရက်ရှ် ကူးမား Suresh Kumarသည် ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်၏ အဓိကအတွင်းဝန်ဟောင်း ဖြစ်သည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှ ဒေသတွင်းစစ်ပွဲအထိ : အီရန်–အမေရိကန် ပဋိပက္ခ၏ အန္တရာယ်အရှိဆုံးအဆင့်

ကောင်းမြတ်ကျော်သုံးသပ်ရေးသားသည်

အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့အကြား ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခသည် နှစ်နိုင်ငံအကြား စစ်ရေးအင်အား ပြိုင်ဆိုင်မှုအဆင့်မှ ကျော်လွန်ကာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတစ်ခုလုံးကို ဖြန့်ကြက်ထိခိုက်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်အရှိဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၄ ရက်တွင် အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်က ဂျော်ဒန်နိုင်ငံရှိ အမေရိကန်  လေတပ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုကို ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျော်ဒန် တပ်မတော်ကမူ အီရန်ဘက်မှ ဝင်ရောက်လာသော ဒုံးကျည်လေးစင်းကို ကြားဖြတ် ပစ်ချနိုင်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်း၌ပင် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များက အီရန်နိုင်ငံအတွင်း ငါးနာရီခန့်ကြာ စစ်ဆင်ရေးပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ယင်းသည် သုံးညဆက်တိုက် ပြုလုပ်သည့် တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ကြောင်း Reuters က ဖော်ပြထားသည်။

ထိုအခြေအနေကို သီးခြားစစ်ဆင်ရေးနှစ်ခုအဖြစ်သာ မြင်၍မရတော့ပေ။ ဂျော်ဒန်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ယီမင်၊ အိုမန်ရေပိုင်နက်နှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားတို့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပဋိပက္ခ၏ မြေပုံပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာခြင်းသည် စစ်ပွဲ၏ နယ်ပယ်နှင့် ပါဝင်ပတ်သက်သူများ ပို၍ကျယ်ပြန့်လာနေပြီဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။

စစ်ပွဲ၏ဗဟိုချက်သည် အီရန်မြေပေါ်တွင်သာ မရှိတော့

အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့က မိမိတို့၏ စစ်ရေးလုပ်ဆောင်ချက်များကို တစ်ဖက်၏ တိုက်ခိုက်မှုအပေါ် တုံ့ပြန်ခြင်း၊ ကာကွယ်ရေးဆောင်ရွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေကြောင်းလွတ်လပ်စွာသွားလာရေးကို ထိန်း  သိမ်းခြင်းဟု အသီးသီး အကြောင်းပြနေကြသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုစီသည် နောက်ထပ်တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုကို ဖိတ်ခေါ်နေသလိုဖြစ်နေသည်။

ယင်းကို “တိုက်ခိုက်မှု–တုံ့ပြန်မှု စက်ဝိုင်း” ဟု ဆိုနိုင်သည်။

အမေရိကန်က အီရန်ပစ်မှတ်များကို တိုက်ခိုက်သည်။ အီရန်က အမေရိကန်အခြေစိုက်စခန်းများ၊ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများနှင့် စီးပွားရေးသင်္ဘောများကို ဖိအားပေးသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အမေရိကန်က ပင်လယ်ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မှုနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို တိုးမြှင့်သည်။ အီရန်နှင့် နီးစပ်သည့် ဒေသတွင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကလည်း မိမိတို့၏ စစ်မျက်နှာများကို ပြန်လည်အသက်သွင်းလာကြ  သည်။

ယီမင်ရှိ ဟူသီအဖွဲ့က ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံရှိ အဘ်ဟာအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကို ဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းသည် ဤတိုးချဲ့ကျယ်ပြန့်လာနေမှု၏ ထင်ရှားသောနမူနာဖြစ်သည်။ ယင်းတိုက်ခိုက်မှုသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်က စတင်ခဲ့သော အလွတ်သဘော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနောက်ပိုင်း ဟူသီအဖွဲ့က ဆော်ဒီ  အာရေဗျကို ပထမဆုံးပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။

တိုက်ခိုက်မှု၏ အကြောင်းရင်းမှာ ဆာနားလေဆိပ်သို့ အီရန်လေယာဉ်တစ်စင်း ဆင်းသက်ခြင်းကို တားဆီးရန် လေယာဉ်ပြေးလမ်းအား ယီမင်အစိုးရတပ်ဖွဲ့က တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဟု သိရသည်။ အီရန်လေယာဉ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဟူသီထိန်းချုပ်ရာ ဟိုဒေးဒါးလေဆိပ်သို့ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ယီမင်ပြည်တွင်းစစ်နှင့် အီရန်–ဆော်ဒီ အင်အားပြိုင်ဆိုင်မှုတို့ မပြီးဆုံးသေးကြောင်း ပြန်လည်သတိပေးနေခြင်းလည်းဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ယနေ့စစ်ပွဲ၏ မေးခွန်းမှာ “အီရန်နှင့် အမေရိကန် ဘယ်သူအနိုင်ရမည်နည်း” ဟူ၍သာ မဟုတ် တော့ပေ။ “စစ်မျက်နှာအသစ် ဘယ်နိုင်ငံတွင် နောက်ထပ်ပေါ်ပေါက်မည်နည်း” ဟူသည့်မေးခွန်းက ပို၍  အရေးကြီးလာနေသည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား—စစ်ရေးထက် ပိုမိုအရေးကြီးသော စီးပွားရေးစစ်မျက်နှာ

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် ယခုဖြစ်ရပ်များ၏ ပထဝီနိုင်ငံရေးဗဟိုချက်ဖြစ်လာသည်။

စစ်ပွဲမဖြစ်ပွားမီ ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့သယ်ယူပို့ဆောင်မှု၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့်သည် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားမှ နေ့စဉ်ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ တစ်ရက်လျှင် လောင်စာဆီစည် ၁၅ သန်းကျော် သယ်ယူခဲ့ပြီး တန်ဖိုးအားဖြင့် အနည်းဆုံး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဒသမ ၂ ဘီလီယံခန့်ရှိကြောင်း Reuters က ဖော်ပြထားသည်။

ဟော်မုဇ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းသည် ရေနံတင်သင်္ဘောအချို့ကို တားဆီးနိုင်ခြင်းမျှသာမဟုတ်ပေ။ ကမ္ဘာ့ရေနံဈေး၊ သင်္ဘောအာမခံကြေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကုန်ကျစရိတ်၊ စက်သုံးဆီဈေးနှင့် ကုန်ဈေး နှုန်းဖောင်းပွမှုတို့ကို သက်ရောက်စေနိုင်သည့် အင်အားတစ်ရပ်ကို ကိုင်တွယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အမေရိကန်အား “ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား၏ စောင့်ရှောက်သူ” အဖြစ် သတ်မှတ်၍ ရေလက်ကြားမှဖြတ်သန်းသည့် ကုန်ပစ္စည်းများအပေါ် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း အခကြေးငွေ ကောက်ခံလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ကုလသမဂ္ဂ ရေကြောင်းအဖွဲ့အစည်းဘက်က နိုင်ငံတကာရေကြောင်းသွားလာရာ ရေလက်ကြားများအပေါ် အခွန်အခအတင်းအကျပ်ကောက်ခံရန် တရားဝင်အခြေခံမရှိကြောင်း တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။

ဤအငြင်းပွားမှုသည် စစ်ရေးလုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေတို့ကြား မေးခွန်းကြီးတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ် စေသည်။ ရေကြောင်းလုံခြုံရေးပေးသည်ဟုဆိုကာ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခုကို မည်သည့် နိုင်ငံက စီးပွားရေးအရ ထိန်းချုပ်ခွင့်ရှိသနည်း။

တစ်ဖက်တွင်လည်း အီရန်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို မိမိ၏ဖိအားပေးကိရိယာအဖြစ် အသုံး ပြုနေသည်။ အိုမန်ရေပိုင်နက်အတွင်း သွားလာနေသော အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုပိုင် ရေနံ တင်သင်္ဘောနှစ်စင်း အီရန်ခရုဇ်ဒုံးကျည်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး သင်္ဘောသားတစ်ဦးသေဆုံးကာ ရှစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း UAE က ပြောကြားထားသည်။

အီရန်၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်များကို စစ်ရေးအရသာ ထိခိုက်စေရန်မဟုတ်ဘဲ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးထဲ ကုန်ကျစရိတ်လွှဲပြောင်းထည့်သွင်းပေးရန်ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုနည်းဗျူဟာအရ စစ်ပွဲ၏ စျေးနှုန်းကို ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန်တို့သာမက အာရှ၊ ဥရောပနှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများပါ ပေးဆောင်ရမလို ဖြစ်နေသည်။

စစ်ပွဲတွင် “အန္တရာယ်ကို လွှဲပြောင်းခံရသောနိုင်ငံများ”

ဂျော်ဒန်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ UAE နှင့် အိုမန်တို့သည် အမေရိကန်–အီရန် ပဋိပက္ခကို စတင်ခဲ့သည့်နိုင်ငံများ မဟုတ်ကြပေ။ သို့သော် ယင်းတို့၏မြေ၊ လေပိုင်နက်၊ စစ်စခန်းနှင့် ရေပိုင်နက်များမှာ စစ်မျက်နှာ ဖြစ်လာနေသည်။

အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်က ဂျော်ဒန်ပြည်သူများအား အမေရိကန်စစ်စခန်းများ ဖယ်ရှားရန် တိုက်တွန်းခဲ့ခြင်းမှာ ပင်လယ်ကွေ့နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများကို ရွေးချယ်မှုတစ်ခုပြုရန် ဖိအား ပေးခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ အီရန်ပေးလိုသည့် သတင်းစကားမှာ ရှင်းလင်းသည်။ ယင်းမှာ အမေရိကန်  စစ်တပ်ကို အခြေစိုက်ခွင့်ပေးထားသည့်နိုင်ငံများသည် စစ်ပွဲတွင် ကြားနေနိုင်တော့မည်မဟုတ်ဟူသည့် သတိပေးချက်ဖြစ်သည်။

သို့သော် ဤဖိအားပေးမှုသည် အီရန်အတွက်လည်း ပြန်လည်ထိခိုက်နိုင်သည်။ ယခင်က အီရန်နှင့် ဆက်ဆံရေးပြေလည်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများသည် ယခုအခါ အမေရိကန်၏ လုံခြုံရေးအကာအကွယ်ကို ပိုမိုလိုအပ်လာနိုင်သည်။ အီရန်က အမေရိကန်၏ဒေသတွင်းသြဇာကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း ယင်း၏ဒုံးကျည်တိုက်ခိုက်မှုများက အမေရိကန်တပ်များ ဒေသတွင်း  ဆက်လက်တည်ရှိရန် အကြောင်းပြချက် ပိုမိုခိုင်မာစေနိုင်သည်။

ထိုအချက်သည် စစ်ရေးနည်းဗျူဟာ၏ ဝိရောဓိဖြစ်သည်။ မိမိဖယ်ရှားလိုသည့် အင်အားကို မိမိ၏  လုပ်ဆောင်မှုကြောင့် ပိုမိုခိုင်မာစေနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်ပြည်တွင်းတွင် စစ်ပွဲအပေါ် ယုံကြည်မှုလျော့နည်းလာခြင်း

ပြင်ပစစ်မျက်နှာသာမက အမေရိကန်ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးကလည်း ပဋိပက္ခ၏ အနာဂတ်ကို ဆုံးဖြတ်နိုင် သည်။

ဇူလိုင်လအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည့် Reuters/Ipsos စစ်တမ်းအရ အမေရိကန်ပြည်သူ ၇၉ ရာခိုင်နှုန်းက အီရန်နှင့်စစ်ပွဲသည် ကြာရှည်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ မတ်လက ယင်းသို့ယူဆသူ ၆၅ ရာခိုင်  နှုန်းသာရှိခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအမြန်ပြီးဆုံးမည်ဟု ယုံကြည်သူမှာ ၁၈ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိပြီး အီရန်အပေါ် အမေ  ရိကန်၏ စစ်ရေးတိုက်ခိုက်မှုကို ထောက်ခံသူမှာ ၃၇ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိသည်။ ထို့ပြင် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းက ဓာတ်ဆီဈေးတက်လာမည်ဟု ယူဆပြီး ထက်ဝက်ခန့်က စစ်ပွဲသည် ပေးဆပ်ရသည့်ကုန်ကျစရိတ်နှင့် မတန်ဟု မြင်ကြသည်။

စစ်ပွဲတစ်ခုသည် စစ်မြေပြင်တွင် အနိုင်ရနိုင်သော်လည်း ပြည်တွင်းလူထု၏ ထောက်ခံမှုဆုံးရှုံးသွားလျှင် နိုင်ငံရေးအရ အရှုံးပေါ်နိုင်သည်။

အမေရိကန်အစိုးရအတွက် အရေးကြီးသော စိန်ခေါ်မှုမှာ အီရန်၏စစ်ရေးစွမ်းရည်ကို ကန့်သတ်နိုင် ရေးသာ မဟုတ်တော့ပေ။ စစ်ပွဲ၏ရည်ရွယ်ချက်၊ အဆုံးသတ်မည့်အခြေအနေနှင့် အမေရိကန်ပြည်သူများ ပေးဆပ်ရမည့်ကုန်ကျစရိတ်တို့ကို ရှင်းလင်းစွာ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြနိုင်ရေးဖြစ်လာနေသည်။

ရည်မှန်းချက်မရှင်းသော စစ်ပွဲများတွင် စစ်ဆင်ရေးအောင်မြင်မှုတစ်ခုစီက အဆုံးသတ်ကို ပိုမိုနီးကပ်  စေမည့်အစား နောက်ထပ်စစ်ဆင်ရေးအတွက် အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာတတ်သည်ကို သတိပြု  ရန် လိုသည်။

စစ်ရေးအရအနိုင်ရခြင်းနှင့် နိုင်ငံရေးအရဖြေရှင်းခြင်း

အမေရိကန်တွင် အီရန်ထက် နည်းပညာ၊ လေကြောင်းနှင့် ရေတပ်အင်အားသာလွန်မှုရှိသည်။ အီရန်  တွင်လည်း ဒုံးကျည်များ၊ ဒရုန်းများ၊ ပထဝီဝင်အသာစီးနှင့် ဒေသတွင်းမဟာမိတ်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ မှတစ်ဆင့် အချိုးမညီစစ်ဆင်ရေးကို ဆင်နွှဲနိုင်သည့်အင်အားရှိသည်။

ထို့ကြောင့် တစ်ဖက်က တစ်ဖက်ကို အပြီးတိုင်ဖယ်ရှားနိုင်သည့် စစ်ပွဲမျိုးတော့မဟုတ်ပေ။

အမေရိကန်က အီရန်၏ စစ်ရေးပစ်မှတ်များကို ဖျက်ဆီးနိုင်သော်လည်း အီရန်၏ ပထဝီနိုင်ငံရေးသြဇာနှင့် တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းကို လုံးဝဖယ်ရှားရန် ခက်ခဲသည်။ အီရန်ကလည်း ရေကြောင်းလမ်းများကို အနှောင့်အယှက်ပေး၍ အမေရိကန်၏ကုန်ကျစရိတ်ကို မြှင့်တင်နိုင်သော်လည်း အမေရိကန် စစ်အင်အား  ကို ဒေသမှ အတင်းအကျပ်ဖယ်ရှားနိုင်ရန် မလွယ်ကူပေ။

ဤအခြေအနေတွင် စစ်ရေးအရ “အနိုင်” ဟူသည်မှာ တစ်ဖက်ကို လက်နက်ချစေခြင်းထက် ပိုမို ကောင်း  မွန်သော ဆွေးနွေးပွဲအနေအထားတစ်ခု ရရှိရန် ကြိုးပမ်းခြင်းဖြစ်လာသည်။

သို့သော် နှစ်ဖက်စလုံးက ဆွေးနွေးပွဲမစမီ မိမိ၏အင်အားကို သက်သေပြလိုကြသည့်အခါ ထိန်းချုပ်   မရသော တိုးမြှင့်မှုဖြစ်လာနိုင်သည်။ မှားယွင်းသည့်သတင်းအချက်အလက်၊ မှားယွင်းတွက်ချက်မှု သို့  မဟုတ် ဒုံးကျည်တစ်စင်းက လူအများအပြားသေဆုံးစေခြင်းတို့သည် မူလက မရည်ရွယ်ခဲ့သည့် အကြီး   စားစစ်ပွဲကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

အရှေ့အလယ်ပိုင်း၏ အန္တရာယ်အရှိဆုံးအခြေအနေ

ယနေ့အခြေအနေကို အန္တရာယ်ရှိစေသည့်အချက်မှာ မည်သည့်နိုင်ငံမျှ စစ်ပွဲအပြည့်အဝ မလိုလား ကြောင်း ပြောဆိုနေသော်လည်း အားလုံး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များက စစ်ပွဲအပြည့်အဝဆီသို့ ဦးတည်  နေခြင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်က စစ်ပွဲကို အကန့်အသတ်ထားလိုသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ အီရန်ကလည်း မိမိကိုယ်ကိုယ်  ကာကွယ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောနိုင်သည်။ ဆော်ဒီအာရေဗျနှင့် အခြားပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများက ပဋိပက္ခ  မတိုးချဲ့စေလိုကြောင်း ပြောနိုင်သည်။ သို့သော် ဒုံးကျည်များသည် နိုင်ငံရေးကြေညာချက်များ၏ အကန့်     အသတ်ကို မလိုက်နာကြပါ။

စစ်ပွဲသည် တစ်နိုင်ငံ၏မြေပေါ်မှ အခြားနိုင်ငံ၏လေပိုင်နက်သို့၊ ထိုမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံတကာ ရေကြောင်း  လမ်းသို့ ရောက်ရှိသွားပြီဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး၊ စွမ်းအင်လုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံတကာ  ရေကြောင်းဥပဒေတို့ကိုပါ တိုက်ရိုက်စိန်ခေါ်နေသည်။

အရေးအကြီးဆုံးမှာ အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့အကြား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ပြန်လည်ဖွင့်  လှစ်ရန်၊ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား၏ လွတ်လပ်စွာသွားလာရေးကို နိုင်ငံတကာအာမခံချက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်း ရန်နှင့် ဒေသတွင်းမဟာမိတ်များအား တိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်တန့်စေရန် နှစ်ဖက်စလုံးက တာဝန်ယူရန်ဖြစ် သည်။

စစ်ရေးအင်အားပြသခြင်းသည် ပြိုင်ဘက်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ သို့သော် စစ်ရေး အင်အားတစ်ခုတည်းက ရေရှည်တည်တံ့သည့် လုံခြုံရေးစနစ်ကို မတည်ဆောက်နိုင်ပါ။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ထိန်းချုပ်မည့်သူ မည်သူဖြစ်မည်ဆိုသည့် မေးခွန်းထက် ပို၍အရေးကြီး သည် မှာ ယင်းရေလက်ကြားအား စစ်ပွဲ၏ ဓားစာခံအဖြစ် မည်မျှကြာကြာ ဆက်လက်အသုံးပြုကြမည်နည်း  ဟူသည့် မေးခွန်းဖြစ်သည်။

ယနေ့အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် အောင်ပွဲခံနိုင်သည့် အင်အားကြီးနိုင်ငံ မပေါ်ပေါက်သေးပေ။ သို့သော် စစ်ပွဲ  ဆက်လက်ရှည်ကြာပါက တကယ့်အရှုံးသမားများက မည်သူတွေလဲဆိုသည်ကတော့ ရှင်းလင်းစွာ  ပေါ်  လွင်နေပြီဖြစ်သည်။ဒေသတွင်းပြည်သူများ၊ သင်္ဘောသားများ၊ စွမ်းအင်တင်သွင်းရသောနိုင်ငံများနှင့် စစ်ပွဲ၏ကုန်ကျစရိတ်ကို ကုန်ဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုဖြင့် ပေးဆပ်နေကြရသည့် ကမ္ဘာ့ပြည်သူများပင် ဖြစ် ကြပါသည်။

ကိုးကား

၁။https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-says-it-struck-us-air-base-jordan-us-military-ends-five-hours-attacks-2026-07-14/

၂။ https://www.reuters.com/world/iran-war-live-us-launches-new-strikes-iran-more-tankers-attacked-hormuz-2026-07-14/

၃။https://www.reuters.com/world/middle-east/yemeni-military-targets-sanaa-airport-runway-stop-iranian-plane-landing-defence-2026-07-13/

၄။https://www.reuters.com/world/us/americans-expect-prolonged-us-iran-war-ceasefire-falters- reutersipsos-poll-finds-2026-07-13/

Hormuz Blockade: The Impending Food Shock Confronting Myanmar and Asia

By Devendra Sharma

As the planting season grips much of Asia, a quiet crisis is unfolding across the continent’s rice paddies. What began as a geopolitical flashpoint thousands of miles away has rapidly deteriorated into a severe regional fuel and fertilizer crisis, threatening to plunge an additional 9.1 million people into acute food insecurity. For major agricultural nations and vulnerable economies like Myanmar alike, the current breakdown of global supply chains demands more than just temporary mitigation—it requires a fundamental reassessment of trade dependencies and strategic partnerships.

The Shipping Shockwave: Rising FIS and Fertilizer Shortages

The primary catalyst for this impending agricultural disaster is the de facto closure of the Strait of Hormuz due to the ongoing Iran war. This vital maritime artery, through which roughly a third of the world's fertilizer supply passes, has been effectively choked off by hostilities. The consequences have shocked global supply chains, drastically raising freight insurance and shipping charges (FIS). 

This FIS surge impacts far more than just crude oil shipments ; it has heavily inflated the transport costs of essential components and raw inputs required for fertilizer production. Production facilities in Persian Gulf states like Qatar and Saudi Arabia—which account for 30% to 35% of global urea exports—have suffered direct damage, while critical ingredients like sulfur are facing acute shortages. 

The Fertilizer Cost Crunch (2026 Data)

    * Urea Benchmark Price: Reached a staggering $857 per metric ton, more than doubling its year-earlier level.

    * Annual Projection: The World Bank forecasts overall fertilizer prices to rise 31% over the year, with urea driven up by roughly 60%.

    * Production Costs: Skyrocketing prices of transportation and agricultural supplies are raising total farming production costs by 50% to 80%. 

For Asian farmers in India, Vietnam, and Thailand who transplant seedlings between May and August, these inflated costs are completely untenable. Rice growing is uniquely fertilizer-intensive, relying heavily on nitrogen-based options derived from Middle Eastern natural gas. In emerging markets where costs are especially hard to pass on in food prices, the standard response is to simply reduce fertilizer use. This inevitable reduction will severely depress crop yields, drastically escalating the risk of a widespread regional food crisis.

Choked Trade and Throttled Incomes

The disruption is a two-way street that penalizes both ends of the supply chain. While Asian nations struggle to import agricultural inputs, the reverse flow of food supplies from Asian countries to the Gulf Region has become equally complicated. 

As maritime shipping routes become perilous and prohibitively expensive due to elevated FIS premiums, the friction in transport logistics drives up destination food prices while simultaneously throttling the export incomes of Asian countries. Regional heavyweights are already buckling under the strain: 

    Vietnam: The world's second-largest rice exporter is actively cutting production as surging energy costs compress profit margins. 

    Thailand & Bangladesh: Facing similar severe margin pressures, limiting their ability to step in as alternative global suppliers. 

    India: As the world's largest rice grower, India remains highly vulnerable because 40% of its imported fertilizer relies directly on the disrupted Gulf states. 

Myanmar’s Imperative: Navigating Geopolitical Realities

In this fractured economic landscape, nations can no longer rely on the illusion of seamless, globalized trade. The current crisis underscores how vulnerable regional food security remains to Western-aligned geopolitical strategies and the fallout of aggressive US foreign policy actions in the Middle East. 

For Myanmar, a country whose domestic stability is tightly bound to its agricultural fortunes, continuing with business-as-usual is a recipe for disaster. To fortify its path toward true food security, Myanmar must proactively shift its strategic focus.

    Strategic Recommendations for Myanmar:

    * Pivot Toward Resilient Blocs: Cultivate robust bilateral and multilateral partnerships with countries and regional blocs that are actively prepared to resist aggressive US foreign policy.

    * Build Alternative Corridors: Establish direct state-to-state fertilizer, input component, and fuel agreements outside of vulnerable Middle Eastern transit choke points.

    * Diversify Import Networks: Follow the lead of neighbors like India, which is actively looking to alternative fertilizer exporters in Malaysia and Indonesia to bypass the war zone. 

The Way Forward

The geopolitical crisis in the Strait of Hormuz has laid bare the extreme fragility of Asia’s food systems. When a bottleneck in the Persian Gulf can dictate the price of rice seedlings in Southeast Asia, absolute self-reliance is a myth, but strategic autonomy is a necessity. For Myanmar and its neighbors, navigating this shock is no longer just about weathering a temporary spike in fertilizer prices ; it is about rewriting the rules of regional trade to ensure that the fields feeding the continent never run dry.

References

    Nikkei Asia: Rice farmers in India, Vietnam and Thailand brace for fertilizer shock (https://asia.nikkei.com/business/agriculture/rice-farmers-in-india-vietnam-and-thailand-brace-for-fertilizer-shock)

    The Globe and Mail: Fertilizer shortages sow trouble for Asia as food prices explode (https://www.theglobeandmail.com/world/article-fertilizer-shortages-asia-food-prices-explainer/)

Myanmar looks forward to deeper all-round cooperation with China: president

21 June 2026

Myanmar is looking forward to deeper and all-round cooperation with China, the country's President U Min Aung Hlaing said in an interview with China Media Group (CMG) during his state visit to China.

Source CCTV+