၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ၊၂၀၂၆
ဗင်နီဇွဲလားနှင့် မတူတဲ့ အီရန်
တဟီရန်ရဲ့ နျူကလီးယားအစီအစဉ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုတွေ အားနည်းလာတာ နဲ့အမျှ အမေရိကန်နဲ့ အီရန်တို့ စစ်ရေးအရ ထိပ်တိုက်တွေ့နိုင်ခြေက ပိုနီးကပ်လာနေပါတယ်။
The New York Times နဲ့ Reuters သတင်းဌာနတွေရဲ့ အဆိုအရဆိုရင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ အမေရိကန် စစ်တပ်တွေကို အလုံးအရင်းချထားတဲ့ကြားကပဲ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ဟာ အကန့်အသတ်နဲ့ပဲ တိုက်ခိုက် မလား၊ ပိုပြီး ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ပဲ စစ်ဆင်ရေးလုပ်မလား ဆိုတာကို ချိန်ဆနေတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ပြီးခဲ့ တဲ့ ဇန်နဝါရီတုန်းကဆိုရင် အမေရိကန် စစ်ရေယာဉ်စုကြီး အီရန်ဆီကို ဦးတည်နေတယ်လို့ ထရမ့်က ပြော ခဲ့ပါသေးတယ်။ သူက အဲဒီလိုသွားနေတာကို ဗင်နီဇွဲလားမှာတုန်းက "မြန်မြန်ဆန်ဆန်နဲ့ ပြင်းပြင်းထန် ထန်" အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့တဲ့ အမေရိကန်ရဲ့ စစ်ဆင်ရေးနဲ့တောင် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ကျွမ်းကျင်သူ တွေ ကတော့ အီရန်က စစ်ရေးအရ ပိုပြီးနက်ရှိုင်းတဲ့အပြင် ဒေသတွင်းစစ်ပွဲကြီးတစ်ခုကိုပါ ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိ တဲ့ အတွက် ဗင်နီဇွဲလားထက် အများကြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့ စိန်ခေါ်မှုကြီးဖြစ်တယ်လို့ သတိပေးထားကြပါတယ်။
လွယ်လွယ်နှင့် ပြီးမယ့် စစ်ပွဲမဟုတ်
တကယ်တမ်းမှာ အီရန်ကိစ္စအတွက် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာပြီး လွယ်လွယ်ကူကူ ရှင်းလင်းသွားမယ့် စစ်ရေးရွေးချယ်မှုမျိုး မရှိဘူးလို့ The New York Times က လေ့လာဆန်းစစ်သူတွေကို ကိုးကားပြီး ဖော်ပြ ထားပါတယ်။ အမေရိကန်ဘက်က အသေအပျောက်ရှိလာနိုင်တဲ့ တကယ့်အန္တရာယ်ရှိနေပြီး၊ ဒါက ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပမယ့်နှစ်မှာ ထရမ့်အတွက်တော့ ကြီးမားတဲ့ ဖိအားဖြစ်စေမှာပါ။
အီရန်ဆိုတာ အရှေ့ အလယ်ပိုင်းမှာ အကြီးမားဆုံးနဲ့ အမျိုးအစားအစုံလင်ဆုံး ဒုံးကျည်လက်နက်တိုက် တွေကို ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။ မိုင် ၁,၂၀၀ ကျော်အထိ သွားနိုင်တဲ့ အလတ်စားပစ် တိုက်ချင်း ပစ်ဒုံးကျည်တွေပါရှိတော့ ပင်လယ်ကွေ့၊ အစ္စရေးနဲ့ တူရကီနိုင်ငံအချို့က အမေရိကန်စစ်စခန်းတွေဆိုတာ သူတို့ရဲ့ ပစ်မှတ်စက် ကွင်းထဲမှာ အလွယ်လေး ရောက်နေတာပါ။ မကြာသေးခင်ကပဲ ဟော်မုဇ်ရေလက် ကြား စစ်ရေးလေ့ကျင့် မှုမှာ ၉၃ မိုင်ကျော်အထိပစ်နိုင်တဲ့ ပင်လယ်ပြင်အခြေစိုက် လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေး ဒုံးကျည်တစ်စင်း ကိုတောင် စမ်းသပ်ခဲ့တယ်လို့ သူတို့ရဲ့ နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာက ကြေညာထား ပါသေးတယ်။ တဟီရန်ရဲ့ ဗျူဟာ က ဘယ်လိုထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုမျိုးမဆို ဖြစ်လာရင် နေရာပေါင်းစုံမှာ လျင်လျင်မြန်မြန် အရှိန်မြှင့်ပြီး အပျက်အစီးနဲ့ ကုန်ကျစရိတ်တွေကို ပျံ့နှံ့သွားအောင် လုပ်ဖို့ပဲလို့ Chatham House က ကျွမ်းကျင်သူ Sanam Vakil က ဆိုပါတယ်။
နေရာအနှံ့က လက်တုံ့ပြန်မှုတွေနဲ့ ဒေသတွင်း ဂယက်
နောက်ထပ် အန္တရာယ်တစ်ခုကတော့ အီရန်ရဲ့ လက်ဝေခံကွန်ရက်တွေနဲ့ ဒေသတွင်း ဂယက်ရိုက်ခတ်မှု တွေပါပဲ။ လက်ဘနွန်က ဟစ်ဇ်ဘိုလာနဲ့ ယီမင်က ဟူသီတို့လို အီရန်ရဲ့ "ခုခံရေးဝင်ရိုးစွန်း" အဖွဲ့တွေဟာ အရင်ကလောက် မသန်မာတော့ဘူးဆိုပေမဲ့ အမေရိကန်နဲ့ မဟာမိတ်တွေကို လက်တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်ပြီး စစ်မျက်နှာအသစ်တွေ ဖွင့်လာနိုင်ပါတယ်။ အီရတ်မှာရှိတဲ့ အီရန်မဟာမိတ်အဖွဲ့တစ်ခုဆိုရင် အမေ ရိကန်ကသာ စစ်ရေးအရ လှုပ်ရှားလာရင် "အသေခံစစ်ဆင်ရေးတွေ" အထိ လုပ်သွားမယ်လို့တောင် ခြိမ်း ခြောက်ထားပါတယ်။
ဟူသီသူပုန်တွေကလည်း ၂၀၂၃ နှောင်းပိုင်းတုန်းကလို ပင်လယ်နီထဲက ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောတွေကို ပြန်ပြီး ပစ်မှတ်ထားလာနိုင်ခြေရှိပါတယ်။ ဒီအချိန်မှာ အမေရိကန်စစ်စခန်းတွေ လက်ခံထားတဲ့ ပင်လယ် ကွေ့နိုင်ငံတွေကလည်း တန်ပြန်တိုက်ခိုက်ခံရမယ့်အရေးကို စိုးရိမ်နေကြပါပြီ။ ဆော်ဒီနဲ့ UAE တို့က အမေရိကန်ရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေအတွက် သူတို့ရဲ့ လေပိုင်နက်ကို အသုံးပြုခွင့်ပေးမှာမဟုတ်ဘူးလို့ ပြော ထားပေမဲ့၊ ဒါလေးလုပ်လိုက်ရုံနဲ့ အီရန်ရဲ့ လက်တုံ့ပြန်မှုဒဏ်ကနေ ကင်းလွတ်ခွင့်ရမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ လေ့လာသူတွေက ထောက်ပြထားပါတယ်။
မျှော်လင့်ချက်နည်းလာတဲ့ ဆွေးနွေးပွဲတွေနှင့် အစိုးရဖြုတ်ချဖို့ အခက်အခဲ
ဒီလိုအခြေအနေတွေကြားမှာ ၂၀၀၃ အီရတ်ကျူးကျော်စစ်နောက်ပိုင်း ဒေသတွင်းမှာ အမေရိကန်စစ်တပ် အင်အားအများဆုံး ချထားတာကိုကြည့်ရင် သံတမန်ရေးအရ မျှော်လင့်ချက်တွေ မှေးမှိန်လာပြီဆိုတာ ထင်ရှားနေပါတယ်။ ယူရေနီယမ်သန့်စင်မှု၊ ဒုံးကျည်အစီအစဉ်တွေနဲ့ ပိတ်ဆို့မှုတွေ ဖယ်ရှားရေးအတွက် အမေရိကန်နဲ့ အီရန်တို့ရဲ့ ဆွေးနွေးပွဲ နှစ်ကြိမ်စလုံးဟာ ရှေ့မဆက်နိုင်ဘဲ ရပ်တန့်နေခဲ့ပါတယ်။ အီရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဆိုရင် အမေရိကန်ကပေးပို့တဲ့ ဒုံးကျည်နဲ့ပတ်သက်တဲ့ အဆိုပြုလွှာကို ဖွင့်တောင် မဖတ်ဘဲ ပြန်ပို့လိုက်တဲ့အထိပါပဲ။
အီရန်ဘက်က တန်ပြန်အဆိုပြုချက်တစ်ခု ထွက်လာဖို့ရှိပေမဲ့ သဘောတူညီမှုမရရင် အလွန်ဆိုးရွားတဲ့ အကျိုးဆက်တွေ ဖြစ်လာမယ်လို့ ထရမ့်က သတိပေးထားပါတယ်။ အီရန်ကို ဖိအားပေးဖို့အတွက် အကန့် အသတ်နဲ့ တိုက်ခိုက်ဖို့ စဉ်းစားနေတယ်လို့လည်း ထရမ့်က ဝန်ခံထားပြီး မတ်လလယ်လောက်မှာ စစ်တပ် အပြည့်အဝ ချထားမှုပြီးစီးမယ်လို့ ခန့်မှန်းရပေမဲ့ ဘယ်အချိန်မှာ စတင်လှုပ်ရှားမလဲ ဆိုတာကိုတော့ တိတိကျကျ မသိရသေးပါဘူး။
ဒါဆို အဆုံးသတ်ရလဒ်က ဘာဖြစ်မလဲ။ ဝါရှင်တန်ရဲ့ အဓိကရည်မှန်းချက်က အီရန်ရဲ့ နျူကလီးယားနဲ့ ဒုံးကျည်စွမ်းရည်ကို လျှော့ချဖို့လား၊ ပဋိပက္ခမကြီးထွားအောင် တားဆီးဖို့လား၊ ဒါမှမဟုတ် အစိုးရ အပြောင်းအလဲ လုပ်ချင်တာလားဆိုတာကို ဥရောပနဲ့ ဒေသတွင်းအရာရှိတွေတောင် သေသေချာချာ မသိကြပါဘူး။
အီရန်ရဲ့ နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံက ခေါင်းဆောင်ပိုင်းကို ဖြုတ်ချဖို့ ကြိုးစားမယ့် မည်သည့်ဗျူဟာကိုမဆို အတော်လေး ရှုပ်ထွေးသွားစေပါတယ်။ သမ္မတ မာဒူရိုကို အလွယ်တကူ ဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့တဲ့ ဗင်နီဇွဲလားနဲ့ မတူဘဲ၊ အီရန်ရဲ့ ဘာသာရေးအုပ်ချုပ်မှုစနစ်က အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ ကို ဗဟိုပြုထားပြီး အင်အားကြီးမားတဲ့ အစ္စလာမ္မစ် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) ကလည်း အခိုင် အမာ ကျောထောက်နောက်ခံ ပေးထားတာပါ။ ဒါကြောင့် စစ်တပ်သုံးပြီး အစိုးရဖြုတ်ချနိုင်မယ်လို့ တွေး ထားရင် အလွန်အန္တရာယ်ကြီးတယ်လို့ ဆန်းစစ်သူတွေက သတိပေးနေကြတာပါ။
ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို ကိုင်လှုပ်မယ့် ရေလက်ကြား
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအပေါ် ရိုက်ခတ်လာမယ့် ဂယက်တွေပါပဲ။ ကမ္ဘာ့ရေနံနဲ့ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ရည် ထွက်ရှိမှုရဲ့ ငါးပုံတစ်ပုံခန့် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေတဲ့ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားဟာ အရေးပါတဲ့ ဖိအားပေးစရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီရေလက်ကြားကို ပိတ်ပစ်မယ်လို့ အီရန်က အရင် ကလည်း ခြိမ်းခြောက်ဖူးပြီး တကယ်လို့များ ပိတ်လိုက်မယ်ဆိုရင် ကမ္ဘာတစ်လွှား စွမ်းအင်စျေးနှုန်းတွေ အဆမတန် ထိုးတက်သွားမှာပါ။ ဒီလိုလုပ်တာက သူတို့ကိုယ်တိုင်ရဲ့ ရေနံတင်ပို့မှုကိုပါ ထိခိုက်စေမယ် ဆိုပေမဲ့ အနည်းငယ် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ရုံနဲ့တင် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တစ်ခုလုံးကို ကမောက်ကမ ဖြစ်သွား စေနိုင်ပါတယ်။
အချိန်မရှိတော့တဲ့ အဆုံးအဖြတ်ကာလ
အခုအချိန်မှာတော့ နှစ်ဖက်စလုံးက ကိုယ့်ရပ်တည်ချက်နဲ့ကိုယ် အလျှော့မပေးကြတော့ပါဘူး။ ဝါရှင်တန် က ယူရေနီယမ်သန့်စင်မှု လုံးဝမလုပ်ဖို့ တောင်းဆိုနေသလို၊ တဟီရန်ကလည်း သူတို့ရဲ့ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နျူကလီးယားအခွင့်အရေးဆိုပြီး တင်းခံနေတဲ့အတွက် အမှားအယွင်း ဖြစ်သွားနိုင်ခြေ ပိုများလာပါတယ်။
နှစ်ဖက်စလုံးက နောက်မဆုတ်မချင်း တိုးတက်မှုရလာစရာအကြောင်းမရှိသလို၊ အဲဒီလို နောက်ဆုတ်ကြ လိမ့်မယ်လို့လည်း မယုံကြည်ဘူးလို့ အမေရိကန် သံတမန်ဟောင်း အလန် အဲရ် (Alan Eyre) က ဆိုပါတယ်။ စစ်ရေးအရ အင်အားတွေ ဖြည့်တင်းလာပြီး လေလုံးထွားမှုတွေလည်း ပိုပြင်းထန်လာတာ နဲ့အမျှ၊ အမေရိကန်နဲ့ အီရန်တို့ရဲ့ အားပြိုင်မှုဟာ အဆုံးအဖြတ်ပေးရမယ့် အဆင့်တစ်ခုဆီကို ရောက်နေပြီ ဖြစ်ပြီး တကယ်လို့ ပဋိပက္ခသာ ကြီးထွားလာမယ်ဆိုရင် အဲဒီရဲ့ပေးဆပ်ရမှုတွေက စစ်မြေပြင်တစ်ခု တည်းမှာတင် ပြီးဆုံးသွားမှာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ သေချာနေပါတယ်။
အရင်းအမြစ် - အိန္ဒိယ အိတ်စ်ပရက်စ် (The Indian Express), Cover Image -AI aided Creation
၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ၊၂၀၂၆
ပြီးခဲ့တဲ့ စနေနေ့က အီရန်နိုင်ငံဟာ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိန်းသိမ်းသွားမယ်လို့ ကတိပြုခဲ့ သလို၊ ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတွေရဲ့ ရေတပ်နဲ့ လေတပ်တွေကိုလည်း အကြမ်းဖက် အဖွဲ့ အစည်းတွေအဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ဆောင်လာတာဟာ အမေရိကန် သံတမန်တစ်ဦးရဲ့ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ စကားတွေအပေါ် အာရပ်နိုင်ငံတွေကြားမှာ ပြစ်တင်ရှုတ်ချမှုတွေ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ထွက်ပေါ်လာချိန်နဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်နေပါတယ်။
တီဟီရန်မြို့မှာလုပ်တဲ့ အစည်းအဝေးတစ်ခုမှာ အီရန်သမ္မတ မာဆွတ် ပီဇက်ရှ်ကီယန် က အမေရိကန်နဲ့ နျူကလီးယားစေ့စပ်ဆွေးနွေးမှုတွေ လုပ်နေချိန်အတွင်း ပြင်ပဖိအားတွေကို အီရန်အနေနဲ့ ဒူးထောက် အလျှော့ပေးမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဘယ်လိုအခက်အခဲမျိုးကိုမဆို အရှုံး မပေးဘဲ ရင်ဆိုင်သွားမယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ပြည်သူတွေအနေနဲ့လည်း သဘောထား ကွဲလွဲမှုတွေကို ဘေးဖယ်ထားပြီး စည်းစည်းလုံးလုံး နေထိုင်ကြဖို့ကိုလည်း တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။ အခုလို သမ္မတရဲ့ ပြောဆိုမှုတွေဟာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ အမေရိကန်က စစ်အင်အားတွေ တိုးချဲ့ချထား လာတာ ရယ်၊ ဝါရှင်တန်နဲ့ တီဟီရန်အကြား နျူကလီးယားနဲ့ ပိတ်ဆို့မှုရုပ်သိမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ နှစ်ကြိမ် လုပ်ပြီး နောက်မှာ ထွက်ပေါ်လာတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
EU တပ်တွေကို အခုလို အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အဖြစ် အီရန်က သတ်မှတ်လိုက်တာဟာ မကြာသေးခင်က အီရန်ရဲ့ အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေး အစောင့်တပ်ဖွဲ့ကို အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အဖြစ် EU က သတ်မှတ် ခဲ့တဲ့ အပေါ် တုံ့ပြန်လိုက်တာဖြစ်တယ်လို့ အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ဆိုပါတယ်။ EU ရဲ့ အဲဒီဆုံးဖြတ် ချက်ဟာ တရားမဝင်သလို ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်နဲ့ နိုင်ငံတကာဥပဒေတွေကိုလည်း ဆန့်ကျင်နေတယ်လို့ သူတို့က ထောက်ပြထားပါတယ်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ဒေသတွင်း တင်းမာမှုတွေ မြင့်တက်နေချိန် အစ္စရေးနိုင်ငံဆိုင်ရာ အမေရိကန် သံအမတ်ကြီး မိုက်ခ် ဟပ်ကာဘီ က သောကြာနေ့ အင်တာဗျူးတစ်ခုမှာ အစ္စရေးအနေနဲ့ အရှေ့အလယ် ပိုင်းတစ်ခုလုံး (ဒါမှမဟုတ် နေရာအများစု) ကို ထိန်းချုပ်ဖို့ "သမ္မာကျမ်းစာဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး" ရှိတယ် လို့ ပြောလိုက်ပါတယ်။ ဒီစကားတွေကြောင့် အာရပ်နိုင်ငံတွေကြားမှာ အကြီးအကျယ် ပြစ်တင်ရှုတ်ချမှု တွေ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။
ဒီမှတ်ချက်တွေကို အာရပ်အဖွဲ့ချုပ်က "အလွန်အမင်း အစွန်းရောက်တယ်" လို့ ဝေဖန်ခဲ့ပြီး၊ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် Ahmed Aboul-Gheit ကလည်း ဒါဟာ ယုတ္တိမတန်ဘဲ သံတမန်ရေးရာ စံနှုန်းတွေနဲ့ မကိုက်ညီဘူးလို့ ပြောပါတယ်။ နိုင်ငံတွေက ဂါဇာအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ကြိုးပမ်း နေချိန်မှာ ဒီလိုပြောတာဟာ ဘာသာရေးနဲ့ အမျိုးသားရေးခံစားချက်တွေကို သွေးထိုးလှုံ့ဆော်ဖို့လောက်ပဲ အသုံးဝင်တယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။
အီဂျစ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း ဒီမှတ်ချက်တွေအပေါ် အလွန်တရာ အံ့သြမိကြောင်းနဲ့ ဒါဟာ နိုင်ငံတကာဥပဒေတွေကို ဗြောင်ကျကျ ချိုးဖောက်တာဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဆော်ဒီနိုင်ငံခြား ရေးဝန်ကြီးကလည်း ဟပ်ကာဘီရဲ့ ပြောဆိုချက်တွေဟာ ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေကို ရန်စတာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ လုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်နေတာကြောင့် ဆိုးရွားတဲ့ အကျိုးဆက်တွေ ဖြစ်လာ နိုင်တယ်လို့ အဲဒီနေ့မှာပဲ သတိပေး ပြောကြားသွားခဲ့ပါတယ်။
အရင်းအမြစ်-ဆင်ဟွာ
၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ၊၂၀၂၆
တရားလွှတ်တော်ချုပ်မှာ အမှုရှုံးသွားပြီးတဲ့နောက် ထရမ့်က ကမ္ဘာတစ်ဝန်းကို ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း အကောက် ခွန် ချမှတ်ဖို့ ရှိနေပါတယ်။ တရားလွှတ်တော်ချုပ်က ပယ်ဖျက်လိုက်တဲ့ အကောက်ခွန် တချို့နေရာမှာ အစားထိုးဖို့အတွက် နိုင်ငံအားလုံးအပေါ် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း အကောက်ခွန် ချမှတ်မယ့် အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးမယ်လို့ သမ္မတထရမ့်က သောကြာနေ့မှာ ပြောပါတယ်။
ဘာကြောင့် အရေးကြီးတာလဲ -
တရားမဝင်ဘူးလို့ သတ်မှတ်ခံလိုက်ရတဲ့ ကြီးမားလှတဲ့ အခွန်အခတွေနေရာမှာ အစားထိုးဖို့ အစိုးရအဖွဲ့ ကနေ အသစ်ချမှတ်မယ့် အကောက်ခွန်အစီအစဉ်သစ်တွေရဲ့ အစပြုမှုလေးပဲ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
သူတို့ ဘာတွေပြောနေကြလဲ
"ပုံမှန်ကောက်ခံနေကျ အကောက်ခွန်တွေအပြင် ပုဒ်မ ၁၂၂ အရ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးကို ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း အကောက်ခွန် ထပ်ချမှတ်မယ့် အမိန့်တစ်ခုကို ဒီကနေ့ ကျွန်တော် လက်မှတ်ထိုးပါမယ်" လို့ ထရမ့်က သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ ပြောခဲ့ပါတယ်။
ဒါဟာ အကောက်ခွန်တွေချမှတ်ဖို့ ဒီလိုကုန်သွယ်ရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းကို အမေရိကန်က ပထမဆုံး အကြိမ် အသုံးပြုတာလည်း ဖြစ်လာမှာပါ။ ဒီအကောက်ခွန်တွေက လာမယ့်အပတ်မှာ စတင်သက်ဝင်မယ် လို့ ထရမ့်က သတင်းထောက်တွေကို ပြောခဲ့ပါတယ်။
ဒီလုပ်ရပ်ဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလ အမေရိကန်"လွတ်မြောက်ရေးနေ့" မှာ အစိုးရအဖွဲ့က ကြေညာခဲ့တဲ့ ကမ္ဘာ့ ကုန်စည်တွေအပေါ် ကောက်ခံမယ့် အခွန်နှုန်းတွေနေရာမှာ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း အကောက်ခွန်ကို အစား ထိုးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘာကိုဆိုလိုကြတာလဲ
၁၉၇၄ ခုနှစ် ကုန်သွယ်ရေးအက်ဥပဒေမှာပါတဲ့ ပြဋ္ဌာန်းချက်က အတော်လေးကျယ်ပြန့်ပေမယ့် အကန့် အသတ်တော့ ရှိပါတယ်။
အကောက်ခွန်ချမှတ်ဖို့ အသုံးပြုလို့မရဘူးလို့ တရားလွှတ်တော်ချုပ်က ဆုံးဖြတ်ထားတဲ့ နိုင်ငံတကာ အရေးပေါ် စီးပွားရေးလုပ်ပိုင်ခွင့် အက်ဥပဒေနဲ့ မတူတာက၊ ပုဒ်မ ၁၂၂ မှာ အကောက်ခွန်တွေကို အချိန် ဘယ်လောက်ကြာကြာ ထားရှိနိုင်သလဲဆိုတာနဲ့ အခွန်နှုန်းထား ဘယ်လောက်အထိ ကောက်ခံနိုင်သလဲဆိုတာကို ကန့်သတ်ထားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကုန်သွယ်မှုလိုငွေပြတာ ဒါမှမဟုတ် ဒေါ်လာငွေကြေး အကျပ်အတည်းဖြစ်တာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် သမ္မတအနေနဲ့ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိရှိတဲ့ အကောက်ခွန်ကို ရက်ပေါင်း ၁၅၀ အထိ ချမှတ်နိုင်တယ်လို့ ဥပဒေ မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လွှတ်တော်ရဲ့ ခွင့်ပြုချက်မရဘဲ အဲဒီကာလထက်တော့ ကျော်လွန်ပြီး ကောက်ခံလို့ မရပါဘူး။
စောင့်ကြည့်ရမယ့်အချက်
တရုတ်နိုင်ငံနဲ့ သံမဏိ/အလူမီနီယံတွေအပေါ် အကောက်ခွန်ချဖို့ သုံးခဲ့တဲ့ ပြဋ္ဌာန်းချက်တွေ အပါအဝင်၊ တရားလွှတ်တော်ချုပ်က ပယ်ဖျက်လိုက်တဲ့ အခွန်အခတွေနေရာမှာ အစားထိုးနိုင်ဖို့ ကုန်သွယ်ရေး ဥပဒေ မှာပါတဲ့ တခြားပြဋ္ဌာန်းချက်တွေကိုလည်း အစိုးရအဖွဲ့က အထောက်အကူရယူသွားမယ်လို့ ထရမ့် က ပြောပါတယ်။
ထရမ့်ရဲ့ ထိပ်တန်း ကုန်သွယ်ရေး ညှိနှိုင်းရေးမှူး ဂျေမီဆင် ဂရီးယားကတော့ ဒီအစီအမံတွေဟာ "ဥပဒေ ကြောင်းအရ အင်မတန် ခိုင်မာပါတယ်" လို့ ဆိုပါတယ်။
"ကျွန်တော်တို့ ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်သွားမှာပါ၊လိုငွေပြမှုကို ဆက်ပြီးလျှော့ချနိုင်ဖို့အတွက် ဒါကိုဆက်လက်ဖြေရှင်းသွားမှာပါ" လို့ သောကြာနေ့မှာ ဂရီးယားက ပြောခဲ့ပါတယ်။
"ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ခန့်မှန်းချက်တွေအရ ပုဒ်မ ၁၂၂ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို အသုံးပြုတာဟာ၊ ပိုမိုအားကောင်းလာနိုင်တဲ့ ပုဒ်မ ၂၃၂၊ ၃၀၁ ပါ အကောက်ခွန်တွေနဲ့ ပေါင်းစပ်လိုက်မယ်ဆိုရင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် အကောက်ခွန်ဝင်ငွေတွေက လက်တွေ့မှာပြောင်းလဲသွားမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ပြသနေပါတယ်" လို့ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး စကော့တ် ဘက်စ်ဆင့် (Scott Bessent) က သောကြာနေ့မှာ ပြောခဲ့ပါတယ်။
အရင်းအမြစ်။ AXIOS
NAYPYIDAW, Myanmar — February 20, 2026
A Myanmar National Airlines (MNA) passenger plane preparing to depart from Myitkyina Airport in Kachin State to Mandalay was attacked on the night of February 20. According to a statement released by the government's information team, the attack was carried out by a coalition of Kachin Independence Army (KIA) and People's Defense Force (PDF) insurgent groups using First-Person View (FPV) suicide drones.
The drone strike caused minor shrapnel damage to the nose, mid-fuselage, and tail sections of the ATR-72-600 commercial aircraft. Security forces promptly intervened, evacuating passengers and crew members to safety and providing necessary emergency assistance. Authorities confirmed that there were no casualties or injuries among the travelers and airline staff.
The incident occurred at approximately 8:12 p.m. on Friday. The aircraft was actively boarding passengers and finalizing preparations for its scheduled departure to Mandalay when the KIA and PDF coalition launched the FPV suicide drone attack.
The official press release emphasized that the intentional targeting of a civilian airline—an entity entirely unrelated to military operations and essential for public transportation and the efficient flow of goods—constitutes a War Crime under the Geneva Conventions and international law.
Relevant authorities issued a strong warning that security forces are currently conducting necessary area clearance and security operations, adding that an effective and severe response will be carried out in retaliation for the attack.
(Reporting by knl/ymg)
၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ၊၂၀၂၆
ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ရက် ညက ကချင်ပြည်နယ်မြစ်ကြီးနားမြို့လေဆိပ်မှ မန္တလေးမြို့သို့ထွက်ခွာမည့် မြန်မာ အမျိုးသား လေကြောင်း လိုင်း (MNA) ပိုင် ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တစ်စီးကို KIA အဖွဲ့နှင့် PDF အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူပူးပေါင်းအဖွဲ့များက အသေခံဒရုန်း FPV Suicide Drone ဖြင့် ပစ်ခတ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း အစိုးရ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။
ထိုသို့ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ATR-72-600အမျိုးအစားခရီးသည်တင်လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။ ခရီးသည် များ နှင့်လေယာဉ်အမှုထမ်းများကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များမှ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းလွတ်ရာသို့ အမြန် ဆုံးရွှေ့ပြောင်းပေးခြင်းနှင့် ကူညီကယ်ဆယ်ခြင်းလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ပြီး ဖြစ်စဉ်တွင် ခရီးသွား ပြည်သူများနှင့် လေယာဉ်အမှုထမ်းများ ထိခိုက်၊ သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရရှိမှုမရှိကြောင်း သိရပါတယ်။
ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ရက် ည ၈ နာရီ ၁၂ မိနစ်ခန့်တွင် အဆိုပါလေယာဉ်သည် မန္တလေးမြို့သို့ ထွက်ခွာရန်အတွက် ခရီးသည်များ တင်ဆောင်ပြီး ပြန်လည်ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် KIA အဖွဲ့နှင့် PDF အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူပူးပေါင်းအဖွဲ့များက FPV Suicide Drone များ အသုံးပြုတိုက်ခိုက် ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
ယခုကဲ့သို့ စစ်ရေးနှင့်မသက်ဆိုင်သော အများပြည်သူသွားလာရေးနှင့် ကုန်စည်စီးဆင်းမှု မြန်ဆန် စေရေးအတွက် များစွာအထောက်အကူပြုသော . အရပ်ဘက်လေကြောင်းလိုင်းအား ရည်ရွယ်ချက်ရှိစွာ ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် ဂျီနီဗာကွန်ဗန်းရှင်းများနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေတို့အရ စစ်ရာဇဝတ်မှု (War Crime)ကိုကျူးလွန်ခြင်းဖြစ်တယ်လို့ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တွင်ဖော်ပြထားပါတယ်။
လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လိုအပ်သည့် နယ်မြေလုံခြုံရေးလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပြီး ထိရောက်ပြင်းထန်သည့် တုန့်ပြန်မှုများကိုဆောင်ရွက်သွားမှာဖြစ်တယ်လို့ သက်ဆိုင်ရာ က သတိပေးထားပါတယ်။
#knl/ymg
နယူးယောက်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၊၂၀၂၅ — ဂြိုလ်သားများ တကယ်ရှိသည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည့် သမ္မတဟောင်း ဘားရက် အိုဘားမား ကို တိုက်ခိုက်ပြောဆိုပြီး နာရီပိုင်းအကြာ ကြာသပတေးနေ့တွင်၊ ဂြိုလ်သားများ၊ ကမ္ဘာပြင်ပ သက်ရှိများ နှင့် အမည်မသိ ပျံသန်းနေသော အရာဝတ္ထုများ (UFO) နှင့် ပတ်သက်သည့် မှတ်တမ်းများကို စတင် ထုတ်ပြန်ရန် သူ၏အစိုးရအဖွဲ့ကို ညွှန်ကြားထားကြောင်း သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။
ရုပ်သံအစီအစဉ် တင်ဆက်သူတစ်ဦးလို အမြဲလုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည့် ထရမ့်အတွက် ယင်းသည် အစိုးရ၏ လျှို့ဝှက်စာရွက်စာတမ်းများ ထုတ်ပြန်မည့်အပေါ် လူထု၏ စိတ်ဝင်စားမှု မြင့်တက်လာစေရန် နောက်ဆုံး ပြုလုပ်သည့် ကြိုးပမ်းမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် သူသည် ဂျက်ဖရီ အက်ပ်စတိန်း (Jeffrey Epstein) ၏ မှတ်တမ်းများ ထုတ်ပြန်မှုနှင့် အရှုပ်တော်ပုံများဖြင့် နာမည်ပျက်နေသော အဆိုပါ ငွေကြေး လုပ်ငန်းရှင်နှင့် သူ၏ဆက်စပ်မှုများအပေါ် သတင်းထောက်များကို ဆက်လက် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်လျက် ရှိသည်။ အက်ပ်စတိန်း မှတ်တမ်းများ ထုတ်ပြန်မှုသည် တစ်နှစ်နီးပါး ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး၊ ထရမ့်က ဂြိုလ်သား မှတ်တမ်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ထုတ်ပြန်မည့် အချိန်ဇယားကို သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိပေ။
"အလွန်ကြီးမားသော စိတ်ဝင်စားမှု ပြသလာခြင်းအပေါ် အခြေခံ၍" "ဂြိုလ်သားနှင့် ကမ္ဘာပြင်ပ သက်ရှိများ၊ အမည်မသိ ဝေဟင်ဖြစ်စဉ်များ (UAP) နှင့် UFO များအပြင်၊ ဤအလွန်ရှုပ်ထွေးသော်လည်း အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းပြီး အရေးကြီးသော ကိစ္စရပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အခြားအချက် အလက် အားလုံးနှင့်သက်ဆိုင်သော အစိုးရမှတ်တမ်းများကို ဖော်ထုတ်ထုတ်ပြန်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်ရန်" တာဝန်ရှိသူများကို သူညွှန်ကြားခဲ့ကြောင်း ထရမ့်က လူမှုကွန်ရက်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။
ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာမြင့်စွာ၊ ခေတ်မီ သူလျှိုလေယာဉ်များ၊ ဒရုန်းများ၊ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းနိမ့် ဂြိုဟ်တု များနှင့် မိုးလေဝသ ပူဖောင်းများကို တွေ့မြင်ရမှုများက UFO များနှင့် ပတ်သက်သည့် သီအိုရီများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ Area 51 ဟုခေါ်သော လျှို့ဝှက် စစ်ဘက် လေယာဉ်စမ်းသပ်စခန်းတွင် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။
အမည်မသိ ပျံသန်းနေသော အရာဝတ္ထုများဆိုင်ရာ သတင်းပို့ချက်များစွာကို အဖြေမရှာနိုင်သေးသော် လည်း၊ ကမ္ဘာပြင်ပ နည်းပညာနှင့် ပတ်သက်သည့် အသိပညာများကို အစိုးရက ဖုံးကွယ်ထားကြောင်း ပင်တဂွန်စစ်ဌာနချုပ်က မည်သည့်အထောက်အထားမျှ မတွေ့ရှိခဲ့သလို၊ UFO တွေ့မြင်မှုများသည် ကမ္ဘာမြေသို့ ဂြိုလ်သားများ လာရောက်လည်ပတ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုကြောင်း အထောက်အထား မရှိဟုလည်း ပြောကြားထားသည်။
သို့သော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များသည် UFO ဝါသနာရှင်များကို ဟန့်တားနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ၊ ယင်းတို့သည် Reddit နှင့် အခြားလူမှုကွန်ရက် ပလက်ဖောင်းများပေါ်တွင် ကောင်းကင်ယံရှိ ထူးဆန်းသော ဖြစ်စဉ်များ၏ မကြည်လင်သော ဗီဒီယိုများနှင့် သီအိုရီများကို ဆက်လက်ဖလှယ်လျက်ရှိကြသည်။
ထရမ့်၏ နောက်ဆုံး စီစဉ်ထားသော မှတ်တမ်းအမြောက်အမြား ထုတ်ပြန်မှု အစပျိုးခြင်းသည် ပေါ့တ် ကာ့စ် (podcast) အင်တာဗျူးတစ်ခုမှ စတင်ခဲ့သည်။
ယူကျုဘာ (YouTuber) နှင့် ပေါ့တ်ကာ့စ် အစီအစဉ်တင်ဆက်သူ ဘရိုင်ယန် တိုင်လာ ကိုဟင် (Brian Tyler Cohen) က စနေနေ့တွင် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည့် အင်တာဗျူးတစ်ခု၌ ဂြိုလ်သားများ တကယ်ရှိမရှိကို အိုဘားမားအား မေးမြန်းခဲ့သည်။ သမ္မတဟောင်းက "သူတို့ တကယ်ရှိတယ်၊ ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်တော့ မမြင်ဖူးဘူး၊ ပြီးတော့ သူတို့ကို Area 51 မှာ သိမ်းထားတာလည်း မဟုတ်ဘူး" ဟု ဖြေကြားခဲ့သည်။ "ကြီးမားတဲ့ ပူးပေါင်းကြံစည်မှုကြီးရှိနေပြီး သမ္မတကိုတောင် ဖုံးကွယ်ထားတာမျိုး မဟုတ်ဘူးဆိုရင်ပေါ့" ဟု သူက နောက်ပြောင်ပြီး ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ကိုဟင်က ဂြိုလ်သားများနှင့် ပတ်သက်၍ ဆက်စပ်မေးခွန်းများ ထပ်မံမေးမြန်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။
အိုဘားမား၏ ပြောစကားသည် မည်သည့်အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဝေဖန်သူများက ခန့်မှန်း ပြောဆို ကြသဖြင့် သူ၏မှတ်ချက်များသည် အင်တာနက်တစ်ခွင် လျင်မြန်စွာ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိုဘားမားက သူဆိုလိုသည်မှာ စကြဝဠာထဲတွင် ကမ္ဘာပြင်ပ သက်ရှိများ ရှိနေနိုင်သော်လည်း၊ သူသိသလောက်တော့ ယင်းတို့သည် ကမ္ဘာမြေသို့ လာရောက်လည်ပတ်ခြင်း မရှိသေးကြောင်း လူမှုကွန်ရက်ပေါ်တွင် ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့သည်။
"ကျွန်တော့်ရဲ့ သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း ကမ္ဘာပြင်ပ သက်ရှိတွေက ကျွန်တော်တို့နဲ့ ဆက်သွယ် ခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ အထောက်အထားမျိုး မတွေ့ခဲ့ရပါဘူး။ တကယ်ပြောတာပါ!" ဟု သူက အခိုင်အမာ ပြောကြား ခဲ့သည်။
ကြာသပတေးနေ့ အစောပိုင်းက Air Force One (သမ္မတစီးလေယာဉ်) ပေါ်တွင် အိုဘားမား၏ ခန့်မှန်း ပြောဆိုချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ မေးမြန်းရာတွင်၊ အိုဘားမားသည် "လျှို့ဝှက်သတင်း အချက်အလက်ကို ပေးလိုက်တာပဲ၊ သူ အဲဒီလို မလုပ်သင့်ဘူး" ဟု ထရမ့်က ဆိုသည်။ သတင်းထောက်တစ်ဦးက ရှင်းလင်း ပေးရန်နှင့် ဂြိုလ်သားများ တကယ်ရှိမရှိ မေးမြန်းသောအခါ၊ ထရမ့်က သူ မသိကြောင်း ပြောသော်လည်း အိုဘားမား၏ ပြောစကားသည် လျှို့ဝှက်သတင်းအချက်အလက်များကို ပေါက်ကြားစေခဲ့သည်ဟူသော သူ၏ ယူဆချက်ကိုသာ ထပ်တလဲလဲ ပြောဆိုခဲ့သည်။
"သူ အမှားကြီးတစ်ခု လုပ်ခဲ့တာပဲ" ဟု ထရမ့်က ပြုံးလျက် ပြောကြားခဲ့သည်။ "သူက အဲဒါကို လျှို့ဝှက် သတင်းအချက်အလက်တွေထဲကနေ ထုတ်ပြောလိုက်တာ။" ထရမ့်က အဆိုပါကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ သူ့တွင် မှတ်ချက်ပြုစရာ မရှိကြောင်းနှင့် သက်ဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများကို "လျှို့ဝှက်အဆင့်မှ ပယ်ဖျက်ပေးခြင်းဖြင့်" အိုဘားမားကို "ပြဿနာထဲမှ ကယ်တင်ပေးမည်" ဖြစ်ကြောင်း ထပ်လောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
Source NYT
Published_18 Feb 2026
The Tatmadaw Information Team announced that BNRA leader Bo Naga, along with his family members and assorted weapons, returned to the legal fold today, February 18
According to the statement, Nai Lin (aka Naga), the leader of the so-called BNRA group, and his family members approached a Tatmadaw security camp conducting territorial security operations in Pale Township, Sagaing Region. Bringing six assorted weapons and related equipment, they reported to the camp and entered the legal framework.
Officials from the local security command headquarters warmly welcomed Nai Lin (aka Naga) and his family. It is reported that they were provided with necessary support, medical assistance, and administrative arrangements to ensure a smooth transition, and that required verification processes will continue in accordance with established procedures.
Yangon_Times/PP.
Page 2 of 257
