By- Simon Creed

အရှေ့တောင်အာရှ၏ စီးပွားရေး အခြေခံအုတ်မြစ်များသည် မကြုံစဖူးသော ဖိအားပေးစမ်းသပ်မှုတစ်ခုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ယုံကြည်စိတ်ချရသော စွမ်းအင်အရင်းအမြစ်များ မရှိခြင်း၊ ပြင်းထန်သော အကောက်ခွန်အတားအဆီးများကို ရုတ်တရက် ချမှတ်ခြင်းနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များကို ပြင်းထန်စွာ ပိတ်ဆို့ခြင်းတို့သည် ပေါင်းစပ်သွားကာ အဆိုးရွားဆုံး အခြေအနေတစ်ရပ် (perfect storm) ကို ဖန်တီးနေသည်။ ဤပေါင်းစပ်မှုသည် ပို့ကုန်များကို လျော့ကျစေရန်၊ အမျိုးသားစီးပွားရေးများတွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကို သိသိသာသာ မြင့်တက်စေရန်နှင့် ဆယ်စုနှစ်ငါးခုတိုင်တိုင် ဒေသတွင်းကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခဲ့သော ပထဝီနိုင်ငံရေးစနစ်ကို မတည်မငြိမ်ဖြစ်စေရန် ခြိမ်းခြောက်နေသည်။

သင့်အတွက် မေးခွန်းတစ်ခု ရှိပါသည်။ ပို့ကုန်များသည် ဂျီဒီပီ (GDP) ၏ ထက်ဝက်ကျော်ရှိသော စီးပွားရေးနိုင်ငံများကို အမည်တပ်ပြပါ။ ဂျာမနီလား။ မဟုတ်ပါ — ၄၁ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသည်။ တရုတ်လား။ မဟုတ်ပါ — ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသည်။ အဖြေများမှာ ဗီယက်နမ် (၉၀ ရာခိုင်နှုန်း)၊ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် မလေးရှား (၇၀ ရာခိုင်နှုန်း)၊ ထိုင်း (၆၀ ရာခိုင်နှုန်း) နှင့် မိမိထုတ်လုပ်သည်ထက် ပိုမိုတင်ပို့ကာ ၁၇၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိရှိသော စင်ကာပူတို့ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းသည် စီးပွားရေးအရ မှော်ပြကွက်တစ်ခုနှင့် တူညီသည်။ ဤနိုင်ငံများသည် ပို့ကုန်ကိုသာ အဓိကထားသော စီးပွားရေးနိုင်ငံများသက်သက် မဟုတ်ပါ။ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာချိတ်ဆက်မှု (globalization) ၏ နှလုံးခုန်သံများ ဖြစ်ကြသည်။ ပြီးခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်ငါးခုအတွင်းက ကုန်စည်၊ အရင်းအနှီးနှင့် နည်းပညာ စီးဆင်းမှုများကို ဖယ်ရှားလိုက်မည်ဆိုပါက အာရှပုံစံကိုယ်နှိုက်ကိုပါ ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

ခြိမ်းခြောက်မှုနှစ်ရပ်- အရှေ့အလယ်ပိုင်းစစ်ပွဲနှင့် ကုန်သွယ်ရေးအရ အကျပ်ကိုင်မှု

အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်ကိုဆန့်ကျင်၍ Operation Epic Fury (အက်ပစ်ဖျူရီ စစ်ဆင်ရေး) မှတစ်ဆင့် စတင်ခဲ့သော အရှေ့အလယ်ပိုင်းစစ်ပွဲ၏ ဖျက်ဆီးမှုဆိုးကျိုးများသည် ယခုအခါ အာရှဒေသတွင်းရှိ နိုင်ငံများကို တိုက်ရိုက် ထိခိုက်နေပြီဖြစ်သည်။ ထရမ့်အစိုးရလက်ထက်တွင် ပြန်လည်စတင်လာသော "အကောက်ခွန်စစ်ပွဲများ" နှင့် ဤပဋိပက္ခ၏ အဆိုးမြင်သက်ရောက်မှုများ ပေါင်းစပ်သွားခြင်းက အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပို့ကုန်အခြေပြု စီးပွားရေးများကို အပြင်းထန်ဆုံး ရိုက်ခတ်လျက်ရှိသည်။

ထရမ့်၏ အကျပ်ကိုင်သော ကုန်သွယ်ရေးမူဝါဒများသည် ဤနိုင်ငံများအပေါ် ပြင်းထန်သော ဖိအားများကို သက်ရောက်စေခဲ့သည်။ ဤအကောက်ခွန်များသည် ရုတ်တရက်ဖြစ်ခြင်း၊ မတည်ငြိမ်ခြင်း၊ ဖြစ်ချင်တိုင်းဖြစ်နေခြင်းနှင့် အကျပ်ကိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ကြီးမားသော စီးပွားရေးပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် နိုင်ငံများသည် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး လိုက်လျောမှုများနှင့် အကောက်ခွန် ကင်းလွတ်ခွင့်များကို ဖလှယ်ကာ ဖိအားပေးခံရမှုအောက်တွင် သဘောတူညီချက်များရရှိရန် အပြေးအလွှား လုပ်ဆောင်လာကြရသည်။ လမ်းကြောင်းပြောင်းလဲမှုကို တားဆီးရန် ရည်ရွယ်သည့် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ကုန်စည်လွှဲပြောင်းတင်ပို့မှုဆိုင်ရာ အကောက်ခွန် (transhipment tariffs) ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ စင်ကာပူ၊ ဗီယက်နမ်နှင့် ထိုင်းစသည့်နိုင်ငံများသည် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုနှင့် စည်းမျဉ်းလိုက်နာမှုဆိုင်ရာ အိပ်မက်ဆိုးတစ်ခုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

စွမ်းအင် အကျပ်အတည်းနှင့် ကြီးထွားလာသော ငွေကြေးဖောင်းပွမှု

အချိန်ကြာမြင့်စွာ လောင်စာဆီဈေးနှုန်းများ အဆမတန် မြင့်တက်နေခြင်းက အာဆီယံ စီးပွားရေးနိုင်ငံများတစ်ဝန်းတွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကို သိသိသာသာ မြင့်တက်လာစေရန်၊ ပြည်တွင်းအသားတင်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုး (GDP) တိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားဖြစ်စေရန်နှင့် လူမှုရေးမတည်ငြိမ်မှု အန္တရာယ်ကို မြင့်တက်လာစေရန် ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိသည်။

အရှေ့တောင်အာရှအပေါ် စွမ်းအင်အကျပ်အတည်း၏ သက်ရောက်မှုသည် ပြင်းထန်လှသည်။ အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များကို ထုတ်လုပ်ကြပြီး ကွဲပြားသော ထောက်ပံ့ရေးအရင်းအမြစ်များ ရှိသော်လည်း၊ ဒေသတစ်ခုလုံးအနေဖြင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများအပေါ် အလွန်အမင်း မှီခိုနေရဆဲဖြစ်ရာ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက် ပြတ်တောက်မှုများအပေါ် အလွန်လွယ်ကူစွာ ထိခိုက်နိုင်လျက်ရှိသည်။ ဒေသတွင်း နိုင်ငံအများစုသည် ရေနံသီးသန့်သိုလှောင်မှု ၃၀ ရက်မှ ရက် ၁၀၀ စာကြားသာ ရှိကြသည်။

ချက်ချင်းဆိုသလို စီးပွားရေး ဂယက်ရိုက်ခတ်မှုများကို မြင်တွေ့နေရပြီဖြစ်သည်။ စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်တွင် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ဝန်း လောင်စာဆီဈေးနှုန်းများ အဟုန်ဖြင့် မြင့်တက်သွားခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်၊ ဗီယက်နမ်၊ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် ဒီဇယ်နှင့် ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းများသည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တက်သွားခဲ့သည်။ ရေနံစိမ်းမှ ထုတ်လုပ်သော လေယာဉ်ဆီဈေးနှုန်းမှာလည်း နှစ်ဆတက်သွားခဲ့သည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ လေကြောင်းခရီးစဉ် ပြတ်တောက်မှုများအပေါ် အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှ လေကြောင်းလိုင်းများက အခွင့်ကောင်းယူနိုင်ခဲ့သော်လည်း မြင့်တက်လာသော လက်မှတ်ဈေးနှုန်းများက ဒေသတွင်း ဝင်ငွေကောင်းသော ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို အဆိုးဘက်မှ သက်ရောက်မှုရှိစေခဲ့သည်။ မတ်လတွင် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည် ဝင်ရောက်မှုသည် ပြီးခဲ့သည့်လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုအရ ပဋိပက္ခသည် ခြောက်လထက်ပို၍ ကြာရှည်မည်ဆိုပါက ထိုင်းနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပတ်မည့် ခရီးသည် သုံးသန်းအထိ လျော့ကျသွားမည်ဖြစ်ပြီး ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဝင်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄ ဒသမ ၅ ဘီလီယံခန့် ဆုံးရှုံးသွားမည်ဖြစ်သည်။

ဤငွေကြေးဖောင်းပွမှုမှ ဆင်းသက်လာသော ပြည်တွင်းမတည်ငြိမ်မှုများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အစိုးရများသည် အင်ဒိုနီးရှား၏ လောင်စာဆီ ထောက်ပံ့ကြေးများကို ဆက်လက်ပေးအပ်သွားမည့် ကတိကဝတ်နှင့်အတူ ကိုယ်ပိုင်မော်တော်ယာဉ်မောင်းသူများအတွက် လောင်စာဆီ ခွဲတမ်းချထားပေးခြင်းကဲ့သို့သော အလွန်အမင်း လိုအပ်နေသည့် အစီအမံများကို အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။

ပထဝီနိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုနှင့် စံနှုန်းများပျက်ယွင်းလာခြင်း

စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုများအပြင် အမေရိကန်သည် ဘက်စုံသံတမန်ရေးရာထက် စစ်ရေးအရ အကျပ်ကိုင်မှု၊ တစ်ဖက်သတ်ဝါဒနှင့် အပေးအယူလုပ်မှု (transactionalism) တို့ကို ဦးစားပေးကာ ဒေသတွင်း မတည်မငြိမ်ဖြစ်စေရန် ဤပဋိပက္ခကို အသုံးပြုနေသည်ဟု ပိုမိုရှုမြင်ခံလာရသည်။ အာရှဒေသတွင်းသို့ အင်အားသုံး ဝင်ရောက်စွက်ဖက်သည့် ၎င်း၏မူဝါဒကို ကြမ်းတမ်းစွာ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဒေသတွင်း လုံခြုံရေး မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုများကို ပြန်လည်တွက်ချက်ရန် တွန်းအားပေးနေပြီး ပျက်စီးစေနိုင်သော လက်နက်ပြိုင်ဆိုင်မှု အန္တရာယ်ကို ဖန်တီးနေသည်။

အရှေ့တောင်အာရှ မြို့တော်များမှ သံတမန်ရေးရာ တုံ့ပြန်မှုများသည် ဤလမ်းကြောင်းအပေါ် နက်ရှိုင်းစွာ စိုးရိမ်မကင်းဖြစ်မှုများကို ထင်ဟပ်နေသည်။ မလေးရှား၊ ဘရူနိုင်းနှင့် တီမောလက်စ်တေ တို့သည် အမေရိကန်-အစ္စရေး တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှု နှစ်ခုလုံးကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးမူဝါဒများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်သူ မလေးရှား ဝန်ကြီးချုပ် အန်ဝါအီဘရာဟင်က အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အလီ ခါမေနီ လုပ်ကြံခံရမှုကို "ခြွင်းချက်မရှိ" ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ဝါရှင်တန်နှင့် တဲလ်အဗစ်တို့သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းကို "ကြီးမားပြီး စဉ်ဆက်မပြတ် မတည်ငြိမ်မှု၏ အစွန်းဆီသို့" တွန်းပို့နေကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။ အမေရိကန်၊ အစ္စရေး၊ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးရှိသည့် စင်ကာပူကမူ "စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ အဆင်မပြေခဲ့ခြင်းကို ဝမ်းနည်းမိကြောင်း" ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အာဆီယံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးတွင် နောက်ပိုင်းပြောကြားချက်များအရ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဗီဗီယန် ဘာလာခရစ်ရှ်နန်သည် ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများအပေါ် အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။

မွတ်စလင်အများစုနေထိုင်သည့် အခြားအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် မတူညီဘဲ အင်ဒိုနီးရှားသည် တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချခြင်း မပြုခဲ့ဘဲ အမေရိကန်နှင့် အီရန်အကြား ဆွေးနွေးမှုများ အဆင်မပြေဖြစ်ခဲ့ခြင်းအပေါ် "အထူးပင် ဝမ်းနည်းမိကြောင်း" သာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ရေးရာများတွင် အင်ဒိုနီးရှားအနေဖြင့် ပိုမိုတက်ကြွစွာ ပါဝင်ရန် သမ္မတ ပရာဘိုဝို၏ မျှော်မှန်းချက်များနှင့်အညီ ၎င်းက ပဋိပက္ခကို ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း စစ်ပွဲဆင်နွှဲနေသော မည်သည့်ဘက်ကမျှ သူ၏ကမ်းလှမ်းမှုကို အလေးအနက် မထားခဲ့ကြဘဲ နောက်ပိုင်းထုတ်ပြန်ချက်များတွင် ပရာဘိုဝိုက ဆွေးနွေးပွဲများကို ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် အခြားနိုင်ငံများက ပို၍ သင့်လျော်ကောင်း သင့်လျော်နိုင်ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။ အမေရိကန်၏ လုပ်ရပ်များအပေါ် ပြည်တွင်းမှ ဝေဖန်မှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ပရာဘိုဝိုသည် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ ဂါဇာငြိမ်းချမ်းရေးဘုတ်အဖွဲ့တွင် အင်ဒိုနီးရှား၏ ပါဝင်မှုကို ဆိုင်းငံ့ခဲ့သည်။

အနာဂတ်အလားအလာ

အာရှ၏ အံ့မခန်းတိုးတက်မှု (Asian miracle) သည် ပွင့်လင်းသော ကုန်သွယ်မှုနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှုဆိုင်ရာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာစနစ်များ ဆက်လက်တည်ရှိနေမည်ဟူသော အခြေခံယူဆချက်အပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစနစ်သည် ယခုအခါ ပြိုကွဲနေပြီဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှသည် စစ်ရေးပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အင်အားဆုတ်ယုတ်စေသော စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းနှင့် ရန်လိုစွာ အကျပ်ကိုင်သော ကုန်သွယ်ရေးပတ်ဝန်းကျင်အကြား ညပ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရှင်သန်ရပ်တည်နိုင်ရန်အတွက် ဒေသတွင်း အစိုးရများသည် ၎င်းတို့၏ စွမ်းအင် အချုပ်အခြာအာဏာကို မည်သို့မြှင့်တင်မည်၊ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက် ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်းကို မည်သို့ခိုင်မာစေမည်နှင့် လျင်မြန်စွာ ယိုယွင်းလာနေသော စည်းမျဉ်းအခြေပြု နိုင်ငံတကာစနစ်ကို မည်သို့ဖြတ်သန်းမည် ဆိုသည်တို့ကို အရေးတကြီး ဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။

ရည်ညွှန်းချက်း

၁။ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တတိယအကြိမ် ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ (Southeast Asia and The Third Gulf War): fulcrum.sg

၂။ အာရှ၏ အကျပ်အတည်းသုံးရပ် (The Asian Trilemma): pushandutt.substack.com