ဒေါက်တာညီလတ်

၂၀၂၆ ခုနှစ်၏ အစောပိုင်းကာလတွင် သည်ဟိဂ် (The Hague) မြို့ရှိ နိုင်ငံတကာတရားရုံး (ICJ) ၌ ပြန် လည်စတင်မည့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့်ပတ်သက်သော ကြားနာမှုများသည်ကမ္ဘာ့သံတမန်ရေးရာနှင့် ဥပဒေ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် အထူးအလေးထားစရာ ဖြစ်လာပြန်သည်။ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက စွဲဆိုထားသော "မျိုးတုံး  သတ်ဖြတ်မှု" (Genocide) စွပ်စွဲချက်အပေါ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေကြောင်းအရ တုံ့ပြန်ခဲ့မှုများသည် စိတ် ခံစားမှုထက် ခိုင်မာသော ယုတ္တိဗေဒနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များအပေါ် အခြေခံကာ ထွက်ပေါ်  လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဤအမှု၏ အဓိက အချိုးအကွေ့မှာ "မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်" (Genocidal Intent) ဟူသော အချက်ပင်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာဥပဒေပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု မြောက်မမြောက် ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အကျိုးဆက်ထက် "ရည်ရွယ်ချက်" ကသာ အဆုံးအဖြတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် ကမ္ဘာ့အသိအမှတ်ပြု မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပညာရှင် William Schabas (ဝီလျံ ရှာဘတ်စ်) က "မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု" ဟူသော စကားလုံးကို နိုင်ငံရေးအရ အလွန်အကျွံ သုံးစွဲနေကြခြင်းအား သတိပေးခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ဆင်ရေးများသည် လူမျိုးစုတစ်ခုကို ဖျက်ဆီးရန် စီမံကိန်းချလုပ်ဆောင်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ARSA အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ စနစ်တကျ တိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်ရသည့် ပြည်တွင်းလုံခြုံရေး စစ်ဆင်ရေး (Counter-insurgency) သာ ဖြစ်သည်ဟူသော အချက်ကို အဓိကထား ဆွေးနွေးခဲ့သည်။

အလားတူပင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ လိုက်ပါဆောင်ရွက်ပေးသည့် နိုင်ငံတကာရှေ့နေကြီး Christopher Gosnellကလည်း ICJ ကြားနာမှု (Verbatim Record CR 2019/20) တွင် ဥပဒေကြောင်းအရ အချက်  ကျကျ ခုခံခဲ့သည်။ သူ၏ အဓိက ငြင်းခုံချက်မှာ မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်ကို ကောက်ချက်  ချရာတွင် အဆိုပါကောက်ချက်သည်သာလျှင် တစ်ခုတည်းသော ယုတ္တိရှိသည့် ကောက်ချက် (The only reasonable inference) ဖြစ်ရမည်ဟု ဆိုသည်။ အကယ်၍ စွပ်စွဲထားသော လုပ်ရပ်များအပေါ် အခြားသော ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် အကြောင်းပြချက်များ (ဥပမာ- တရားဝင်စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များ သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်မှုနှိမ်နင်းရေး) ရှိနေပါက မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဟု သတ်မှတ်၍မရကြောင်း သူက ထောက်ပြခဲ့သည်။

ထို့ပြင် "နယ်မြေရှင်းလင်းရေး" (Clearance Operations) ဟူသော ဝေါဟာရအပေါ်တွင်လည်း Gosnell က ရှင်းလင်းခဲ့သည်။ ဤစကားရပ်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်များကတည်းက အသုံးပြုခဲ့သော စံသတ်မှတ်ချက် စစ်ရေးဝေါဟာရသာဖြစ်ပြီး၊ နယ်မြေတစ်ခုအတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင်ရန်သူများကို ဖယ်ရှားရန် စစ်ရေးအရ ကြိုးပမ်းမှုကိုသာ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်းကို မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စီမံချက်   အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းမှာ မှားယွင်းကြောင်း သူက ဆိုသည်။ နေအိမ်များ မီးလောင်ကျွမ်းခြင်းသည်  လည်း စစ်ရေးဗျူဟာအရ လိုအပ်ချက် (Military Necessity) ဖြစ်နိုင်သလို၊ အကြမ်းဖက်အုပ်စုများ၏ လက်ချက်လည်း ဖြစ်နိုင်သဖြင့် ယင်းကို စနစ်တကျ မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်အဖြစ် တိုက်ရိုက်   ကောက်ချက်ချ၍ မရနိုင်ကြောင်း တင်ပြခဲ့သည်။

ဆက်လက်၍ နိုင်ငံတကာတရားရုံး၏ "ဖြည့်စွက်တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်" (Principle of Complementarity) သဘောတရားအရ မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းတရားစီရင်ရေး ယန္တရားများကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုနိုင်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွတ်လပ်သောစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင် (ICOE) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အမှန်တရားကို ရှာဖွေခဲ့ခြင်း၊ စစ်ဘက်တရားရုံးများမှတစ်ဆင့် ပြစ်မှုကျူးလွန်သူအချို့ကို အပြစ်ပေးအရေးယူမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းတို့မှာ နိုင်ငံတော်အနေဖြင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို လေးစား  လိုက်နာကြောင်း ပြသနေသည့် ခိုင်မာသော သက်သေများဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ "မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု" ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတော်အဆင့် စနစ်တကျ စီမံချက်ဖြင့် ကျူးလွန်ခြင်းမျိုး မဟုတ်ကြောင်းကို ပြည်တွင်းရှိ လက်တွေ့ဆောင်ရွက်ချက်များက သက်သေထူနေခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။

ဥပဒေကြောင်းအရ ကြည့်လျှင် ICJ ၏ ယခင်က ချမှတ်ခဲ့သော စီရင်ထုံးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် အားသာချက်များ ရှိနေသည်ကို တွေ့ရမည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခရိုအေးရှားနှင့် ဆားဘီးယား (Croatia v. Serbia) အမှုတွင် တရားရုံးက ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်မှာ "လူမျိုးစုအလိုက် အတင်းအကျပ် ရွှေ့ပြောင်းစေခြင်း" သို့မဟုတ် "စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ခြင်း" သည်ပင်လျှင် မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် (Genocidal Intent) ရှိသည်ဟု တိုက်ရိုက်ကောက်ချက်ချရန် မလုံလောက်ကြောင်း ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ အလားတူပင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖြစ်စဉ်တွင်လည်း ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် ဒေသခံများ ရွှေ့ပြောင်းသွားရခြင်းမှာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်း၏ အကျိုးဆက်သာဖြစ်ပြီး၊ ယင်းမှာ လူမျိုး တစ်မျိုးကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် ကြံစည်မှုဟု သတ်မှတ်ရန် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း နိုင်ငံတကာဥပဒေ စံနှုန်းများအရ ယုတ္တိရှိရှိ ခုခံချေပနိုင်သည်။

သက်သေအထောက်အထား ခိုင်လုံမှုအပိုင်းတွင်လည်း ဂမ်ဘီယာဘက်မှ တင်ပြသော အချက်အလက်  အများစုသည် ဒုက္ခသည်စခန်းများမှ ရရှိသော "တစ်ဆင့်စကား" (Hearsay) များအပေါ်တွင်သာ အဓိက  မှီခိုနေခြင်းကို Gosnell က ဝေဖန်ခဲ့သည်။ ယင်းတို့သည် ခိုင်မာသော မှုခင်းဆေးပညာဆိုင်ရာ အထောက်   အထားများ (Forensic corroboration) ကင်းမဲ့နေပြီး၊ တစ်ဦးချင်းကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် နိုင်ငံတော်က စီစဉ်သော မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု မူဝါဒအကြား ဆက်စပ်မှုကို သက်သေမပြနိုင်ကြောင်း သူက အခိုင်အမာ ချေပခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ခိုင်မာသော သက်သေမရှိဘဲ စွဲချက်တင်ခြင်းသည် တရားဥပဒေ၏ စံနှုန်းများကို လျှော့ချရာရောက်ပါသည်။

ထို့ပြင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ တရားစွဲဆိုမှုနောက်ကွယ်တွင် နိုင်ငံရေးရည်မှန်းချက်များ ပါဝင်နေခြင်းကိုလည်း သတိပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး လေ့လာသူများက ဤအမှုကို "Lawfare" ဟု ခေါ်ဆိုသည့် ဥပဒေကို နိုင်ငံရေးလက်နက်သဖွယ် အသုံးချကာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအား ဖိအားပေးခြင်း  ဖြစ်နိုင်  ကြောင်းရှုမြင်ကြသည်။ အကယ်၍ ICJ ကဲ့သို့သော တရားရုံးကြီးများက ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်  အထားမရှိဘဲ နိုင်ငံရေးဖိအားများအပေါ် မူတည်ကာ ဆုံးဖြတ်မည်ဆိုပါက ယင်းသည် နောင်တွင် အခြားသော နိုင်ငံငယ်များ၏ အချုပ်အခြာအာဏာအပေါ် အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများက ခြိမ်းခြောက်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိသော စံနမူနာ (Dangerous Precedent) တစ်ရပ် ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း သံတမန်ရေးရာ ရှုထောင့်မှ သုံးသပ်နိုင်သည်။

နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့် ICJ ၏ ကြားနာမှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက်  စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု  ဖြစ်သော်လည်း၊ ယင်း  သည် အမှန်တရားကို နိုင်ငံတကာစင်မြင့်တွင် ချပြနိုင်မည့် အခွင့်အရေးတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်  များ ထောက်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုသည့် စွဲချက်မှာဥပဒေကြောင်းအရ ခိုင်မာမှုမရှိ  ကြောင်းနှင့် အဖြစ်အပျက်များသည် ပြည်တွင်းလုံခြုံရေးအရ တုံ့ပြန်မှုများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို တိကျသော အထောက်အထားများဖြင့် ချေပခြင်းသည်သာလျှင် နိုင်ငံတော်၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ရာရောက်မည် ဖြစ်ပေသည်။

အမှန်တကယ်တွင် ယခု ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလအတွင်း ICJ ၌ ပြန်လည်စတင်မည့် ကြားနာမှုများသည် အမှု၏ အဆုံးသတ်စီရင်ချက်မဟုတ်ဘဲ အမှုသွားအမှုလာ၏ အခြေခံအချက်အလက်များကို စစ်ဆေးသည့် အဆင့်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဤကြားနာမှုအပေါ် အလွန်အမင်း စိုးရိမ်ပူပန်စရာမလိုဘဲ မြန်မာ  နိုင်ငံအနေဖြင့် မိမိတို့၏ ခိုင်မာသော ချေပချက်များကို ကမ္ဘာ့ရှေ့မှောက်တွင် တရားဝင်တင်ပြနိုင်မည့် အခွင့်အရေးတစ်ရပ်အဖြစ်သာ ရှုမြင်သင့်ပါသည်။ နိုင်ငံတကာတရားရုံး၏ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် နှစ်ရှည်ကြာမြင့်လေ့ရှိပြီး၊ ယခင်က Schabas နှင့် Gosnell တို့ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များ မီးမောင်း ထိုးပြခဲ့သည့် ဥပဒေကြောင်းအရ ဟာကွက်များမှာ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

ပညာရှင်များ ထောက်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုသည့် စွဲချက်မှာဥပဒေကြောင်းအရ ခိုင်မာ မှုမရှိကြောင်းနှင့် အဖြစ်အပျက်များသည် ပြည်တွင်းလုံခြုံရေးအရ တုံ့ပြန်မှုများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို တိကျ  သော အထောက်အထားများဖြင့် ချေပခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတော်၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ကြပါမည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် စိတ်ခံစားမှုနောက်သို့ မလိုက်ဘဲ ဥပဒေကြောင်းအရ အချက်ကျကျ၊ ယုတ္တိရှိရှိ ခုခံခြင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမှန်တရားကို နိုင်ငံတကာက လက်ခံလာအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်မည် ဖြစ်ကြောင်းသုံးသပ်ရေးသားရပါသည်။

ကိုးကား-

William Schabas ၏ အာဘော်- ICJ Verbatim Record (2019/12/12 – Morning)

Christopher Gosnell ၏ အာဘော်-ICJ Verbatim Record (2019/12/12 - Afternoon/4:30 pm)