ဧရာမ ‘အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းကြီးများ’ က ကမ္ဘာမြေကို ပူပြင်းလောင်ကျွမ်းစေလျက်ရှိသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းတစ်လျှောက် စံချိန်တင် အကြီးမားဆုံး အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းကြီးအကြောင်း ဖြစ်သည်။

၂၀ အောက်တိုဘာ၊၂၀၂၆-

ရိုက်တာ (Reuters) သတင်းဌာန၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ ယခင်က သီးခြားဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော သာမန် "အပူလှိုင်း (Heat waves)" များသည် ယခုအခါ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် ကျယ်ပြန့်စွာကို လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် နှစ်ချီ၍ ဖုံးလွှမ်းနိုင်သည့် ဧရာမ "အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းများ (Heat storms)" အဖြစ် အသွင်ကူးပြောင်းလာပြီဖြစ်ကြောင်းဖော်ပြထားသည်။

အပူလှိုင်းမုန်တိုင်း (Heat Storm) သတ်မှတ်ချက်နှင့် စိုးရိမ်ဖွယ် ကိန်းဂဏန်းများ

• သတ်မှတ်ချက် - သမိုင်းဝင် အမြင့်ဆုံးအပူချိန်၏ ထိပ်ဆုံး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းအတွင်း ၅ ရက်ဆက်တိုက် ရောက်ရှိနေခြင်းကို "အပူလှိုင်း" ဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ ယင်းအပူလှိုင်းသည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်း (ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ထက်ဝက်ခန့်) ကို ဖုံးလွှမ်းသွားပါက "အပူလှိုင်းမုန်တိုင်း" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
• ၁၈ နှစ်ကြာ အဆက်မပြတ်တိုက်ခတ်နေမှု - ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့မှစတင်၍ လွန်ခဲ့သော ၁၈ နှစ် (ရက်ပေါင်း ၆၆၈၁ ရက်) အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် နေ့စဉ် အနည်းဆုံး အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းတစ်ခု (သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍) အဆက်မပြတ် တိုက်ခတ်နေခဲ့သည်။ ယင်းအထဲတွင် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ဖုံးလွှမ်းသည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီး ၅၆ ခု ပါဝင်သည်။
• တိုးပွားလာသောနှုန်းထား - ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက တစ်နှစ်လျှင် အပူလှိုင်းမုန်တိုင်း ၅ ခုခန့်သာရှိခဲ့သော်လည်း၊ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တိုးလာမှုနှင့် အယ်လ်နီညို (El Niño) ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်များကြောင့် ယခုဆယ်စုနှစ်တွင် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှ ၁၀၂ ခုအထိ တိုးလာသည်။ အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းများသည် ယခင်က ပုံမှန်ထက်ပူသောရက်များ၏ ၃ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိခဲ့ရာမှ ယခုအခါ ၄၃ ရာခိုင်နှုန်းအထိ နေရာယူလာသည်။
• အအေးလှိုင်းများ ပျောက်ကွယ်လာခြင်း - ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဆောင်းရာသီ၏ အအေးလှိုင်း (Cold snaps) ဧရိယာများသည် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး လျော့ကျသွားသည်။ သို့သော် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းရှိ အပူလှိုင်းများက အအေးဓာတ်ကို တွန်းထုတ်လိုက်သဖြင့် (Polar vortex) အမေရိကန်နှင့် ကနေဒါတို့တွင် မကြုံစဖူး ပြင်းထန်သော အအေးဒဏ်ကို ရုတ်တရက် ကြုံတွေ့ရတတ်သည်။
•  

Heat Storm Vera ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဖျက်စွမ်းအား (၂၀၂၃ ဇူလိုင် - ၂၀၂၄ ဇူလိုင်)

ရက်ပေါင်း ၃၆၇ ရက်ကြာ တိုက်ခတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ဖုံးလွှမ်းခဲ့သော ဆိုးရွားသည့် မုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သည်။ အီရန်နိုင်ငံ Lut သဲကန္တာရတွင် ၅၃.၃ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်အထိ စံချိန်တင်မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အောက်ပါ ဘေးအန္တရာယ်များကို ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည် -

• ဥရောပနှင့် ဂရိ - ဥရောပတွင် တစ်ပတ်အတွင်း လူပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ကျော် အပူဒဏ်ကြောင့် သေဆုံးခဲ့ပြီး ရထားလမ်းများ ကွေးကောက်ပျက်စီးခဲ့သည်။ ဂရိနိုင်ငံ Dadia သစ်တောတွင် သမိုင်းတစ်လျှောက် အကြီးဆုံး တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဖြတ်သန်းသွားလာနေသည့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ မီးလောင်သေဆုံးခဲ့သည်။
• လစ်ဗျား - အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းကြောင့် မြေထဲပင်လယ်တွင် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း အားကောင်းလာပြီး Derna မြို့ရှိ ဆည်များကျိုးပေါက်ကာ ရပ်ကွက်များ ရေစီးနှင့်အတူ မျောပါပျက်စီးခဲ့သည်။
• ဆော်ဒီအာရေးဗီးယား - ဟာ့ဂ်ျ (Hajj) ဘုရားဖူးရာသီအတွင်း အပူချိန် ၅၁.၈ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်အထိ ရောက်ရှိခဲ့သဖြင့် ဘုရားဖူး ၁၃၀၀ ကျော် လမ်းမများပေါ်တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။
• အမေရိကန် (လူဝီစီယားနား) - ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အဆိုးရွားဆုံး တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး မီးခိုးငွေ့များကြောင့် အဝေးပြေးလမ်းမပေါ်တွင် ကားစီးရေ ၁၅၈ စီး ဆင့်ကဲတိုက်မိကာ ၇ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။
• အခြားသောသက်ရောက်မှုများ - ဖိလစ်ပိုင်တွင် ကျောင်းသားများ သွေးလျှံမူးမေ့လဲကျခြင်း၊ ဘရာဇီးတွင် ရေအပူချိန် ၄၁ ဒီဂရီအထိရှိလာသဖြင့် Amazon လင်းပိုင် ၂၀၀ ကျော်သေဆုံးခြင်း၊ စပိန်တွင် သံလွင်ဆီများရှားပါးလာသဖြင့် ဒေါ်လာ ၅ သိန်းကျော်တန်ဖိုးရှိ သံလွင်ဆီများ ခိုးယူခံရခြင်း၊ အိုင်ဗရီကို့စ်တွင် ကိုကိုးအထွက်နှုန်း ထက်ဝက်ကျဆင်းပြီး တောင်သူများ ဘဝပျက်စီးခြင်း၊ အမေရိကန် တက္ကဆက်ပြည်နယ်တွင် ကျောင်းသားဘောလုံးကစားသမားများ ဦးနှောက်နှင့် ကျောက်ကပ်ထိခိုက်ခြင်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

စံချိန်သစ်တင်ခဲ့သည့် Heat Storm Raimundo (၂၀၂၆)

Heat Storm Vera သည် ၎င်း၏သက်တမ်းတစ်လျှောက် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး စံချိန်တင်ခဲ့သည့်အပြင်၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏အမြင့်ဆုံးအခြေအနေ၌ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၃၁.၃ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ဖုံးလွှမ်းနိုင်ခဲ့ကာ အကြီးမားဆုံးစံချိန်ကို တင်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယခုနှစ် (၂၀၂၆) နွေရာသီတွင် ထိုစံချိန်များကို Heat Storm Raimundo က ချိုးဖျက်သွားခဲ့သည်။

Heat Storm Raimundo အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းကြီးသည် ဥရောပတစ်ခွင်ကို အလွန်အမင်း ပူပြင်းစေခဲ့ပြီး စပိန်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့တွင် ဧရာမ တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် Raimundo သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၃၃.၈ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ဖုံးလွှမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး Vera ၏ အမြင့်ဆုံးလွှမ်းခြုံနိုင်မှုစံချိန်ကို ကျော်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ဤမုန်တိုင်းသည် လက်ရှိအချိန်အထိ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး (လေးပုံ သုံးပုံခန့်) ကို ထိတွေ့ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။

Vera နှင့် Raimundo အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းကြီး နှစ်ခုစလုံးသည် အရည်ပျော်နေသော နီပေါရေခဲမြစ်ပေါ်တွင် အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ဖုံးလွှမ်းတိုက်ခတ်ခဲ့ကြသည်။ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အဆိုပါရေခဲမြစ်ကြီး ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ပြီး၊ ဆိုးရွားပြင်းထန်သော ရုတ်တရက် ရေကြီးရေလျှံမှုများနှင့် ရွှံ့နွံများပြိုကျမှု (နီပေါနိုင်ငံ၊ Devighat ဒေသ) တို့ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ လူထောင်ပေါင်းများစွာ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ကနဦး လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ အပူချိန်မြင့်တက်လာမှုများသည် ရေခဲမြစ်နှင့် ၎င်း၏အောက်ခံကျောက်လွှာများကို အားနည်းကာ ပြိုကျစေရန် အဓိက တွန်းအားပေးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

အဆိုပါရေခဲမြစ်ကြီး မပြိုကျမီအချိန်အထိ ၎င်းဧရိယာသည် ယခုဆယ်စုနှစ်အတွင်း အချိန်၏ ၅၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို အပူလှိုင်း သို့မဟုတ် အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းများအောက်တွင် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ (၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ၇ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိခဲ့သည်။) ပိုမိုဆိုးရွားသည့်အချက်မှာ ရေခဲမြစ်ကြီး မပြိုကျမီ ခြောက်ရက်တိတိ အဆိုပါနေရာကို Heat Storm Raimundo က အပြည့်အဝ ဖုံးလွှမ်းထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

Raimundo ၏ အဖျက်စွမ်းအားသည် ယခုအချိန်အထိ ပြီးဆုံးမသွားသေးပေ။ မုန်တိုင်းသက်တမ်းမှာ ရက်ပေါင်း ၂၃၅ ရက်ရှိနေပြီဖြစ်ကာ ကမ္ဘာကြီးကို ဆက်လက် အပူလောင်မြိုက်နေဆဲဖြစ်သည်။

(Source: ရိုက်တာသတင်းဌာနက သုတေသနပြုရေးသားထားသည့် Giant ‘heat storms’ are scorching the Earth. This is the story of the biggest one on record.ဆောင်းပါးကို ကောက်နှုတ်ဖော်ပြပေးပါသည်။)