-ညီလတ်

မတ်၂၉၊၂၀၂၆

အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်း အမေရိကန်၊ အစ္စရေးနဲ့ အီရန်တို့ကြား ပဋိပက္ခတွေ ကြီးထွားလာတာနဲ့အမျှ ကမ္ဘာ့စွမ်းအင်ဈေးကွက်ရဲ့ အာရုံစိုက်မှုဟာ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကနေတဆင့် တောင်ဘက်မှာရှိတဲ့ မျက်ရည်တံခါးလို့ အမည်ပေးထားတဲ့ Bab el-Mandeb ရေလက်ကြားဆီကို ရွေ့ လျားလာနေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းတစ်လျှောက် ကမ္ဘာ့စွမ်းအင်ဈေးကွက်ကို အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်စေမယ့် ဒုတိယမြောက် စစ်မျက်နှာစာတစ်ခုအဖြစ် အဆိုပါရေလက်ကြားက ထွက်ပေါ်လာနေပါတယ်။

မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးပါမှုနဲ့ ပထဝီဝင်အနေအထား

အာရပ်ဘာသာစကားနဲ့”မျက်ရည်တံခါး" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတဲ့ Bab el-Mandeb ဟာ ပင်လယ်နီနဲ့ အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာကို ဆက်သွယ်ပေးထားပြီး  အာရေဗျကျွန်းဆွယ်မှာရှိတဲ့ ယီမင်နိုင်ငံနဲ့ အာဖရိကဦးချိုဒေသ မှာရှိတဲ့ ဂျီဘူတီ၊ အီရီထရီးယားနိုင်ငံတို့ကို ပိုင်းခြားထားပါတယ် ။

အာရှနဲ့ ဥရောပကြား သွားလာနေတဲ့ သင်္ဘောတွေဟာ စူးအက်တူးမြောင်း (Suez Canal) ကိုသွားဖို့ အဲဒီ  ရေလက်ကြားကို မဖြစ်မနေ ဖြတ်သန်းရတဲ့အတွက် မျက်ရည်တံခါးဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အလုပ်အများဆုံးနဲ့ မဟာဗျူဟာအရ အရေးအပါဆုံး ရေကြောင်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ် ။

ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု စုစုပေါင်းရဲ့ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နဲ့  ကမ္ဘာ့ရေနံ၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တင်ပို့မှုရဲ့ ၁၀ရာခိုင်နှုန်း  ကနေ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ဟာ ဒီရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားလာနေတာ ဖြစ်ပါတယ် ။

ပထဝီနိုင်ငံရေး တင်းမာမှုနဲ့ လက်တွေ့ခြိမ်းခြောက်မှုများ

မျက်ရည်တံခါးရေလက်ကြားဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ စစ်ရေးအရ အင်အားချထားမှု အများဆုံး ဒေသတွေ  အနက် တစ်ခုဖြစ်နေပြီး လက်ရှိမှာ အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ယီမင်ဟူသီ (Houthi) အဖွဲ့က စစ်ပွဲ  အတွင်း ပါဝင်လာတဲ့အတွက် ကြီးမားတဲ့ အနှောင့်အယှက်တွေ ဖြစ်ပေါ်ဖို့ အန္တရာယ်ရှိလာနေတာဖြစ်ပါ  တယ်။

အဲဒီအပြင်အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးတို့က အီရန်ရဲ့ စွမ်းအင်အခြေခံအဆောက်အအုံတွေကို ထပ်မံတိုက် ခိုက်  မယ်ဆိုရင် Bab el-Mandeb နဲ့ ပင်လယ်နီတို့မှာ မလုံခြုံမှုတွေ ပိုမိုလုပ်ဆောင်သွားမယ်လို့ အီရန်စစ်ဘက်   အရာရှိတစ်ဦးကလည်း သတိပေးထားပါတယ်။

အန္တရာယ်ပြုဖို့အတွက် ရေလက်ကြားကို တရားဝင် ပိတ်ဆို့ဖို့တောင် မလိုအပ်ဘဲ၊ ဒရုန်းနဲ့ ဒုံးကျည်တွေနဲ့ ဆက်တိုက်ခြိမ်းခြောက်နေရုံနှင့်ပဲ သင်္ဘောတွေဟာ Cape of Good Hope ကနေ ကွေ့ပတ်သွားလာရမယ့် အခြေအနေဖြစ်လာမှာပါ။

ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအပေါ် ရိုက်ခတ်လာမယ့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေ

ဟူသီတွေရဲ့ ဆက်တိုက်တိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ စူးအက်တူးမြောင်းကို ဖြတ်သန်းတဲ့ သင်္ဘောစီးရေ ၂၆,၀၀၀ ခန့်ရှိခဲ့ရာကနေ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ ၁၂,၇၀၀ အထိ ထက်ဝက်ခန့် ကျဆင်း  သွားခဲ့ပါတယ်။နေ့စဉ် ပျမ်းမျှအားဖြင့် သင်္ဘောတွေဖြတ်သန်းမှုဟာလည်း ၇၅ စီးကနေ ၃၃ စီးခန့်အထိ ကျ  ဆင်းသွားခဲ့ပါတယ် ။

တကယ်လို့ အဲဒီမျက်ရည်တံခါးရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့တာ ဒါမှမဟုတ် ကြီးကြီးမားမား နှောင့်ယှက်တာ  တွေပြုလုပ်ခံရမယ်ဆိုရင် ရေနံဈေးနှုန်းတွေဟာ တစ်စည်ကို ၁၅၀ ဒေါ်လာအထိ မြင့်တက်သွားနိုင်တယ် လို့ ကျွမ်းကျင်သူတွေက သတိပေးထားပါပြီ။

သင်္ဘောတွေ လမ်းကြောင်းပြောင်းလဲသွားလာရတဲ့အတွက် ခရီးစဉ်ကြာချိန် ပိုရှည်လာတာ၊ လောင်စာဆီ စရိတ်၊ ကုန်စည်ပို့ဆောင်ခနဲ့အာမခံကြေးတွေမြင့်တက်လာတာတွေကြောင့် ကမ္ဘာ့ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ကွင်းဆက်ကို ထိခိုက်စေပြီး ကုန်ကျစရိတ်ကြီးမားမှုကတစ်ဆင့် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုတွေပါ ဖြစ်လာနိုင်ပါ  တယ်။

အနာဂတ်အခြေအနေ

ခြုံငုံသုံးသပ်ရလျှင် "မျက်ရည်တံခါးဝ" ဘပ်အယ်လ်မန်ဒက်သည် ကျဉ်းမြောင်းသော ရေလက်ကြားတစ်ခု   ထက်မကဘဲ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို ထိန်းချုပ်ထားသည့် အရေးပါသော ဖိအားပေးချက် (Global economic pressure point) တစ်ခု ဖြစ်လာနေတာကိုတွေ့ရပါတယ်။

တကယ်လို့ ယခုလိုမတည်ငြိမ်မှုများ ဆက်လက်တည်ရှိနေပါက ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတွေက ယခင်ကကဲ့သို့ စူးအက်တူးမြောင်းအပေါ် တစ်ခုတည်း မှီခိုနေ၍ မရတော့ဘဲ စရိတ်ကြီးမားသော အခြား လမ်းကြောင်းသစ်များကို ရေရှည်အတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားလာရပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ မကြုံစဖူး ထူးခြား  တဲ့ ရေကြောင်းထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး အပြောင်းအလဲကြီးတစ်ခုဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံအနေနှင့်လည်း မျက်ရည်တံခါးရေလက်ကြားပိတ်သွားခဲ့ရင် ဘာတွေဖြစ်လာနိုင်တယ်ဆိုတာ ကို ကြိုတင်တွက်ဆပြီး ပြင်ဆင်ထားသင့်ပါတယ်။

ဥရောပနဲ့ အာရှကြား ကုန်သွယ်မှုတွေအတွက် ဒီရေလက်ကြားဟာ အဓိကကျနေတဲ့အတွက် မြန်မာနိုင်ငံ   ကနေ ဥရောပကို အဓိကတင်ပို့နေတဲ့ အထည်ချုပ် (CMP) လို ပို့ကုန်တွေအတွက်စဉ်းစားရပါလိမ့်မယ်။

ပုံမှန်ရေကြောင်းလမ်း မလုံခြုံမှုကြောင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ခ (Freight costs) နဲ့ အာမခံကြေးတွေ ပိုမိုမြင့် တက်လာမှာဖြစ်ပြီး ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ကွင်း  ဆက် (Supply Chain) တစ်ခုလုံးကို ထိခိုက်လာစေ နိုင်တဲ့အတွက် အဲဒီရဲ့အကျိုးဆက်နှင့်ရိုက်ခတ်နိုင်မှုတွေကိုလည်း ကြိုတင်တွက်ဆထားဖို့လိုပါတယ်။

မျက်ရည်တံခါးဝကြောင့် ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံး မျက်ရည်တွေဝေရမယ့် အဖြစ်က ရှောင်ရှားနိုင်ဖို့အတွက်က လက်ရှိ အီရန်စစ်ပွဲကြီး အဆုံးသတ်ပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကြီး ပြန်လည်တည်ငြိမ်လာစေဖို့ အထူး လိုအပ်နေပါကြောင်း သုံးသပ်တင်ပြရပါတယ်။

ဝန်ခံချက်- NDTV တွင်ပါရှိသော Gate Of Tears: The Next Chokepoint That Could Make Shippers Cry After Hormuz ဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ သုံးသပ်ရေးသားပါတယ်။