#World_News
Published 23 October 2026
■ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ဟာ SpaceX ကုမ္ပဏီအကြီးအကဲ အီလွန်မတ်စ်ကို ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က ဖုန်းဆက်ပြီး ယူကရိန်းနိုင်ငံမှာ အသုံးပြုနေတဲ့ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ Starlink အင်တာနက်စနစ်အပေါ် ချမှတ်ထားတဲ့ ကန့်သတ်ချက်တွေကို ဖယ်ရှားပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့တယ်လို့ အမေရိကန်အရာရှိတွေရဲ့ ပြောကြားချက်ကို ကိုးကားပြီး The Wall Street Journal က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
■ မတ်စ်ရဲ့ SpaceX ကုမ္ပဏီဟာ Starlink အင်တာနက်အမြန်နှုန်းကို ကန့်သတ်ထားခဲ့တာဖြစ်ပြီး ထရမ့်နဲ့ ဖုန်းပြောဆိုပြီးနောက် ကြာသပတေးနေ့မှာတော့ အင်တာနက်ဆက်သွယ်မှု ပုံမှန်အခြေအနေနဲ့ ပိုမိုနီးစပ်လာခဲ့တယ်လို့ အမေရိကန်နဲ့ ယူကရိန်းအရာရှိတွေက ပြောပါတယ်။
■ ဒါပေမဲ့ ကန့်သတ်ချက်အားလုံးကို အပြည့်အဝ ဖယ်ရှားနိုင်ခြင်း မရှိသေးဘူးလို့ ယူကရိန်းအရာရှိအချို့က ဆိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆက်သွယ်မှုအမြန်နှုန်းကတော့ အရင်ကထက် တိုးတက်လာခဲ့ပါတယ်။
■ အရာရှိတွေရဲ့ အဆိုအရ ထရမ့်ဟာ Starlink ရဲ့ အမြန်နှုန်းကို တစ်နာရီ မိုင် ၁၀၀ ဝန်းကျင်မှာ ကန့်သတ်ထားတာနဲ့ပတ်သက်ပြီး မကျေနပ်ကြောင်း မတ်စ်ကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
■ အဆိုပါကန့်သတ်ချက်ကြောင့် မြန်နှုန်းမြင့် မောင်းနှင်ပျံသန်းတဲ့ ယူကရိန်းတိုက်ခိုက်ရေးဒရုန်းတွေနဲ့ ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရေးယာဉ်အချို့ဟာ Starlink ကွန်ရက်နဲ့ ထိရောက်စွာ ချိတ်ဆက်နိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ရုရှားရဲ့တိုက်ခိုက်မှုတွေကို တုံ့ပြန်ရာမှာ အခက်အခဲတွေကြုံတွေ့ခဲ့ရတယ်လို့ သိရပါတယ်။
■ Starlink အမြန်နှုန်း လျှော့ချထားကြောင်း The Wall Street Journal က သတင်းဖော်ပြခဲ့ပြီးနောက် ထရမ့်နဲ့ မတ်စ်တို့ရဲ့ ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့တာပါ။
■ ဒါပေမဲ့ အဆိုပါကန့်သတ်ချက်ကို မတ်စ်က ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာလား၊ ဒါမှမဟုတ် အမေရိကန်အစိုးရရဲ့ ညွှန်ကြားချက်အရ ဆောင်ရွက်ခဲ့တာလားဆိုတဲ့အချက်မှာတော့ SpaceX နဲ့ အိမ်ဖြူတော်တို့ရဲ့ ပြောဆိုချက်တွေ ကွဲလွဲနေပါတယ်။
Source-Wion
#World_News
Published 21 October 2026
■ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယိုက အိန္ဒိယနိုင်ငံဟာ အင်အားကြီးမားပြီး ကမ္ဘာ့အရေးကိစ္စတွေမှာ ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်တဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်တယ်လို့ ချီးကျူးပြောဆိုလိုက်ပါတယ်။
■ ဒါ့အပြင် အိန္ဒိယနဲ့ အမေရိကန်တို့အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဟာ ၂၁ ရာစုရဲ့ အနာဂတ်ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်တဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍမှာ ရှိနေတယ်လို့လည်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
■ အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်၊ အင်္ဂါနေ့က အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မွန်ဘိုင်းမြို့မှာ ကျင်းပတဲ့ အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေး နှစ် ၂၅၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ် “Freedom 250” ဧည့်ခံပွဲမှာ ရူဘီယိုက အခုလို ပြောကြားခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
■ သူက လက်ရှိအချိန်မှာ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ စီးပွားကူးသန်းဆက်ဆံရေးတွေအပေါ် ချမှတ်နေတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေဟာ နောင်လာမယ့် မျိုးဆက်တွေအထိ သက်ရောက်မှုရှိနေမှာဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
■ “လာမယ့် ၂၅၀ နှစ်အတွင်း ကျွန်တော်တို့ အတူတကွ ဘာတွေ လုပ်ဆောင်နိုင်မလဲဆိုတာကို ဂုဏ်ပြုဖို့ ဒီကို ရောက်လာတာပါ” လို့ ရူဘီယိုက ပြောပါတယ်။
သူက အိန္ဒိယနဲ့ အမေရိကန်တို့ဟာ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို လေးစားခြင်း၊ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ယုံကြည်ခြင်းနဲ့ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့လို တူညီတဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေအပေါ် အခြေခံပြီး အနာဂတ်ကို အတူတကွ ပုံဖော်နိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးရှိနေတယ်လို့လည်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
■ ရူဘီယိုက အိန္ဒိယဟာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်တာ၊ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်တာနဲ့ အမေရိကန်အတွက် စီးပွားရေးအရရော မဟာဗျူဟာအရပါ အရေးပါတဲ့ မိတ်ဖက်နိုင်ငံဖြစ်တာတွေကို ထောက်ပြခဲ့ပါတယ်။
■ အထူးသဖြင့် နည်းပညာ၊ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ အင်ဒို-ပစိဖိတ်ဒေသ လုံခြုံရေးကဏ္ဍတွေမှာ နှစ်နိုင်ငံအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်မယ့် အခွင့်အလမ်းတွေ အများကြီးရှိတယ်လို့လည်း ပြောပါတယ်။
Source-Wion
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်တွင် ကျရောက်သည့် တစ်နိုင်ငံလုံးပစ်ခတ် တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် (NCA) ချုပ်ဆိုခြင်း (၁၁) နှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်နေ့ မိန့်ခွန်း၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်က ငြိမ်းချမ်းရေး၊ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီ၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို အခြေခံသည့် ပြည်ထောင်စုတည်ဆောက်ရေးတို့ကို အလေးထားပြောကြားခဲ့သည်။ ကြိုတင်ကန့်သတ်ချက်မထားသည့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများသို့ ပါဝင်ရန် ထပ်မံဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပြီး သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖြေရှင်းရေး၊ လူနည်းစုအခွင့်အရေးကို လေးစားရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ဖွံ့ဖြိုးရေးတို့ကို ဟန်ချက်ညီဆောင်ရွက်ရေးတို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။ မိန့်ခွန်းပါ အဓိကသဘောထားများနှင့် ရှေ့ဆက်ဆောင်ရွက်မည့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို အချက် ၁၂ ချက်ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ကောက်နှုတ်ဖော်ပြပါသည်။
၁။ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် NCA ကို အလေးထားခြင်း
NCA သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက်သာမက လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဖြေရှင်းရန်နှင့် ဒီမိုကရေစီ၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို အခြေခံသည့် ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရန် သဘောတူထားသည့် နိုင်ငံရေးကတိကဝတ်နှင့် မူဘောင်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသည်။
၂။ ကြိုတင်ကန့်သတ်ချက်မထားဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးရန် ဖိတ်ခေါ်ခြင်း
NCA လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် အဖွဲ့များနှင့် လက်မှတ်မရေးထိုးရသေးသည့် အဖွဲ့များအားလုံးကို တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရန် ဖိတ်ခေါ်ထားကြောင်း ပြောကြားသည်။ အထူးသဖြင့် KNU၊ CNF နှင့် ABSDF တို့ကို ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများတွင် ပါဝင်ရန် ထပ်မံဖိတ်ခေါ်သည်။
၃။ PDF အဖွဲ့များကို ဥပဒေဘောင်အတွင်း ဝင်ရောက်ရန် တိုက်တွန်းခြင်း
PDF အဖွဲ့များအနေဖြင့် နိုင်ငံနှင့် ပြည်သူ့အကျိုးကို ရှေးရှုပြီး ဥပဒေဘောင်အတွင်း ဝင်ရောက်လာကြရန် တိုက်တွန်းသည်။ ဒီမိုကရေစီရည်မှန်းချက်များကို စည်းကမ်းရှိသည့် ဒီမိုကရေစီကျင့်စဉ်များ၊ အကြမ်းမဖက်သည့် နည်းလမ်းများဖြင့် ဆောင်ရွက်ရန် ပြောကြားသည်။
၄။ သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို တွေ့ဆုံဆွေးနွေး၍ ဖြေရှင်းရန် တိုက်တွန်းခြင်း
လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပြည်သူများအနေဖြင့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို တွေ့ဆုံဆွေးနွေးညှိနှိုင်း၍ အဖြေရှာရန် တိုက်တွန်းသည်။ ဖြစ်သင့်ဖြစ်ထိုက် သည့်အရာများနှင့် လက်တွေ့ဖြစ်နိုင်သည့်အရာများအပေါ် အခြေခံပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ပြောကြားသည်။
၅။ ရှိပြီးသားကတိကဝတ်များကို လေးစားလိုက်နာ၍ NCA ကို ဆက်လက်အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း
သက်ဆိုင်သူအားလုံးအနေဖြင့် ရှိပြီးသား NCA သဘောတူညီချက်များနှင့် ကတိကဝတ်များကို လေးစား လိုက်နာရန် တိုက်တွန်းသည်။ NCA လက်မှတ်မရေးထိုးရသေးသည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ရေးအတွက်လည်း ဆက်လက်ဖိတ်ခေါ်ညှိနှိုင်းသွားမည်ဟု ပြောကြားသည်။
၆။ ယခင်ရရှိထားသည့် သဘောတူညီချက်များကို ဆက်လက်အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်သင့်သည့် အချက် ၄၃ ချက် နှင့် ပြည်ထောင်စု သဘောတူ စာချုပ် အစိတ်အပိုင်း ၁၊ ၂၊ ၃ တို့ကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၌ ဆွေးနွေးအတည်ပြုပြီး အပိုင်းလိုက် အကောင်အထည်ဖော်သွားမည်ဟု ပြောကြားသည်။
၇။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ဖက်ဒရယ်ဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ပါရှိသည့် ဖက်ဒရယ်ဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ထိရောက်စွာ အကောင်အထည်ဖော်သွားမည်ဟု ပြောကြားသည်။ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့်အညီ အာဏာခွဲဝေကျင့်သုံးခြင်းဟု ရှင်းလင်းပြီး တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်၊ ဥပဒေပြုခွင့်နှင့် တရားစီရင်ခွင့်တို့ကို ဖော်ပြသည်။
၈။ လူနည်းစုအခွင့်အရေးနှင့် မတူကွဲပြားသည့် သဘောထားများကို လေးစားခြင်း
အများဆန္ဒကို လေးစားသကဲ့သို့ လူနည်းစု၏ဆန္ဒနှင့် အခွင့်အရေးများကိုလည်း အလေးထားရန် ပြောကြားသည်။ သဘောထားမတူသူများကို ရန်သူအဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း၊ လူ့အသိုင်း အဝိုင်းမှ ဖယ်ကြဉ်ခြင်းနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုးကွယ်မှုတို့ကို ရှောင်ရှားရန် တိုက်တွန်းသည်။
၉။ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည့် ပြည်နယ်အမည်များ စဉ်းစားခြင်း
ပြည်နယ်တစ်ခုသည် ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သည့် တိုင်းရင်းသားအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်ကြောင်း ပြောကြား သည်။ ဒေသခံအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုနိုင်မည့် ပြည်နယ်အမည်သတ်မှတ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို ရှေးရှုပြီး ဝိုင်းဝန်းစဉ်းစားအဖြေရှာရန် တိုက်တွန်းသည်။
၁၀။ ငြိမ်းချမ်းရေးကော်မတီများကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း၍ တာဝန်ခွဲဝေခြင်း
ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု ဗဟိုကော်မတီ၊ လုပ်ငန်းကော်မတီနှင့် ညှိနှိုင်းရေးကော်မတီတို့ကို ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းထားကြောင်း ပြောကြားသည်။ လုပ်ငန်းကော်မတီက အချိန်ဇယားနှင့် မဟာဗျူဟာများ ချမှတ်ပေးပြီး ညှိနှိုင်းရေးကော်မတီက လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု တာဝန် ခွဲဝေထားသည်။
၁၁။ ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံကျင်းပနိုင်ရေးအထိ ဆက်လက်ညှိနှိုင်းခြင်း
အလွတ်သဘောဆွေးနွေးမှုများ၊ တရားဝင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေး ခိုင်မာစေရန် နှစ်ဖက်ဆွေးနွေးပွဲများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပြောကြားသည်။ NCA အရ တရားဝင် အစည်းအဝေးများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ ကျင်းပနိုင်ရေးအထိ ညှိနှိုင်းသွားမည်ဟု ဖော်ပြသည်။
၁၂။ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို ဟန်ချက်ညီ ဆောင်ရွက်ခြင်း
ငြိမ်းချမ်းရေးသည် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဘဝ တိုးတက်ရေးတို့နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်ကြောင်း အလေးထားပြောကြားသည်။ မျိုးဆက်သစ်များအတွက် တည်ငြိမ်သည့်အနာဂတ်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို လက်ဆင့်ကမ်းပေးနိုင်ရေး ရေရှည်ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပြောကြားသည်။
အရင်းအမြစ်- နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ မိန့်ခွန်းအပြည့်အစုံ
ဧရာမ ‘အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းကြီးများ’ က ကမ္ဘာမြေကို ပူပြင်းလောင်ကျွမ်းစေလျက်ရှိသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းတစ်လျှောက် စံချိန်တင် အကြီးမားဆုံး အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းကြီးအကြောင်း ဖြစ်သည်။
၂၀ အောက်တိုဘာ၊၂၀၂၆-
ရိုက်တာ (Reuters) သတင်းဌာန၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ ယခင်က သီးခြားဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော သာမန် "အပူလှိုင်း (Heat waves)" များသည် ယခုအခါ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် ကျယ်ပြန့်စွာကို လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် နှစ်ချီ၍ ဖုံးလွှမ်းနိုင်သည့် ဧရာမ "အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းများ (Heat storms)" အဖြစ် အသွင်ကူးပြောင်းလာပြီဖြစ်ကြောင်းဖော်ပြထားသည်။
အပူလှိုင်းမုန်တိုင်း (Heat Storm) သတ်မှတ်ချက်နှင့် စိုးရိမ်ဖွယ် ကိန်းဂဏန်းများ
Heat Storm Vera ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဖျက်စွမ်းအား (၂၀၂၃ ဇူလိုင် - ၂၀၂၄ ဇူလိုင်)
ရက်ပေါင်း ၃၆၇ ရက်ကြာ တိုက်ခတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ဖုံးလွှမ်းခဲ့သော ဆိုးရွားသည့် မုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သည်။ အီရန်နိုင်ငံ Lut သဲကန္တာရတွင် ၅၃.၃ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်အထိ စံချိန်တင်မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အောက်ပါ ဘေးအန္တရာယ်များကို ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည် -
စံချိန်သစ်တင်ခဲ့သည့် Heat Storm Raimundo (၂၀၂၆)
Heat Storm Vera သည် ၎င်း၏သက်တမ်းတစ်လျှောက် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး စံချိန်တင်ခဲ့သည့်အပြင်၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏အမြင့်ဆုံးအခြေအနေ၌ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၃၁.၃ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ဖုံးလွှမ်းနိုင်ခဲ့ကာ အကြီးမားဆုံးစံချိန်ကို တင်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယခုနှစ် (၂၀၂၆) နွေရာသီတွင် ထိုစံချိန်များကို Heat Storm Raimundo က ချိုးဖျက်သွားခဲ့သည်။
Heat Storm Raimundo အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းကြီးသည် ဥရောပတစ်ခွင်ကို အလွန်အမင်း ပူပြင်းစေခဲ့ပြီး စပိန်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့တွင် ဧရာမ တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် Raimundo သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၃၃.၈ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ဖုံးလွှမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး Vera ၏ အမြင့်ဆုံးလွှမ်းခြုံနိုင်မှုစံချိန်ကို ကျော်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ဤမုန်တိုင်းသည် လက်ရှိအချိန်အထိ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး (လေးပုံ သုံးပုံခန့်) ကို ထိတွေ့ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
Vera နှင့် Raimundo အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းကြီး နှစ်ခုစလုံးသည် အရည်ပျော်နေသော နီပေါရေခဲမြစ်ပေါ်တွင် အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ဖုံးလွှမ်းတိုက်ခတ်ခဲ့ကြသည်။ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အဆိုပါရေခဲမြစ်ကြီး ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ပြီး၊ ဆိုးရွားပြင်းထန်သော ရုတ်တရက် ရေကြီးရေလျှံမှုများနှင့် ရွှံ့နွံများပြိုကျမှု (နီပေါနိုင်ငံ၊ Devighat ဒေသ) တို့ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ လူထောင်ပေါင်းများစွာ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ကနဦး လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ အပူချိန်မြင့်တက်လာမှုများသည် ရေခဲမြစ်နှင့် ၎င်း၏အောက်ခံကျောက်လွှာများကို အားနည်းကာ ပြိုကျစေရန် အဓိက တွန်းအားပေးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
အဆိုပါရေခဲမြစ်ကြီး မပြိုကျမီအချိန်အထိ ၎င်းဧရိယာသည် ယခုဆယ်စုနှစ်အတွင်း အချိန်၏ ၅၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို အပူလှိုင်း သို့မဟုတ် အပူလှိုင်းမုန်တိုင်းများအောက်တွင် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ (၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ၇ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိခဲ့သည်။) ပိုမိုဆိုးရွားသည့်အချက်မှာ ရေခဲမြစ်ကြီး မပြိုကျမီ ခြောက်ရက်တိတိ အဆိုပါနေရာကို Heat Storm Raimundo က အပြည့်အဝ ဖုံးလွှမ်းထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
Raimundo ၏ အဖျက်စွမ်းအားသည် ယခုအချိန်အထိ ပြီးဆုံးမသွားသေးပေ။ မုန်တိုင်းသက်တမ်းမှာ ရက်ပေါင်း ၂၃၅ ရက်ရှိနေပြီဖြစ်ကာ ကမ္ဘာကြီးကို ဆက်လက် အပူလောင်မြိုက်နေဆဲဖြစ်သည်။
(Source: ရိုက်တာသတင်းဌာနက သုတေသနပြုရေးသားထားသည့် Giant ‘heat storms’ are scorching the Earth. This is the story of the biggest one on record.ဆောင်းပါးကို ကောက်နှုတ်ဖော်ပြပေးပါသည်။)
၁၄ ဧပြီ၊၂၀၂၆
စပါးကြီးမြွေတွေဟာ သမင်လို အကောင်ကြီးမျိုးကို တစ်ထိုင်တည်း မျိုချပြီးရင် လနဲ့ချီပြီး ဘာမှထပ်မစားဘဲ နေနိုင်ကြတဲ့ ထူးခြားတဲ့ အလေ့အထရှိပါတယ်။ အခုအခါမှာတော့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက မြွေတွေရဲ့ ဒီလိုထူးခြားတဲ့ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်မှာ အဓိကကျတဲ့ မော်လီကျူးတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ဒါဟာ အဝလွန်သူတွေအတွက် ဆေးဝါးအသစ်တွေ ထုတ်လုပ်ရာမှာ လမ်းစတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
မြွေတွေ အစာစားပြီးချိန်မှာ သူတို့ရဲ့ သွေးထဲမှာ အဆပေါင်း ၁၀၀၀ လောက်အထိ မြင့်တက်လာတတ်တဲ့ pTOS လို့ခေါ်တဲ့ မော်လီကျူးတစ်ခုကို အဝလွန်နေတဲ့ ကြွက်တွေကို စမ်းသပ်တိုက်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအခါ ကြွက်တွေဟာ အစားအသောက်ကို သိပ်မစားတော့ဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် အမြန်ကျသွားတာကို အံ့ဩဖွယ် တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်။ ဒီမော်လီကျူးဟာ Wegovy လို နာမည်ကြီး ဝိတ်ကျဆေးတွေနဲ့ ဆင်တူတဲ့ အာနိသင်မျိုး ပေးစွမ်းနိုင်တာကို တွေ့ရပါတယ်။
လက်ရှိသုံးနေတဲ့ Wegovy လို ဆေးတွေက အစာအိမ်ထဲကနေ အစာဆင်းတာကို နှေးစေပြီး အချိန်ကြာကြာ ဗိုက်ပြည့်နေသလို ခံစားရစေပေမယ့် ပျို့အန်တာ၊ ဝမ်းချုပ်တာနဲ့ ဗိုက်အောင့်တာမျိုးတွေ ဖြစ်စေတတ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခုတွေ့ရှိတဲ့ pTOS မော်လီကျူးကတော့ အဲဒီလို ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေ မရှိဘဲ၊ အစားစားချင်စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ပေးတဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်း (Hypothalamus) ကို တိုက်ရိုက် သွားရောက်သက်ရောက်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
"ကျွန်တော်တို့က မြွေတွေမှ မဟုတ်တာ" လို့ တွေးစရာရှိပေမယ့်၊ ဒီမော်လီကျူးက လူတွေရဲ့ ဆီးထဲမှာလည်း နည်းနည်းပါးပါး ပါဝင်နေတတ်တဲ့ သဘာဝဓာတ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း သဘာဝအတိုင်း ရှိနေပြီးသားဖြစ်တဲ့အတွက် အနာဂတ်မှာ ဆေးအဖြစ်ထုတ်လုပ်တဲ့အခါ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးနည်းပြီး ပိုမိုဘေးကင်းလုံခြုံမှု ရှိနိုင်တယ်လို့ ပညာရှင်တွေက မျှော်လင့်နေကြပါတယ်။
ဒီရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို လူတွေမှာ လက်တွေ့ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ဖို့အတွက်တော့ ထပ်ပြီး သုတေသနတွေ အများကြီး လုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ သဘာဝတရားကြီးထဲမှာ ဒီလို အလွန်အမင်း ထူးခြားတဲ့ အစွမ်းသတ္တိတွေရှိတဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေဆီကနေ လူသားတွေ ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးရှိမယ့်အရာတွေ အများကြီး သင်ယူနိုင်တယ်ဆိုတာကို ဒီလေ့လာမှုက သက်သေပြလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ Source: The Guardian
၁၄ ဧပြီ၊၂၀၂၆
လူအတော်များများက ကျန်းမာရေးအတွက် နေ့စဉ် အားဆေး (Multivitamins) တွေ သောက်လေ့ရှိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တချို့သော ရောဂါကုသတဲ့ ဆေးဝါးတွေနဲ့ အားဆေးတွေကို တွဲသောက်လိုက်တဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်က ဆေးစုပ်ယူမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဗီတာမင်နဲ့ သတ္တုဓာတ်တွေက ဆေးဝါးတွေနဲ့ လမ်းကြောင်းတူတူ ဖြတ်သန်းရတာမို့ ဆေးအာနိသင်ကို ပြောင်းလဲသွားစေနိုင်လို့ သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။
လည်ပင်းကျိတ် (သိုင်းရွိုက်) ဆေးတွေနဲ့ အရိုးပွရောဂါဆေးတွေဟာ အားဆေးတွေနဲ့ သိပ်မတည့်ပါဘူး။ အားဆေးထဲမှာပါတဲ့ ကယ်လ်ဆီယမ်နဲ့ သံဓာတ်တွေက အဲဒီဆေးတွေရဲ့ အာနိသင်ကို လျော့ကျစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီဆေးတွေကို မနက် အစာမစားခင် ဗိုက်ဟာနေချိန်မှာ အရင်သောက်တာ အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး၊ အားဆေးသောက်မယ်ဆိုရင် ဆေးသောက်ပြီး အနည်းဆုံး ၂ နာရီကနေ ၄ နာရီလောက် ခြားပြီးမှ သောက်သင့်ပါတယ်။
ပဋိဇီဝဆေး (ပိုးသတ်ဆေး) တွေ သောက်တဲ့အခါမှာလည်း အားဆေးနဲ့ အနည်းဆုံး ၂ နာရီလောက် ခြားသောက်ရပါမယ်။ မဟုတ်ရင် အားဆေးထဲက သတ္တုဓာတ်တွေနဲ့ ပေါင်းသွားပြီး ပိုးသတ်ဆေးက အပြည့်အဝ အာနိသင် မပြနိုင်တော့ပါဘူး။ သွေးကျဲဆေး (Warfarin) သောက်နေတဲ့သူတွေဆိုရင်လည်း အားဆေးထဲမှာပါတတ်တဲ့ ဗီတာမင် ကေ (Vitamin K) ကြောင့် သွေးခဲတာကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ ဆေးအာနိသင်ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဗီတာမင် ကေ ပါတဲ့ အားဆေးတွေကို ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် ရပ်လိုက်၊ သောက်လိုက် မလုပ်ဘဲ ဆရာဝန်နဲ့ သေချာတိုင်ပင်ပြီးမှ သောက်သင့်ပါတယ်။
ဆီးသွားစေတဲ့ဆေး (Diuretics) နဲ့ အစာအိမ်ဆေးတွေ သောက်နေရင်လည်း သတိထားရပါမယ်။ သွေးတိုးကျဖို့ပေးတဲ့ ဆီးဆေးတွေက ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဓာတ်ဆားတွေကို အပြောင်းအလဲဖြစ်စေလို့ အားဆေးတွေနဲ့ တွဲသောက်ရင် ကယ်လ်ဆီယမ်ဓာတ်တွေ အရမ်းများသွားတာမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ နောက်ပြီး အစာအိမ်လေနာဆေး (PPIs) တွေက အစာအိမ်အက်ဆစ်ကို လျှော့ချပေးတာမို့ အားဆေးထဲက ဗီတာမင် B12 နဲ့ သံဓာတ်တွေကို ခန္ဓာကိုယ်က ကောင်းကောင်း စုပ်ယူဖို့ ခက်ခဲသွားစေပါတယ်။
အချုပ်ပြောရရင်တော့ ပညာရှင်တွေက အားဆေးဆိုတာ လိုအပ်တဲ့ အာဟာရကို ဖြည့်တင်းပေးဖို့ပဲဖြစ်ပြီး အစားအစာအစစ်တွေနေရာမှာ အစားထိုးဖို့ မဟုတ်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ အကောင်းဆုံးကတော့ အသီးအနှံ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်စတဲ့ သဘာဝအစားအစာတွေကိုပဲ မျှတအောင် စားသုံးပေးဖို့ပါ။ တကယ်လို့ သင်က ပုံမှန်သောက်နေရတဲ့ ဆေးတွေရှိတယ်ဆိုရင်တော့ အားဆေးတွေ မသောက်ခင် ဆရာဝန် သို့မဟုတ် ဆေးဝါးကျွမ်းကျင်ပညာရှင်နဲ့ အရင်ဆုံး တိုင်ပင်ဆွေးနွေးတာ အလုံခြုံဆုံးပါပဲ။