#World_News
Published 23 October 2026

■ ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာတွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၂၀ နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် အပူတက်လာတဲ့နှုန်း နှစ်ဆခန့် မြန်ဆန်လာနေပါတယ်။

■ လူသားတွေရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ပိုလျှံအပူစွမ်းအင်တွေကို သမုဒ္ဒရာတွေက စုပ်ယူနေရပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာတာ၊ သမုဒ္ဒရာရေ အက်စစ်ဓာတ် ပိုများလာတာနဲ့ ရေနေသတ္တဝါတွေရဲ့ နေထိုင်ရာပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးလာတာတွေ ဖြစ်ပေါ်နေပါတယ်။

■ Copernicus ရဲ့ နောက်ဆုံးထုတ် Ocean State Report အစီရင်ခံစာမှာ ဒီအခြေအနေတွေကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားပြီး အဏ္ဏဝါသက်ရှိတွေ၊ ကမ်းရိုးတန်းဒေသမှာ နေထိုင်သူတွေနဲ့ ကျွန်းနိုင်ငံတွေဟာ အန္တရာယ်ပိုများလာနိုင်တယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။

■ Mercator Ocean International အဖွဲ့ရဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် Pierre Bahurel ကတော့ -

■ “သမုဒ္ဒရာတွေဟာ ကျွန်တော်တို့မျက်စိရှေ့မှာပဲ ပြောင်းလဲနေပါတယ်။ ရေပူလာတာ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာတာနဲ့ ဂေဟစနစ်တွေ ပျက်စီးလာတာဟာ ရေရှည်တည်တံ့မယ့် ကြီးမားတဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နေတယ်ဆိုတဲ့ လက္ခဏာတွေပါပဲ” လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

■ ၁။ သမုဒ္ဒရာတွေ အပူတက်လာတဲ့နှုန်း နှစ်ဆဖြစ်လာ

■ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တဲ့ ပိုလျှံအပူစွမ်းအင်တွေရဲ့ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို သမုဒ္ဒရာတွေက စုပ်ယူပေးနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကမ္ဘာ့အပူချိန် ပိုမိုမြင့်တက်လာမှုကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထိန်းပေးနိုင်တဲ့ သဘာဝစနစ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

■ ဒါပေမဲ့ ဒီလိုအပူတွေကို စုပ်ယူနေရတာကြောင့် သမုဒ္ဒရာတွေအတွင်းမှာလည်း အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာနေပါတယ်။

■ အစီရင်ခံစာအရ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၂၀ အတွင်း သမုဒ္ဒရာတွေ ပူနွေးလာတဲ့နှုန်းဟာ နှစ်ဆခန့် မြန်လာပါတယ်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အပူချိန်ဟာ ၂၀၂၃ နဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွေမှာ စံချိန်တင်မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ဒီသတင်းမှာ ဖော်ပြထားတဲ့အချက်အလက်အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာလည်း စံချိန်သစ်တင်ခဲ့ပါတယ်။

■ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တစ်နှစ်တည်းမှာပင် သမုဒ္ဒရာတွေက အပူစွမ်းအင် ၂၃ ဇက်တာဂျူးလ် ထပ်မံစုပ်ယူခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အပူစွမ်းအင် စုပ်ယူမှု စံချိန်ကို ကိုးနှစ်ဆက်တိုက် ချိုးဖျက်ခဲ့ပါတယ်။

■ ဒီပမာဏက ဘယ်လောက်များသလဲဆိုတာ နားလည်ဖို့ ခက်ခဲနိုင်ပါတယ်။

■ ဒါကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်တွေက တစ်နှစ်ပတ်လုံး စက္ကန့်တိုင်းမှာ ဟီရိုရှီးမားမြို့ပေါ် ကြဲချခဲ့တဲ့ အဏုမြူဗုံး ၁၂ လုံးက ထုတ်လွှတ်ခဲ့တဲ့ အပူစွမ်းအင်နဲ့ ပမာဏချင်းတူညီတယ်လို့ နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားပါတယ်။

■ ဒါ့အပြင် ဒီအပူစွမ်းအင်ပမာဏဟာ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တစ်နှစ်လုံး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ အသုံးပြုခဲ့တဲ့ စွမ်းအင်ပမာဏထက် အဆ ၄၀ ခန့် ပိုများတယ်လို့လည်း အစီရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

■ ဒီနေရာမှာ သတိပြုရမှာက အဲဒီနှိုင်းယှဉ်ချက်ဟာ အပူစွမ်းအင်ပမာဏကို နားလည်လွယ်အောင် တင်စားထားတာဖြစ်ပြီး သမုဒ္ဒရာထဲမှာ အဏုမြူဗုံးတွေ ပေါက်ကွဲနေတယ်လို့ ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။

■ ၂။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှုကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းနေသူတွေ အန္တရာယ်ကြုံလာနိုင်

■ သမုဒ္ဒရာတွေထဲမှာ အပူစွမ်းအင် ပိုမိုသိုလှောင်လာတာက ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုစနစ်တစ်ခုလုံးအပေါ် ဆက်စပ်သက်ရောက်မှုတွေ ဖြစ်စေပါတယ်။

■ ပင်လယ်ရေ အလွန်ပူလာတဲ့ Marine Heatwave ဖြစ်စဉ်တွေ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာနိုင်တယ်။
မုန်တိုင်းတွေ ပိုမိုပြင်းထန်လာဖို့ အထောက်အကူပြုနိုင်တယ်။

■ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေနိုင်တယ်။

■ အပူချိန်မြင့်တက်လာတဲ့အခါ ပင်လယ်ရေဟာ အပူကြောင့် ဖောင်းကားလာပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း ကုန်းမြေပေါ်က ရေခဲပြင်တွေနဲ့ ရေခဲမြစ်တွေ အရည်ပျော်ပြီး ပင်လယ်ထဲ စီးဝင်လာတာကြောင့် ရေမျက်နှာပြင် ပိုမိုမြင့်တက်လာပါတယ်။

■ ၁၉၉၉ ခုနှစ်ကစပြီး ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ဟာ တစ်နှစ်ကို ၃.၈ မီလီမီတာခန့် မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး စုစုပေါင်းအားဖြင့် လက်မ ၄ နီးပါး မြင့်တက်လာခဲ့ပါတယ်။

■ ၂၀၁၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှာတော့ မြင့်တက်လာတဲ့နှုန်း ပိုမိုမြန်ဆန်လာခဲ့ပါတယ်။

■ ဒီအခြေအနေဟာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွေမှာ နေထိုင်ကြတဲ့ လူသန်းရာပေါင်းများစွာအတွက် ရေလွှမ်းမိုးမှုနဲ့ ကမ်းခြေတိုက်စားမှု အန္တရာယ်တွေကို ပိုမိုကြီးမားလာစေနိုင်ပါတယ်။

■ ၃။ သမုဒ္ဒရာရေ အက်စစ်ဓာတ် ပိုများလာခြင်းကလည်း နောက်ထပ်အန္တရာယ်တစ်ခု

■ သမုဒ္ဒရာတွေမှာ ပြောင်းလဲမှုဖြစ်နေတာက အပူချိန်နဲ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်တင် မဟုတ်ပါဘူး။

■ လေထုထဲက ကာဗွန်ညစ်ညမ်းမှုတွေကို ပင်လယ်ရေက ပိုမိုစုပ်ယူလာတာကြောင့် ၁၉၈၅ ခုနှစ်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် သမုဒ္ဒရာရဲ့ အက်စစ်ဓာတ်ဟာ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုများလာတယ်လို့ အစီရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

■ ဒီဖြစ်စဉ်ကို Ocean Acidification လို့ ခေါ်ပါတယ်။

■ ပင်လယ်ရေ အက်စစ်ဓာတ်ပိုများလာတဲ့အခါ ရေနေသတ္တဝါတွေရဲ့ အသက်ရှင်နေထိုင်မှုကို ထိခိုက်စေရုံသာမက ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနဲ့ ပင်လယ်အပေါ် မှီခိုနေရတဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေအတွက်ပါ ရေရှည်အကျိုးဆက်တွေ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်။

■ သိပ္ပံပညာရှင်တချို့က ဒီဖြစ်စဉ်ကို ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုရဲ့ “အန္တရာယ်တူညီတဲ့ အမွှာဆိုး” လို့တောင် တင်စားခေါ်ဆိုကြပါတယ်။

Source- Wion